Khung giờ ra khỏi Hà Nội chiều thứ Sáu quyết định gần nửa chất lượng của chuyến cuối tuần: rời nội đô sớm, cả tối còn nguyên cho phần nghỉ; rời tràn khung tan tầm, hai ba tiếng đầu tiên tiêu sạch vào kẹt xe và về đến nơi đã mệt. Nhưng ít ai để ý rằng chọn cửa ngõ còn quan trọng hơn chọn giờ, vì cùng một khung chiều, có cửa ngõ leo thang từng mét, có cửa ngõ thoáng như ngày thường. Bài này xếp các cửa ngõ theo hướng điểm đến, khung giờ nên né, và cách tính xem mình thuộc nhóm nào trong dòng xe chiều thứ Sáu.
Ra khỏi Hà Nội chiều thứ Sáu: ba quy tắc chọn cửa ngõ
Quy tắc thứ nhất: chọn cửa ngõ theo hướng tây nam hay bắc của tuyến chính, không theo đường quen ở nội đô. Xe đích đến ở tỉnh nào thì bám trục lớn của tỉnh đó ngay từ cửa ra, khỏi vòng lòng vòng qua các nút giao giữa tuyến. Quy tắc thứ hai: nếu hai cửa ngõ dẫn về cùng một trục, chọn cửa ít nút đèn hơn, vì chiều thứ Sáu kẹt không nằm trên quốc lộ mà nằm ở các nút rẽ vào nó. Quy tắc thứ ba: xem điểm đón tiền ăn xăng nằm phía nào, khéo lách cho khúc đầu chuyến đi qua được tiện, khỏi rồi lại quay ngược.
Ba nhóm kẹt điển hình chiều thứ Sáu: dòng người về quê nội dân đi tỉnh lân cận, dòng xe tải cuối ngày giao hàng, và dòng xe cá nhân rủ nhau đi chơi. Ba dòng này đan nhau, nhóm chậm kéo theo nhóm nhanh lao vào khe hở, nên những đoạn thẳng dài thường an toàn hơn các đoạn ngắn nhiều ngã tư dù bản đồ cho thấy cùng quãng.
Cửa ngõ hướng bắc và đông bắc: cho các cung Thái Nguyên, Bắc Giang, Lạng Sơn
Điểm đến phía bắc như đồi chè Thái Nguyên hay các khu Bắc Giang thì hướng quốc lộ 3 hoặc trục cầu phía bắc là hợp lý. Nhóm hướng này sáng thứ Sáu vắng hơn hẳn hướng nam, vì dòng xe cuối tuần thường đổ về các tỉnh du lịch phía nam và tây; đổi lại khúc ra qua khu công nghiệp có xe tải giờ tan ca, nên canh giờ leo lên trục lớn sao cho khỏi dính khúc từ năm giờ tới sáu giờ rưỡi.
Cách lách thực tế: người ở phía tây nội đô nên vòng qua vành ngoài rồi bắt trục hướng bắc, khỏi cắt qua trung tâm; người ở phía đông có thể men theo trục cầu mới lên hướng đó, đường rộng và đèn ít. Sau khi ra khỏi vành, quãng Sóc Sơn về phía bắc thoáng dần, chỉ lưu ý khúc quanh có xe ben giờ chiều. Nhóm cung này nên xuất phát quanh bốn giờ chiều, kịp tới nơi nghỉ trước tối mà chưa vất nửa chặng.
Cửa ngõ hướng nam: quốc lộ 1 và các trục xuống Hà Nam, Ninh Bình
Hướng nam là hướng đông nhất của chiều thứ Sáu, vì phần lớn các chuyến cuối tuần đi Tràng An, Phát Diệm hay biển phía nam đều qua trục này, cộng dòng xe về các tỉnh đồng bằng. Khúc ra khỏi thành phố theo hướng nam thường kẹt từ ba giờ chiều, đỉnh nhọn quanh năm giờ, và dịu sau bảy giờ. Ai buộc phải đi hướng nam mà thôi được sớm thì nên dời giờ xuất phát tới sau bảy giờ, ăn tối xong mới đi, phần đường về đêm thoáng và mát hơn phần chiều.
Lối lách cho nhóm hướng nam: xem mình ở phía nào của sông, chọn cầu lên trục theo đúng phía, khỏi chạy dọc bờ rồi cắt qua các nút. Người ở tây bắc nội đô có thể men trục vành phía tây rồi bắt hướng nam từ phía ngoài, quãng dài hơn chút trên bản đồ nhưng chạy liên tục, tổng thời gian thường ngắn hơn chặng cắt ngang giữa các nút. Trục quốc lộ 1 sau khu Phủ Lý về phía nam thường dịu hẳn, phần kẹt chủ yếu nằm trước đó.
Cửa ngõ hướng tây: cho các cung Hòa Bình, Sơn Tây, rừng núi
Hướng tây kẹt kiểu khác: dòng xe dày vào khúc lên dốc đầu tiên sau khi rời vành, vì đường thu hẹp dần và các đoàn xe nối đuôi leo dốc với tốc độ thấp. Người hướng tây nên canh khung trước bốn giờ chiều, khi khúc dốc còn trống, hoặc chấp nhận đi sau tám giờ tối, dùng phần đầu tối leo dốc trong mát. Trục hướng tây có nhiều đoạn đẹp ven suối, nếu kẹt ở khúc đầu thì phần sau đền bù lại.
Một chi tiết đáng giá: hướng tây có nhiều lối men song song cho người quen, nhưng chiều thứ Sáu nên bám trục chính, các lối nhỏ thường hẹp và có xe ngược chiều từ các khu vườn; phần chọn lối chỉ dành cho khung sáng sớm khi vắng. Ai đi nhóm đông thì hẹn nhau ở điểm xăng trước vành, khỏi đứng chờ nhau giữa dòng.
Chuẩn bị trước khúc ra và khung giờ chốt
Chốt khung giờ theo hướng: hướng nam và tây dồn vào trước bốn giờ chiều; hướng bắc dồn vào quanh bốn giờ rưỡi; ai không kịp khung sớm thì lùi thẳng khung muộn sau bảy giờ, tránh kẹt khung đỉnh năm giờ. Trước khi ra khỏi nội đô, đổ xăng đầy và ăn nhẹ từ trong phố, vì trạm xăng ven vành chiều thứ Sáu có hàng chờ, và bữa sáng hôm sau ở điểm nghỉ thường xa.
Về an toàn khúc ra khỏi thành phố: giữ khoảng với xe tải vì đèn xi nhan của chúng báo rẽ muộn hơn xe máy; không chen qua khe giữa hai xe tải; và phần mặc áo mưa nên thực hiện ở lề an toàn trước khi mưa tới, khỏi đứng giữa dòng. Kiểm tra lốp và thắng từ tối thứ Năm, vì chiều thứ Sáu các tiệm sửa xe đông và phần chờ chỉ thêm bực.
Ai tính chuyện dời toàn bộ chuyến sang sáng thứ Bảy khi biết chiều thứ Sáu có mưa lớn: đó là chọn khôn, vì mưa cộng dòng xe là cặp đôi tệ nhất của khung này. Còn nếu buộc đi chiều, thêm nửa tiếng dự phòng vào ước tính và báo trước cho chủ trọ phần tới trễ.
Chuyến cuối tuần bắt đầu từ khúc ra cửa ngõ này thuộc bộ chỉ dẫn tại chuyên mục cung đường cuối tuần; tổng quan các tuyến quanh Hà Nội nằm ở trang cung đường. Ai muốn tham khảo lịch trình và điểm đến cụ thể quanh thành phố thì xem gợi ý trong du lịch Hà Nội.