Đi thành nhà Hồ bằng xe máy hợp với người đã chạy Ninh Bình vài lần và muốn xa thêm một chặng để gặp một di sản thế giới thật sự khác biệt. Tòa thành đá ở Vĩnh Lộc, Thanh Hóa cách Hà Nội khoảng 140 km, nghe thì đi về trong ngày được, nhưng tôi vẫn khuyên khách chia hai ngày. Bài này nói tuyến đường, xem gì ở di sản và nên ngủ lại ở đâu.
Thành nhà Hồ bằng xe máy: vì sao nên chia hai ngày
Mỗi chiều chạy khoảng bốn tiếng kể cả giờ nghỉ, phần lớn trên quốc lộ 1 đông xe tải. Cộng thêm hai, ba tiếng đi bộ trong khu di sản, chuyến trong ngày dễ thành mười một, mười hai tiếng, và đoạn về gần như chắc chắn chạy đêm. Chia hai ngày thì bạn vừa xem thành nhà Hồ thong thả, vừa ghé thêm Ninh Bình mà không phải phóng cho kịp giờ.
Thành do Hồ Quý Ly cho xây năm 1397, sách sử gọi là thành Tây Đô, và được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới năm 2011. Sau đợt sắp xếp hành chính năm 2025, huyện Vĩnh Lộc không còn, khu thành nay thuộc một xã mới mang tên Tây Đô. Trên bản đồ, bạn gõ “Thành nhà Hồ” hoặc “thành Tây Đô Vĩnh Lộc” đều ra, nhưng tên xã trên biển chỉ dẫn có thể khác tên trong sách cũ.
Chuẩn bị xe cho chuyến hai ngày
Đường đi gần như toàn quốc lộ trải nhựa, xe số hay xe tay ga đều ổn. Hai ngày có hành lý thì xe tay ga cốp rộng dễ chịu hơn cho người ngồi sau. Ở cửa hàng tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, Honda Wave đang là 150.000 đ một ngày, Honda Vision và Honda Air Blade là 200.000 đ một ngày; giá theo tuần và các mẫu khác có trong bảng giá thuê xe.
Cửa hàng mở 09:00–21:00, nên muốn rời Hà Nội sớm thì nhận xe từ tối hôm trước. Đặt cọc, giấy tờ cần mang và có kèm mũ bảo hiểm hay không, bạn hỏi cửa hàng khi đặt xe để được xác nhận trực tiếp.
Trước hôm đi, kiểm tra mấy việc sau:
- Lốp đủ hơi theo tem dán trên xe, phanh ăn đều, đèn chiếu xa và chiếu gần đều sáng.
- Đổ đầy bình trước khi ra khỏi nội thành.
- Áo mưa bộ, mũ rộng vành, nước uống, vì khu thành rất ít bóng cây.
- Dây chằng buộc ba lô lên giá sau, không treo túi nặng ở móc phía trước.
Hà Nội đi thành nhà Hồ: quốc lộ 1 rồi quốc lộ 217
Xe máy không được chạy trên cao tốc Bắc – Nam, nên tuyến quen là quốc lộ 1. Từ Long Biên, bạn qua cầu Vĩnh Tuy, ra Giải Phóng, Pháp Vân rồi bám quốc lộ 1 qua Thường Tín, Phú Xuyên, Phủ Lý, thành phố Ninh Bình và Tam Điệp. Qua đèo Tam Điệp sang đất Thanh Hóa, đi tiếp qua Bỉm Sơn tới khu vực Hà Trung thì rẽ vào quốc lộ 217 về phía tây, thêm một đoạn ngắn là tới Vĩnh Lộc. Vài nút giao quanh Phủ Lý và Ninh Bình đã thay đổi, nên mở bản đồ kiểm tra từ tối hôm trước.
Khung giờ gợi ý cho sáng ngày đầu:
- Sáu giờ rời Hà Nội, tránh dòng xe đổ vào cửa ngõ phía nam.
- Khoảng bảy rưỡi ăn sáng quanh Phủ Lý.
- Khoảng chín giờ qua thành phố Ninh Bình, nghỉ uống nước.
- Khoảng mười giờ rưỡi tới Vĩnh Lộc.
Quốc lộ 1 đoạn Thường Tín – Phủ Lý nhiều xe tải, nên đi làn phải và không chen vào giữa hai xe lớn đang song song. Đèo Tam Điệp có dốc dài, xuống dốc thì về số thấp, phanh nhả từng nhịp chứ không bóp phanh liên tục. Cách ước lượng thời gian có cả giờ nghỉ nằm trong bài Hà Nội ra tỉnh bằng xe máy mất bao lâu.
Ở di sản thành nhà Hồ nên xem gì
Đừng hình dung một quần thể cung điện còn nguyên. Thứ còn lại là bốn cổng thành và những đoạn tường đá xếp từ các khối đá lớn, đứng giữa ruộng lúa và làng xóm. Giá trị của nơi này nằm ở kỹ thuật xây và câu chuyện lịch sử, nên đọc trước một chút về nhà Hồ thì chuyến đi đáng hơn nhiều.
Cổng Nam và tường thành đá
Cổng Nam là cổng chính, có ba vòm cửa và còn khá nguyên vẹn, nên dành nhiều thời gian nhất ở đây. Bạn đứng sát chân tường để thấy rõ các khối đá được ghép khít với nhau, có khối nặng tới hàng chục tấn. Theo sử liệu, tòa thành được dựng chỉ trong khoảng ba tháng. Sau đó đi vòng sang cổng Bắc, cổng Đông và cổng Tây; các cổng này sụt lở nhiều hơn nhưng vẫn đủ để hình dung quy mô.
Đàn tế Nam Giao và La Thành
Đàn tế Nam Giao nằm cách thành vài cây số về phía nam, dưới chân núi Đốn Sơn, là nơi nhà Hồ làm lễ tế trời đất. Phần lớn chỉ còn nền và các bậc cấp, nhưng đứng đó nhìn về phía thành sẽ thấy rõ cách người xưa chọn thế đất. La Thành là vòng thành đất bao ngoài, nay chỉ còn dấu vết rải rác.
Làng cổ Đông Môn và động Hồ Công
Nếu còn sức, ghé làng Đông Môn sát cổng Đông, có đình làng và vài ngôi nhà cổ, nhớ dắt xe chậm và nói khẽ vì đây là nơi người dân đang sống. Động Hồ Công trên một ngọn núi gần đó phải leo bậc đá, chỉ nên đi khi đã quen leo và trời không mưa.
Vài lưu ý khi đi thăm:
- Gửi xe ở bãi có người trông gần cổng Nam, giữ vé, rồi đi bộ quanh các cổng.
- Không trèo lên tường thành hay ngồi trên các khối đá cổ.
- Giờ mở cửa, vé tham quan và quy định có thể thay đổi, nên hỏi tại khu đón khách hoặc xem trang chính thức của địa phương trước khi đi.
Chia hai ngày: chọn điểm ngủ lại trên đường
Có ba cách ngủ lại tôi thấy hợp lý, tùy nhóm của bạn.
- Ngủ ở Ninh Bình đêm đầu. Ngày một chạy chừng hơn 90 km, chiều ghé cố đô Hoa Lư, tối nghỉ ở Ninh Bình. Sáng hôm sau đi thêm khoảng 60 km vào Vĩnh Lộc, xem thành rồi quay ra về Hà Nội. Ngày hai khá dài nhưng ngày một rất nhẹ, hợp nhóm có người mới cầm lái.
- Ngủ quanh Vĩnh Lộc. Vào thẳng thành ngay ngày đầu, chiều xem cổng Nam và đàn Nam Giao lúc nắng dịu. Nhà nghỉ quanh đây không nhiều, cuối tuần nên đặt trước. Sáng hôm sau đi làng Đông Môn rồi về, nghỉ trưa ở Ninh Bình.
- Ngủ ở trung tâm Thanh Hóa. Cách thành chừng 45 km, nhiều lựa chọn chỗ ở và quán ăn hơn, nhưng phải chạy lùi thêm một đoạn. Chỉ nên chọn nếu nhóm muốn đi biển Sầm Sơn hay ghép thêm điểm phía nam.
Dù chọn cách nào, khi nhận phòng hãy hỏi chỗ để xe qua đêm có khóa và vẫn khóa cổ xe. Chiều Chủ nhật, cố về tới cửa ngõ Pháp Vân trước giờ cao điểm; cách chọn giờ có trong bài chiều Chủ nhật về Hà Nội bằng xe máy.
Khi xe thuê gặp sự cố xa Hà Nội
Thủng lốp hay tuột xích thì ghé tiệm sửa xe ven quốc lộ 1, khá dễ tìm. Xe chết máy, phanh có tiếng lạ hay đèn báo bất thường thì gọi cửa hàng theo số 0942 467 674 trong giờ mở cửa để được hướng dẫn trước khi sửa lớn. Chụp ảnh tình trạng xe, giữ hóa đơn; chi phí sửa chữa hay hư hỏng, bạn xác nhận trực tiếp với cửa hàng.
Nếu muốn tập chạy đường dài trước khi vào Thanh Hóa, hãy thử các tuyến gần hơn trong mục cung đường cuối tuần, còn toàn bộ hành trình quanh Hà Nội được gom ở trang cung đường.