Nhiều người nghe chùa Keo mà lầm hai nơi: một chùa ở Thái Bình, một chùa ở Nam Định, hai ngôi cùng gốc dòng họ Keo nhưng mỗi nơi một dáng. Chuyến chùa Keo Thái Bình bằng xe máy từ Hà Nội là cung gần hơn, chừng một trăm cây số theo quốc lộ 1, trong khi chùa Keo Hành Thiện nằm sâu hơn phía Nam Định, thêm gần một tiếng đường. Ai chỉ có một ngày và muốn xem gác chuông gỗ nổi tiếng thì chọn Thái Bình; ai đã đi nhiều cung phía nam hoặc muốn tránh khu đông khách thì chọn Hành Thiện. Bài này đặt hai ngôi chùa cạnh nhau về đường đi, phần xem và khung giờ, để bạn chọn nhanh.
Chùa Keo Thái Bình bằng xe máy: tuyến và khung giờ
Chùa Keo Thái Bình nằm ở khu vực Vũ Thư, cạnh thành phố Thái Bình, tuyến thuận nhất từ Hà Nội theo quốc lộ 1 qua khu Hà Nam, tới ngã rẽ về Thái Bình rồi bám biển chỉ dẫn vào chùa. Tổng quãng một chiều chừng một trăm cây số, đường lớn rộng gần hết tuyến, đoạn cuối qua đường đồng thưa xe. Khung giờ nên theo: rời Hà Nội sáu giờ sáng, ăn sáng giữa tuyến, tới chùa khoảng tám giờ rưỡi lúc khách thưa; xem chùa và phần vườn trong hơn hai tiếng; trưa ăn món cá ruộng ven thị xã; về Hà Nội trước bốn giờ chiều.
Vé vào khu di tích được thu tại cổng, xe gửi ở bãi trước, phần bãi có người trông giữ. Cuối tuần khách đông hơn hẳn ngày thường, nên ai mê chụp kiến trúc nên đi ngày trong tuần, còn ai muốn chứng không khí hương khói của chùa vùng quê thì cuối tuần cũng đáng.
Chùa Keo Thái Bình: xem gì
Điểm nhấn lớn nhất của chùa Keo Thái Bình là gác chuông: tòa gỗ ba tầng mái, dựng thuần bằng mộng gỗ, đứng vững qua mấy trăm năm bão lụt, được xem là tuyệt tác của nghề mộc đồng bằng. Phần đáng xem tiếp theo: nhà thiêu hương với bộ vì kèo gỗ cổ, các tòa thờ xếp theo trục, và vườn cây um tùm quanh hồ nước trước chùa, khung đẹp nhất buổi sáng khi nắng xiên qua hàng cau.
Cuối thu, quanh chùa Keo Thái Bình có phần lễ truyền thống tưởng nhớ thiền sư Không Lộ kéo dài vài ngày, dân quanh vùng về đầy sân; ai trúng dịp này sẽ thấy rước kiệu, phần hát và trò dân gian hiếm còn, đổi lại khách chật hẳn, nên muốn xem lễ thì đi sớm tinh mơ rồi nhường sân cho phần lễ chính. Chùa gắn với tên thiền sư Không Lộ, người vùng này theo truyền thuyết đúc chuông lớn và tạc chiếc phật gỗ nổi sông đi dâng, vì thế phần kể của dân trông chùa quanh vài giai thoại này rất đáng nghe. Lễ nghi giữ phép nơi thờ tự: trang phục kín, giọng thấp, phần điện trong có người lễ thì đứng ngoài. Ai chụp ảnh nên giữ khoảng với các vị sư và Phật tử đang tụng.
Chùa Keo Hành Thiện: cung xa hơn đổi lấy điều gì
Trước khi đi, nên tra trước khung mở cửa của từng chùa vì vài khung trong tuần chùa chỉ mở phần sân, đặc biệt vào đầu tháng và rằm khi dân quanh vùng lên đông.
Chùa Keo Hành Thiện nằm ở Xuân Trường, Nam Định, cùng nối gốc với dòng Keo, được dân vùng di cư từ chùa gốc mang theo dựng lại nơi ở mới. Kiến trúc cũng theo lối gỗ cổ với gác chuông nhiều tầng mái, phần quy mô được nhiều người đánh giá đồ sộ và nguyên vẹn hơn hẳn. Đường tới đây dài hơn: từ Hà Nội theo quốc lộ 1 qua Thái Bình hoặc qua Phủ Lý rồi men đường liên tỉnh về Xuân Trường, tổng chừng một trăm ba mươi cây số một chiều, tuyến cuối qua đường đê và xóm nhỏ, đẹp nhưng dễ lạc, nên tải bản đồ về trước và hỏi lại khi tới xã.
Đổi lại phần xa hơn là ít khách: chùa Hành Thiện vắng hơn, phần xem và chụp thoải mái, dân quanh chùa hiếu khách và sẵn sàng chỉ dẫn. Ai chọn cung này nên đi trọn một ngày với xuất phát sớm hơn, hoặc ghép với các điểm Nam Định gần đó thành hai ngày. Cuối thu về chớm đông, xóm ven chùa lúa vàng sớm là phần phụ đáng giá của cung.
Chọn nơi nào: chốt nhanh theo lịch trình
Ba câu hỏi tự vấn: có bao nhiêu thời gian, đã đi bao nhiêu cung phía nam, và muốn yên tĩnh hay không khí khu di tích đông khách. Chỉ một ngày và xuất phát muộn được thì Thái Bình, cung ngắn cho khung về dư sức. Một ngày xuất phát được từ sáng sớm và muốn vắng thì Hành Thiện. Hai ngày kết hợp nhiều điểm Nam Định thì Hành Thiện là chặng chính.
Một chi tiết nhỏ cho nhóm chụp ảnh: gác chuông Keo Thái Bình đẹp nhất khung sáng sớm khi nắng thấp, còn hồ và vườn trước chùa hợp ánh chiều muộn; xếp lịch theo hướng đó khỏi phải chạy lại. Về xe và an toàn: cả hai cung đều theo trục quốc lộ 1 đoạn nhiều xe tải, giữ lệch làn và khỏi bám sát đoàn container; kiểm tra lốp, thắng và đổ xăng đầy từ trong phố; mang áo mưa vì đồng bằng mưa bất chợt, và nước cho khung trưa nóng. Đường đê đoạn cuối về Hành Thiện hẹp và có xe ngược chiều, giảm tốc và khỏi vượt khi gờ đê chắn tầm nhìn.
Hai cung chùa cổ kiểu này thuộc bộ tuyến cuối tuần quanh Hà Nội tại chuyên mục cung đường cuối tuần; tổng quan các tuyến nằm ở trang cung đường. Ai muốn ghép thêm các điểm du lịch cùng tỉnh trong hai ngày thì xem gợi ý trong du lịch Hà Nội.