Muốn xem thợ chạm đồ gỗ hay đặt một bộ bàn thờ ở làng mộc Vạn Điểm Thường Tín, người ta thường hỏi hai chuyện: đi xe máy thế nào cho đúng đường, và món đồ to như vậy thì mang về ra sao. Trả lời ngắn: xe máy theo quốc lộ 1A cũ về phía nam, còn đồ gỗ lớn thì để xưởng giao tận nhà.
Làng mộc Vạn Điểm Thường Tín nay thuộc đâu, làm gì
Vạn Điểm nằm sát quốc lộ 1A cũ, phía nam vùng Thường Tín. Theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15, từ ngày 1/7/2025 xã Vạn Điểm cũ cùng Minh Cường, Văn Tự và nhiều đơn vị của Phú Xuyên được sắp xếp thành xã Phú Xuyên. Biển hiệu có thể ghi tên cũ hoặc tên mới; trên bản đồ cứ tìm tên làng.
Theo trang Về Làng, các cụ ở đây xưa làm đồ mộc thờ sơn son thếp vàng, từ những năm 1990 chuyển sang hàng mộc cao cấp, và năm 2001 làng được tỉnh Hà Tây cũ công nhận làng nghề. Sản phẩm trải từ sập, tủ chè, giường, bàn ghế tới tranh gỗ, tượng, lục bình. Theo VOV tháng 6/2025, khoảng 600 trên 800 hộ trong làng làm một khâu của nghề, và làng được Sở Du lịch Hà Nội công nhận là điểm du lịch.
Khác với làng tiện gỗ Nhị Khê cùng vùng, nơi hàng chủ yếu là đồ tiện nhỏ bỏ cốp được, Vạn Điểm là làng đồ gỗ nội thất và đồ thờ cỡ lớn.
Mùa đặt đồ thờ: vì sao nên đi trước Tết vài tháng
Báo Hànộimới năm 2022 ghi lại rằng từ tháng 9 đến tháng 12 âm lịch, thợ ở Vạn Điểm làm liên tục, kể cả ngày nghỉ, để kịp đơn cuối năm. Nhiều xưởng nhận làm riêng theo mẫu và cho khách chọn gỗ, nên:
- Đi xem mẫu sớm, khi xưởng còn thời gian bàn kỹ kích thước và kiểu chạm.
- Hỏi rõ thời gian làm món đặt riêng, cộng thêm khoảng dự phòng vì cuối năm xưởng nào cũng dồn việc.
- Chốt ngày giao trước ngày cần dùng, đừng hẹn sát ngày lễ hay ngày về nhà mới.
Chọn ngày và cách bài trí bàn thờ thì mỗi nhà theo phong tục riêng.
Đường xe máy tới Vạn Điểm theo quốc lộ 1A cũ
Từ nội thành, đi Giải Phóng xuống Văn Điển, theo đường Ngọc Hồi rồi giữ quốc lộ 1A cũ qua thị trấn Thường Tín, tiếp tục về phía nam tới khu vực Vạn Điểm. Từ Long Biên thì qua cầu Vĩnh Tuy hoặc cầu Chương Dương rồi nhập vào trục Giải Phóng; tính đi trọn buổi sáng.
- Cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ không dành cho xe máy. Gần làng có nút giao Vạn Điểm nối quốc lộ 1 với cao tốc; thấy biển chỉ dẫn lên cao tốc thì không rẽ theo, kể cả khi bản đồ gợi ý. Cách giữ làn giữa xe tải có ở bài quốc lộ 1A cũ qua Thường Tín, Phú Xuyên.
- Xe chở gỗ ra vào làng. Các xưởng xẻ nhận gỗ từ xe lớn và dùng cẩu dàn đưa gỗ vào máy. Gặp xe đang lùi vào bãi hay cẩu đang nâng gỗ thì dừng hẳn từ xa; không vượt xe chở gỗ dài vì phần gỗ nhô sau đuôi khó ước lượng.
Mặt đường quanh xưởng xẻ hay phủ mùn cưa, khô thì trơn như cát, mưa thì nhão: chạy chậm, phanh nhẹ và đều, mang khẩu trang và kính chống bụi gỗ.
Xem xưởng chạm đồ gỗ cho đúng mực
Dọc trục chính là cửa hàng bày bàn ghế, tủ, sập; xưởng làm thật thường nằm trong ngõ. Mỗi nhóm hộ thường đảm nhận một khâu như xẻ, gia công hay hoàn thiện, nên muốn xem thợ chạm cứ hỏi chủ cửa hàng xưởng của họ ở đâu.
Vào xưởng thì chào và hỏi trước, đứng xa máy cưa, máy đục và chồng gỗ xếp cao, giữ trẻ nhỏ bên cạnh. Xin phép rồi mới chụp ảnh, vì nhiều mẫu chạm là đơn riêng của khách. Dựng xe sát tường, không chắn lối xe chở gỗ.
Hỏi đặt bàn thờ: chuẩn bị gì, xem gỗ thế nào
Phần chuẩn bị ở nhà quyết định bàn thờ có vừa hay không:
- Đo chỗ đặt: rộng, sâu, cao tới trần hoặc mép cửa sổ; chụp ảnh gian thờ.
- Đo lối vào nhà: cửa chính, chiếu nghỉ cầu thang, thang máy nếu ở chung cư; hỏi xưởng món đó có tháo rời được không.
Khi xem gỗ, hỏi thẳng: gỗ gì, nguyên khối hay ván công nghiệp phủ lớp mặt; gỗ đã sấy hay để khô bao lâu, vì gỗ chưa đủ khô dễ nứt, cong khi về phòng có điều hòa; hoàn thiện bằng sơn PU hay sơn truyền thống. Nhìn tận mắt nét chạm có đều, mộng ghép có khít, đầu gỗ có nứt chân chim không. Giá do từng xưởng báo; hỏi hai ba nơi rồi hãy quyết.
Chốt đơn bằng giấy, ghi rõ loại gỗ, kích thước, ảnh mẫu chạm, màu hoàn thiện, ngày giao, khoản đặt trước, ai lo vận chuyển và khiêng lắp, cách xử lý nếu hàng không đúng mẫu. Giữ giấy biên nhận.
Vì sao không tự chở đồ gỗ lớn bằng xe máy
Bàn thờ, tủ thờ, sập gỗ nặng, thường phải hai người khiêng. Đặt lên xe máy, khối gỗ lệch tâm và đón gió ngang, một ổ gà trên quốc lộ cũng đủ làm cả người lẫn xe chao đi.
Luật cũng nói rõ. Điều 33 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 (xem văn bản hợp nhất trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ) quy định:
- Khoản 3 điểm đ: người lái xe mô tô hai bánh, xe gắn máy không được “mang, vác và chở vật cồng kềnh” và không được “xếp hàng hóa trên xe quá giới hạn quy định”.
- Khoản 4 điểm a: người được chở cũng không được “mang, vác vật cồng kềnh”, nên nhờ người ngồi sau ôm đồ gỗ cũng không ổn.
- Khoản 5: hàng không được vượt quá chiều rộng giá đèo hàng về mỗi bên 0,3 mét, vượt quá về phía sau giá đèo hàng 0,5 mét, và chiều cao xếp hàng tính từ mặt đường không quá 2 mét.
Giá đèo hàng của xe máy phổ thông chỉ rộng cỡ yên sau, nên một cái bàn thờ hay sập gỗ đặt lên là đã thò ra hai bên quá giới hạn ấy. Quy định có thể thay đổi, hãy đối chiếu văn bản mới nhất trước khi đi; phần giải thích chung có ở bài quy định chở hàng cồng kềnh trên xe máy. Xe máy thuê cũng không dành để chở hàng cồng kềnh.
Nhờ xưởng giao tận nhà: hỏi gì trước khi trả tiền
- Giao bằng xe gì, ngày nào, khung giờ nào. Nhiều tuyến phố nội thành Hà Nội hạn chế giờ cho xe tải, nên để xưởng sắp giờ hợp với phố nhà mình.
- Xe vào tới cửa hay dừng đầu ngõ; ai khiêng lên tầng, ai lắp ráp.
- Chi phí vận chuyển tính riêng hay đã gồm.
Lúc nhận hàng, đối chiếu với mẫu đã chốt rồi mới ký nhận.
Món nhỏ như khay trà, tranh gỗ cỡ nhỏ thì mang bằng xe máy được: bọc giấy hoặc xốp, cho vào cốp, ba lô, hoặc buộc chắc vào giá sau bằng dây chun có móc. Không treo túi hàng ở móc trước của xe ga vì túi đung đưa kéo lệch tay lái khi vào cua, và không để túi che đèn hậu, biển số.
Chuẩn bị xe và giờ quay về
Kiểm tra phanh, lốp, đèn, đổ đầy xăng trước khi đi, và quay về khi trời còn sáng. Cửa hàng chúng tôi ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở 09:00–21:00. Honda Wave thuê ngày 150.000 đồng. Honda Vision và Honda Air Blade thuê ngày 200.000 đồng. Tiền cọc và giấy tờ xác nhận trực tiếp khi đặt; xem đủ dòng xe ở bảng giá hoặc gọi 0942 467 674.
Các làng nghề khác quanh thủ đô nằm trong mục ngoại thành Hà Nội, còn gợi ý dạo chơi bằng xe máy có ở chuyên mục du lịch.