Đi tháp Bình Sơn xe máy từ Hà Nội là chuyến tôi hay gợi ý cho khách mê kiến trúc cổ mà chỉ rảnh được một ngày. Quãng đường chừng 85–90 km mỗi chiều, phần lớn là quốc lộ và tỉnh lộ bằng phẳng, không có đèo. Dưới đây là đường đi, cái hay của ngọn tháp gạch và cách ghép thêm vài điểm quanh Lập Thạch cho đủ nửa ngày.
Tháp Bình Sơn ở đâu và vì sao đáng một chuyến
Tháp đứng trên một gò đất cao trong khuôn viên chùa Vĩnh Khánh, người địa phương quen gọi là chùa Then, ở vùng Tam Sơn gần sông Lô. Đất này xưa thuộc huyện Lập Thạch, sau tách sang huyện Sông Lô. Từ giữa năm 2025, tỉnh Vĩnh Phúc nhập vào Phú Thọ, cấp huyện không còn và nhiều xã đã đổi tên. Khi tra bản đồ, cứ gõ “tháp Bình Sơn” hoặc “chùa Vĩnh Khánh” cho chắc.
Đây là ngọn tháp gạch nung thời Lý – Trần hiếm hoi còn đứng vững ở miền Bắc, được Thủ tướng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2015. Theo tài liệu của ngành văn hóa, tháp hiện cao khoảng mười sáu mét rưỡi, còn 11 tầng và một tầng bệ, phần chóp đã vỡ. Tương truyền xưa kia tháp có tới 15 tầng, trên đỉnh là búp sen đất nung. Mặt bằng hình vuông, thu nhỏ dần lên ngọn nên nhìn từ xa thấy dáng vươn rất thanh.
Thứ giữ chân dân chụp ảnh là lớp gạch ốp hoa văn. Từ bệ đến hết tầng hai, hoa văn còn rõ nhất: hoa cúc, cánh sen, lá đề, rồng chạm nổi, sư tử vờn cầu. Có viên tự mang trọn một hình, có hình phải ghép hai hoặc bốn viên mới thành. Gạch được làm ngàm, làm mộng để khóa vào nhau, cho thấy tay nghề thợ xây thời ấy rất cao.
Đường đi tháp Bình Sơn xe máy từ Hà Nội
Xe máy không được chạy trên cao tốc Nội Bài – Lào Cai. Tuyến quen là từ Long Biên qua Đông Anh, Mê Linh rồi bám quốc lộ 2 qua Phúc Yên tới Vĩnh Yên. Từ Vĩnh Yên đi tiếp lên phía bắc qua Tam Dương, Lập Thạch theo biển chỉ dẫn đi Sông Lô. Đoạn cuối, lối vào chính của khu di tích nằm phía đường tỉnh 307B.
Số hiệu tỉnh lộ có thể đã điều chỉnh sau sắp xếp hành chính, nên xem lại bản đồ từ tối hôm trước. Khung giờ tôi gợi ý:
- Bảy giờ rời Hà Nội, qua cửa ngõ phía bắc khi đường còn thoáng.
- Khoảng tám rưỡi ăn sáng, nghỉ chân quanh Vĩnh Yên.
- Khoảng chín rưỡi tới tháp, nắng còn xiên và dịu.
Quốc lộ 2 đoạn qua Phúc Yên, Vĩnh Yên nhiều xe tải, xe khách, nên đi làn phải và không vượt khi khuất tầm nhìn. Sau Vĩnh Yên, đường tỉnh qua làng, chợ và cổng trường, hay có xe công nông chui ra từ ngõ. Cách tính thời gian có cả giờ nghỉ nằm trong bài Hà Nội ra tỉnh bằng xe máy mất bao lâu.
Chọn xe và chuẩn bị đồ cho chuyến chụp ảnh
Đường lên Lập Thạch phẳng, xe số hay xe tay ga đều đi tốt. Ở cửa hàng tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, Honda Wave giá 150.000 đ một ngày; Honda Vision và Honda Air Blade cùng 200.000 đ một ngày. Mang máy ảnh thì xe ga tiện hơn nhờ cốp dưới yên. Các mẫu khác có trong bảng giá thuê xe.
Cửa hàng mở 09:00–21:00, nên ai định xuất phát lúc bảy giờ sáng thì nhận xe từ chiều tối hôm trước. Chuyện đặt cọc, giấy tờ cần mang, có kèm mũ bảo hiểm hay không, bạn hỏi cửa hàng khi đặt xe để được xác nhận trực tiếp.
Danh sách kiểm tra trước khi lên đường:
- Lốp đủ hơi theo tem dán trên xe, phanh ăn đều, đèn và xi nhan sáng.
- Đổ đầy bình trước khi ra khỏi nội thành.
- Túi máy ảnh đeo chéo trước ngực hoặc để trong cốp, đừng treo lủng lẳng ở móc xe.
- Áo mưa bộ, nước uống, quần dài và áo có tay để vào chùa cho đúng mực.
Chụp tháp gạch cổ Lập Thạch sao cho đẹp và đúng mực
Gạch đất nung lên màu ấm nhất khi nắng xiên buổi sáng hoặc cuối chiều. Trưa nắng gắt, mặt gạch bị bệt, bóng đổ của hoa văn mất chiều sâu. Đi quanh tháp một vòng trước để xem mặt nào đang đón nắng.
Vài lưu ý khi chụp:
- Hoa văn đẹp nhất nằm ở bệ và hai tầng dưới, ngang tầm mắt; muốn lấy chi tiết tầng trên thì dùng ống tele vừa phải thay vì lại sát.
- Không trèo lên bệ, không chạm tay hay tựa chân máy vào thân tháp. Gạch cổ rất dễ sứt mẻ.
- Khu di tích đang có quy hoạch tu bổ, có thể gặp rào chắn hay công trường; khi đó đứng ngoài rào, làm theo hướng dẫn tại chỗ.
- Chùa có lễ thì xin phép trước khi chụp người, không bật đèn flash trong điện thờ, nói khẽ.
Xe dựng ở chỗ nhà chùa hoặc người trông xe chỉ, khóa cổ, không chắn cổng hay lối đi. Giờ mở cửa và quy định chụp ảnh có thể thay đổi, nên hỏi tại cổng trước khi vào.
Ghép thêm điểm gần để đủ nửa ngày
Riêng tháp và chùa thường chỉ mất hơn một tiếng, nên ghép thêm một hai điểm quanh đó.
Chùa Vĩnh Khánh và bờ sông Lô
Chụp xong, vào chùa thắp hương, ngồi nghỉ dưới bóng cây, rồi chạy ra phía sông Lô, tìm đoạn đê hoặc bến có lối xuống rộng để dừng xe ngắm sông. Dừng hẳn vào lề, đừng đỗ giữa mặt đê hẹp; mùa nước lớn thì không xuống sát mép bờ.
Đền thờ Trần Nguyên Hãn ở Sơn Đông
Đền thờ Tả tướng quốc Trần Nguyên Hãn, một danh tướng của khởi nghĩa Lam Sơn, nằm ở vùng Sơn Đông thuộc Lập Thạch, ven sông Lô. Đền yên tĩnh, nhiều cây cổ thụ. Xem trước quãng đường từ tháp sang đền trên bản đồ để xếp lịch cho khớp.
Lịch nửa ngày tại chỗ tôi hay xếp:
- Chín rưỡi tới tháp, chụp ảnh và vào chùa đến gần mười một giờ.
- Ra bờ sông Lô, rồi ăn trưa quanh Lập Thạch.
- Đầu giờ chiều ghé đền Trần Nguyên Hãn.
- Khoảng ba giờ lên đường về, nghỉ ở Vĩnh Yên, tới Hà Nội trước khi trời tối hẳn.
Ai thích kiểu đi về theo vòng, không lặp lại đường cũ, đọc thêm bài đi một đường, về đường khác. Nếu muốn thêm một điểm di tích gạch đá cổ khác gần Hà Nội, chùa Dâu và thành cổ Luy Lâu là lựa chọn cùng gu.
Khi xe thuê gặp sự cố dọc đường
Thủng lốp thì ghé tiệm sửa xe ven đường. Xe chết máy hay phanh có tiếng lạ thì gọi cửa hàng theo số 0942 467 674 trong giờ mở cửa để được hướng dẫn trước khi sửa lớn. Chụp ảnh tình trạng xe, giữ hóa đơn; chi phí sửa chữa hay hư hỏng, bạn xác nhận trực tiếp với cửa hàng.
Muốn tìm thêm chuyến ngắn trong ngày quanh Hà Nội, xem mục cung đường cuối tuần; toàn bộ lộ trình khác được gom ở trang cung đường.