Chạy xe máy trong nội thành Hà Nội nhiều năm tạo ra một bộ phản xạ rất riêng: ga ngắt liên tục, bám sát xe trước để chen, giảm tốc nhờ đèn đỏ. Lần đầu chạy xe máy đường ngoại thành, bộ phản xạ đó gần như vô dụng, thậm chí nguy hiểm, vì tỉnh lộ chơi theo luật khác: tốc độ đều, khoảng cách xa, tầm nhìn dài. Bài này chỉ ra từng khác biệt cụ thể giữa phố và tỉnh lộ, ba thói quen phố cần bỏ ngay, cách xử lý xe tải lớn, và cách chia nghỉ để không về nhà trong tình trạng tay run.
Lần đầu chạy xe máy đường ngoại thành: giữ ga đều thay vì ga ngắt
Trong phố, một cây số có thể dừng hai lần đèn, nên chân ga quen nhịp bóp nhả. Trên tỉnh lộ, đoạn thẳng mười cây số không có một điểm dừng, và ai giữ thói quen bóp ga theo từng nhịp sẽ tự làm xe trục trặc nhịp và tự đuối sức tay sớm. Cách đúng là chọn một tốc độ thoải mái rồi giữ nguyên, để tay bạn nghỉ, mắt làm việc chính. Tốc độ đó thường thấp hơn bạn nghĩ: người mới ra tỉnh lộ nên giữ ở mức mình quan sát được cả hai bên và xử lý được một chú chó lao từ ruộng ra.
Không có vạch kẻ rõ ở nhiều đoạn, nên khái niệm làn xe trong đầu bạn cần nới lỏng: người ta đi mép phải theo mặt đường phẳng, không theo sơn. Chỗ mặt đường xé ra, miệng ao, hoặc gờ cầu nhỏ, toàn bộ dòng xe tự rẽ cùng lúc như một bầy chim; giữ khoảng cách với xe phía trước để thấy trước mặt đường thay vì phải lạng nhanh.
Người quen đi phố chạy đường tỉnh lộ: ba thói quen cần bỏ ngay
Thói quen thứ nhất: bám sát. Trong phố, bám sát giúp bạn không bị chen mất chỗ; trên tỉnh lộ, bám sát là tự mất phản xạ của mình, vì bạn chỉ nhìn được vào đuôi xe trước mà không thấy chướng ngại phía xa. Khoảng cách an toàn tối thiểu là hai giây đếm trong đầu, và ba giây khi đường ướt.
Thói quen thứ hai: dựa vào đèn đỏ để giảm. Ngoài đô thị đèn đỏ hiếm, mà khi có cũng nằm ở giao lộ lớn có xe container; nếu bạn để chân ga hết cỡ rồi phanh sát vạch, phanh sau trên mặt đường bụi dễ trượt. Tập giảm sớm từ xa bằng buông ga, xem phanh là phương án cuối.
Thói quen thứ ba: đổi làn liên tục để vượt. Trên tỉnh lộ, vượt chỉ nên làm khi thấy trước được tối thiểu một trăm mét đường trống và xe đối diện còn xa; vượt theo bản năng phố, quay ra giữa đường rồi mới tính, là kiểu tai nạn hay gặp nhất của người mới ra ngoài đô thị lần đầu.
Xe tải lớn và tầm nhìn: thứ không có trong phố
Điều khiến nhiều người phố giật mình nhất là gió và bụi khi xe tải hoặc container vượt qua ở tốc độ cao. Xe tải đi bên cạnh không chỉ ồn: nó tạo một dải gió hút kéo xe máy lệch cua, và che toàn bộ tầm nhìn của bạn về phía trước. Cách xử lý: không đi song song với xe tải, dù chỉ mười giây; hoặc để nó đi trước mình rồi giữ khoảng cách, hoặc buông ga cho nó vượt sớm rồi bù lại sau. Khi thấy xe tải phía đối diện sắp vượt xe khác và lấn sang mép mình, chủ động chậm lại sát mép phải từ trước, đừng đợi tới lúc hai khối sắt ép mình vào vệ đường.
Một điểm khác nữa là tầm nhìn: tỉnh lộ cho bạn thấy xa một hai cây số, và lợi thế đó phải dùng đỡ phá phí vào việc phanh gấp mà thành việc chủ động đọc đường: đoạn cong có xe container đầu to hiện ra sau cua, điểm tụt sương sáng sớm gần sông, miệng giao nông thôn không biển.
Chia nghỉ giữa chặng: tỉnh lộ mệt kiểu khác phố
Nhiều người mới tưởng chạy tỉnh lộ nhẹ hơn phố vì đỡ chen, rồi ngạc nhiên khi về tới nơi tay run và lưng cứng. Chạy liên tục một tốc độ ở tư thế gác chân cố định mỏi khác kiểu so với dừng đèn đỏ liên tục, vì các khớp không được đổi trạng thái. Cứ mỗi bốn mươi phút đến một tiếng, chủ động dừng ở quán ven đường, trạm xăng hoặc điểm cây đa cổng đình, uống nước, xoay cổ vai, đi lại hai phút. Những điểm dừng như vậy ở ngoại thành Hà Nội không hiếm, và chọn quán đông xe máy đỗ là chọn được nhà vệ sinh sạch và món ăn nóng. Dừng đúng nhịp còn giúp bạn giữ sự tỉnh cho nửa sau chuyến đi, lúc thường xảy ra lỗi vì mệt: rẽ nhầm lối về, quên bật đèn khi trời sập sương.
Một điều nữa đáng chuẩn bị từ trước là thời tiết của ngày đầu ra tỉnh lộ. Nửa sáng mùa thu ở đồng ruộng ngoại thành Hà Nội thường có sương mù nhẹ, kéo tới tận tám giờ mới tan; người mới nên dời giờ xuất phát để đi sau khi sương tan, hoặc tạm giữ tuyến đường lớn thay vì đường đê hẹp. Nửa chiều trời đổi nhanh thành mưa dông, nên túi ni lông đựng giấy tờ và chiếc áo mưa mỏng gọn có giá trị hơn mọi phụ kiện khác. Về đêm, đoạn qua thị trấn thường đông hơn đoạn giữa vì dân đi ăn tối, đúng lúc đèn xe bạn phải bật sớm và mắt cần thời gian quen lại với bóng tối.
Người quen đi phố muốn tập dượt trước kỳ đi xa, nên chọn tuyến và điểm dừng trong chuyên mục ngoại thành Hà Nội. Các gợi ý về địa điểm cho chuyến ngày cuối tuần nằm trong mục điểm đến; còn để chọn dòng xe và kiểu chuyến phù hợp, chuyên mục du lịch Hà Nội có đầy đủ.