Ai thích kiến trúc đình làng Bắc Bộ thường nghĩ phải ra ngoại thành mới gặp, nhưng đình Ái Mộ Long Biên và đình Gia Thụy nằm ngay giữa khu phố đông đúc bên kia cầu Chương Dương. Quanh chúng là nhà ống, quán xá và những trục xe lớn, vậy mà qua cổng đình là thấy lại sân gạch, mái ngói và cây cổ thụ của làng cũ. Hai đình gần nhau, đi xe máy nối được trong một buổi sáng. Bài này giúp bạn biết mỗi nơi thờ ai, đi thế nào, dừng xe ở đâu và ứng xử ra sao cho đúng mực.
Đình Ái Mộ Long Biên: đình làng giữa khu phố Bồ Đề
Ái Mộ là tên một làng cổ bên bờ bắc sông Hồng, nay thuộc khu Bồ Đề, Long Biên. Đình Ái Mộ nằm trong ngõ 81 phố Bồ Đề, ngay cạnh chùa Ái Mộ, nên khi tới nơi bạn sẽ thấy đình và chùa đứng sát nhau giữa khu dân cư. Theo tư liệu giới thiệu di tích của địa phương, đình còn có tên chữ là Tân Giao.
Về việc thờ tự, theo tích truyền và tư liệu của làng, đình gắn với các nhân vật thời Lý: thân mẫu của vua Lý Thánh Tông, vua Lý Thánh Tông và Nguyên phi Ỷ Lan. Gần đó, sát mép sông Hồng cạnh cầu Chương Dương là đền Ghềnh, cũng thuộc đất Ái Mộ xưa. Làng còn được nhắc trong sử sách như một làng có truyền thống khoa bảng, từng có người đỗ Hoàng giáp dưới triều vua Lê Thánh Tông.
Điều khiến người yêu kiến trúc thích nơi này là cảm giác tương phản. Chỉ cách phố lớn vài chục bước chân, khuôn viên đình chùa vẫn giữ được bố cục làng: cổng, sân, nhà tiền tế, hậu cung khép kín phía sau. Hãy dành thời gian nhìn mái, đầu đao, các mảng chạm gỗ và hoành phi câu đối thay vì chỉ chụp một tấm ảnh trước cổng.
Đình Gia Thụy và gò Mộ Tổ
Đình Gia Thụy thuộc khu Gia Thụy, cũng ở Long Biên. Theo giới thiệu của thành phố Hà Nội, đình thờ Thành hoàng làng là bốn anh em tướng tài của An Dương Vương. Tích truyền kể rằng các vị có công đánh giặc thời thành Cổ Loa, và dân làng lập đình để tưởng nhớ. Trong đình còn có tượng thờ Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn.
Đi cùng đình là gò Mộ Tổ, một gò đất được làng gìn giữ qua nhiều đời. Cụm đình và gò Mộ Tổ Gia Thụy đã được xếp hạng di tích cấp quốc gia, là một trong số ít di tích ở Long Biên có cấp xếp hạng này. Đình quay về hướng đông nam, đi từ ngoài vào sẽ gặp nghi môn, sân gạch rộng rồi mới tới tòa đại đình. Hội làng diễn ra vào mùa xuân với nghi lễ tưởng nhớ các vị thần, ngày hội khu vực quanh đình rất đông.
So với Ái Mộ, Gia Thụy cho cảm giác bề thế hơn nhờ sân rộng và cây lớn, còn Ái Mộ hấp dẫn ở sự liền kề giữa đình và chùa. Đi cả hai trong một buổi là cách tốt để so sánh hai kiểu không gian làng cổ còn sót lại giữa phố.
Lộ trình nối hai đình trong một buổi bằng xe máy
Cả hai đình đều nằm không xa trục Nguyễn Văn Cừ, con đường chính của khu này. Một lộ trình gợi ý:
- Bắt đầu ở đình Ái Mộ. Từ trục Nguyễn Văn Cừ rẽ vào phố Bồ Đề, tìm ngõ 81. Ngõ không rộng, nên giảm tốc từ đầu ngõ, đi chậm và nhường người đi bộ.
- Ghé đền Ghềnh nếu còn thời gian. Đền nằm ven sông gần chân cầu Chương Dương, đường xuống sát đê nên đi chậm và quan sát kỹ.
- Sang đình Gia Thụy. Quay ra phố Bồ Đề để lên Nguyễn Văn Cừ, rồi theo bản đồ vào khu dân cư Gia Thụy. Tìm đúng tên “đình Gia Thụy” trên Google Maps để bản đồ chọn ngõ vào hợp lý, tránh đi theo ngõ cụt.
- Kết thúc buổi sáng ở quán quanh đó rồi về nhà trước giờ trưa nắng.
Cả quãng nối hai đình ngắn, phần tốn thời gian nhất là tìm ngõ và dắt xe chứ không phải chạy trên đường lớn. Nếu bạn thuê xe ở tiệm tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề (mở cửa 09:00–21:00), cả hai đình đều nằm trong khu lân cận, nhưng vẫn nên mở bản đồ trước khi đi. Muốn hình dung trục đường này, xem bài Nguyễn Văn Cừ buổi sáng: dừng ăn và gửi xe dọc đường.
Dừng xe trước cổng đình cho tôn trọng
Đình làng là nơi thờ tự, cũng là không gian sinh hoạt chung của dân phố. Cách dừng xe cho thấy bạn có tôn trọng nơi này hay không:
- Tắt máy trước khi vào ngõ sát cổng đình và dắt xe đoạn cuối, không nẹt pô hay bấm còi.
- Không dựng xe chắn nghi môn, cổng chính hoặc lối đi giữa sân. Đây là trục thần đạo của đình, ngày lễ là đường rước kiệu.
- Hỏi người trông coi chỗ để xe. Nhiều đình có góc riêng cho xe của người tới lễ, hoặc người trông coi sẽ chỉ chỗ an toàn bên ngoài.
- Không đỗ trên lòng ngõ chắn lối nhà dân. Ngõ vào cả hai đình đều có người ở, một chiếc xe dựng chéo cũng đủ làm kẹt.
- Khóa cổ, rút chìa, không để đồ quý trong cốp hay giỏ xe.
Ngày hội làng hoặc ngày rằm, mồng một, người tới lễ đông hơn hẳn. Khi đó nên gửi xe ở chỗ có người trông xa hơn một chút rồi đi bộ vào.
Trang phục và cách tham quan đúng mực
Không có quy định khắt khe, nhưng nên ăn mặc như khi đi lễ: áo có tay, quần hoặc váy qua gối, tránh đồ quá ngắn hay hở vai. Đi xe máy thì mũ bảo hiểm, áo chống nắng và khẩu trang nên cởi ra trước khi bước vào sân, đặt gọn trên xe hoặc cầm tay. Dép nên tháo ở bậc khi vào trong tòa đình nếu thấy người địa phương làm vậy.
Một vài điều nên nhớ khi tham quan:
- Đi nhẹ, nói khẽ, không ngồi lên bậc thềm, lan can hay bệ đá.
- Hỏi người trông coi trước khi chụp ảnh bên trong, nhất là khu hậu cung; nhiều nơi không mở cửa hậu cung cho khách.
- Không chạm vào đồ thờ, tượng, câu đối.
- Nếu muốn công đức, đặt vào hòm công đức, không cài tiền lên tay tượng.
- Gặp lúc làng đang làm lễ, đứng lùi ra phía sau và chờ xong mới tham quan tiếp.
Các lưu ý khi chở đồ lễ hoặc mâm lễ trên xe máy có trong bài chở đồ đi lễ chùa, đền nằm trên xe máy.
Nên đi vào lúc nào
Buổi sáng ngày thường là lúc dễ chịu nhất: đường chưa nóng, sân đình yên tĩnh, ánh sáng tốt để ngắm mái ngói và chạm khắc. Đình làng không phải điểm du lịch có giờ mở cửa cố định, nên có hôm cổng khép, chỉ người trông coi mới mở. Nếu muốn vào bên trong, hãy đi lúc có người trông coi và chuẩn bị tinh thần chỉ ngắm từ sân nếu cửa đình đóng.
Muốn xem không khí lễ hội thì canh mùa hội làng, nhưng khi đó nên đi sớm, gửi xe xa và chấp nhận đông người. Nếu thích kiểu lộ trình nối nhiều di tích nhỏ trong một buổi, bài đình Kim Ngân, đình Đồng Lạc và chùa Cầu Đông gợi ý một vòng tương tự trong phố cổ.
Đình Ái Mộ và đình Gia Thụy cho thấy làng cổ vẫn còn đó giữa những dãy phố mới của Long Biên, chỉ cần bạn đi chậm, dừng xe tôn trọng và ăn mặc đúng mực. Xem thêm các điểm đến bên này sông ở mục Long Biên và Gia Lâm, hoặc tìm ý tưởng đi chơi khắp thành phố trong chuyên mục du lịch.