Nhiều người chạy xe lên Ba Vì chỉ nhắm cổng Vườn quốc gia mà bỏ qua đình Tây Đằng Ba Vì, một trong những ngôi đình gỗ cổ nhất còn đứng được ở xứ Đoài. Đình nằm ngay khu trung tâm Tây Đằng, sát quốc lộ 32, nên chỉ cần sắp lộ trình khéo một chút là bạn có thêm một giờ đồng hồ xem chạm khắc gỗ thời Mạc. Bài này nói rõ đình ở đâu so với đường lên núi, dừng xe thế nào và nên nhìn gì khi bước vào đình.
Đình Tây Đằng Ba Vì nằm ở đâu trên đường lên núi
Đình ở thôn Đông, thuộc thị trấn Tây Đằng cũ, nơi trước đây là trung tâm huyện Ba Vì. Từ ngày 1/7/2025, sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính của Hà Nội, thị trấn Tây Đằng được nhập vào xã Quảng Oai mới, nên trên bản đồ và biển hiệu bạn có thể gặp cả hai tên. Tìm đường cứ gõ “đình Tây Đằng” là ra.
Từ nội thành, phần lớn người đi xe máy theo quốc lộ 32 qua Nhổn, Phùng tới Sơn Tây, hoặc chạy Đại lộ Thăng Long rồi nối sang. Tới Sơn Tây, đường lên cổng Vườn quốc gia rẽ khỏi quốc lộ về phía Tản Lĩnh, còn Tây Đằng nằm tiếp trên quốc lộ 32 về phía tây bắc. Tức là ghé đình phải rẽ thêm một đoạn chứ không nằm thẳng trên đường lên cổng vườn.
Hai cách ghép đình vào lịch trình
- Ghé đình trước, lên núi sau. Hợp người xuất phát sớm: xem đình lúc trời mát, nắng xiên vào hiên, rồi mới chạy về phía chân núi.
- Lên núi trước, ghé đình lúc về. Hợp khi muốn tranh thủ sương sớm trên núi. Từ chân núi có đường tỉnh, đường liên xã chạy về Tây Đằng, rồi theo quốc lộ 32 về phố, thành một vòng không lặp đường cũ.
Các đoạn nối giữa chân núi và Tây Đằng có chỗ hẹp, có chỗ nhiều xe tải, nên xem bản đồ trước và ưu tiên đường lớn nếu chưa quen vùng này.
Ví dụ một buổi sáng xuất phát từ Long Biên
Giả sử bạn ở Bồ Đề, Long Biên và muốn vừa xem đình vừa lên núi trong ngày. Cửa hàng mở từ 09:00 đến 21:00, muốn đi sớm thì nhận xe từ chiều hôm trước.
- Khoảng 6 giờ sáng rời Long Biên, ra trục phía tây khi đường còn vắng.
- Ăn sáng ở Sơn Tây, đổ đầy bình xăng.
- Chạy tiếp quốc lộ 32 lên Tây Đằng, dành chừng một tiếng cho đình.
- Từ Tây Đằng đi về phía chân núi, lên các đoạn dốc khi sương đã tan bớt.
- Xuống núi trước khi trời tối, về qua Sơn Tây, tránh khung chiều Chủ nhật.
Quãng từ Long Biên lên Tây Đằng thường mất chừng hai tiếng, tính cả đoạn thoát ra khỏi phố. Ai chưa quen dốc nên đọc trước bài chạy xe máy lên Ba Vì buổi sáng để biết cách giữ số và phanh khi xuống.
Chỗ dừng xe khi ghé đình
Đình là di tích nằm trong khu dân cư chứ không phải khu du lịch có bãi đỗ lớn. Cách dừng xe gọn gàng:
- Bật xi nhan và giảm tốc sớm khi rời quốc lộ 32 rẽ vào đình, vì đoạn qua Tây Đằng có xe khách, xe tải chạy nhanh.
- Không dựng xe chắn cổng đình hay lối đi nhà dân. Có chỗ trông xe hoặc quán nước nhận trông thì gửi ở đó, hỏi giá trước.
- Không chạy xe vào sân đình. Khóa cổ, rút chìa, mang theo đồ có giá trị.
- Ngày rằm, mùng một hay ngày hội làng có thể đông người đi lễ. Khi đó để xe xa hơn một chút rồi đi bộ vào.
Nguyên tắc chung có trong bài gửi xe đầu làng hay chạy vào ngõ.
Cách xem kiến trúc gỗ của đình
Đình được dựng vào thời Mạc, thế kỷ XVI, thờ Tam vị Tản Viên Sơn Thánh và được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Giới nghiên cứu hay gọi nơi đây là bảo tàng chạm khắc gỗ dân gian thế kỷ XVI. Đừng chỉ chụp mái rồi đi; hãy xem chậm theo thứ tự từ ngoài vào trong.
Đứng ở sân nhìn tổng thể
Tòa đại đình gồm ba gian hai chái, mái lớn trùm thấp xuống hiên. Theo các tư liệu, đình làm theo lối đình xứ Đoài vốn để thoáng bốn mặt và nhìn về phía núi Ba Vì, hợp với việc thờ Tản Viên. Lùi ra giữa sân để thấy độ vươn của mái so với thân đình.
Ngước lên vì nóc và đầu dư
- Hệ cột cái cỡ lớn nâng toàn bộ nóc mái. Vì nóc làm kiểu giá chiêng, còn giữ lá đề chạm hai mặt các đề tài tiên, rồng, phượng.
- Ở gian đại đình, tìm các đầu dư chạm rồng. Rồng thời Mạc thân nhỏ, mình dài và mềm, có đầu dư rồng quay mặt vào gian giữa.
- Gỗ dựng đình chủ yếu là gỗ mít, nét chạm vì thế mảnh và thanh thoát hơn lối chạm trên gỗ lim của các đời sau.
Tìm cảnh sinh hoạt trên ván gió
Phần thú vị nhất với người mê đình làng là các mảng chạm đời thường: trai gái tình tự, người gánh con, tiên cưỡi rồng. Trên bảy hiên còn những ván chạm hoa lá nét trong nét. Đình đã qua nhiều lần tu bổ, báo chí từng phản ánh có hạng mục làm mới không khớp kiến trúc gốc, nên hãy để ý phân biệt gỗ cũ sẫm màu với phần thay mới.
Mẹo nhỏ: mang đèn pin nhỏ chiếu xiên để nổi khối chạm, dùng chế độ zoom của điện thoại thay vì trèo lên bệ. Không sờ tay lên mảng chạm, không tựa vào cột.
Giờ ghé và ứng xử trong đình
Đình làng không mở cửa theo giờ cố định như bảo tàng. Có hôm cửa khép, phải hỏi người trông coi đình hoặc người dân quanh đó; giờ giấc có thể thay đổi theo từng dịp, nên đi ban ngày và tránh giờ trưa.
- Mặc kín đáo, nói khẽ, xin phép trước khi chụp khu vực ban thờ.
- Ngày hội làng rất đông. Nếu bạn chỉ muốn xem kiến trúc thì tránh ngày hội; nếu muốn xem lễ thì hỏi lịch trước.
Chọn xe và chuẩn bị cho chuyến ghép đình với núi
Cung này dài và có dốc, nên chuẩn bị xe kỹ hơn ngày thường:
- Xe ga như Honda Vision hay Honda Air Blade (200.000 đ/ngày) đi đường dài êm, cốp chứa được áo mưa. Người quen đề số có thể chọn Honda Wave (150.000 đ/ngày) để giữ số lên dốc. Giá từng mẫu xem ở bảng giá thuê xe.
- Kiểm tra phanh trước, phanh sau, đèn, còi; áp suất lốp bơm theo tem hoặc sổ hướng dẫn của xe.
- Đổ đầy xăng ở Sơn Tây trước khi rời quốc lộ.
- Mang áo mưa, áo khoác mỏng vì trên núi lạnh hơn dưới xuôi.
- Đặt cọc và giấy tờ khi thuê thì hỏi cửa hàng khi đặt xe.
Nếu xe gặp sự cố giữa đường, dắt xe vào lề an toàn rồi gọi cửa hàng theo số 0942 467 674 để được hướng dẫn trước khi tự sửa.
Muốn ghép thêm điểm khác ở phía tây như làng cổ hay chùa quanh Sơn Tây, xem các bài trong chuyên mục ngoại thành Hà Nội và trang du lịch Hà Nội bằng xe máy.