Đến giờ về mới nghĩ chuyện chở đặc sản về Hà Nội bằng xe máy là muộn, vì đa số hỏng không đến từ đường xóc mà từ lúc gói vội ở cửa hàng. Muốn quà nguyên vẹn tới nhà thì chia hàng theo loại dễ vỡ, dễ đổ, dễ dập, dễ hỏng nóng, gói ngay nơi bán, rồi mới tính chuyện xếp lên cốp và yên sau. Bài này nói từng bước theo thứ tự đó, kèm mấy quy tắc mua hàng dọc chuyến đi để bal và thùng giấy không biến chuyến về thành một gánh om sòm trên yên xe.
Chở đặc sản về Hà Nội bằng xe máy: chia theo bốn nhóm hàng
Nhóm dễ vỡ là gốm sứ, chai thủy tinh, lọ mật ong rượu thuốc. Nhóm này quyết định toàn bộ cách gói: mỗi món bọc riêng, chèn đầy khe, không cho cọ nhau trên đường. Nhóm dễ đổ là nước cốt, siro, tương, dầu ớt, dạng đóng chai nhựa hoặc hũ; rủi ro của nó không phải vỡ mà là hé nút, rịn thấm cả thùng.
Nhóm dễ dập là trái cây chín, bánh mềm như bánh ít, bánh gai, và các loại nem phơi. Nhóm này không cần bọc dày mà cần tránh bị đè: để riêng chỗ không có gì đè lên trên. Nhóm dễ hỏng nóng là giò chả, thịt nguội, rau tươi, thứ không sống quá một ngày trưa nóng; nhóm này buộc phải mua sát giờ về và có túi giữ nhiệt nếu đi đường dài.
Chia nhóm ngay từ lúc đứng trước sạp hàng giúp bạn từ chối được mấy món đẹp nhưng không hợp xe máy: dưa hấu to quá cốp, hũ nước mắm nóng chừng hai lít, xấp gốm bốn cái. Mua ít hơn nhưng về nguyên vẹn vẫn hơn mua nhiều về còn nửa.
Gói từng loại sao cho sống sót trên yên
Gốm sứ: bọc mỗi món hai lớp giấy cuốn, chèn thêm một lớp giấy nhàu ở đáy và miệng, xếp vào hộp các tông còn chắc, các món cách nhau bằng lớp chen giấy vụn, rồi băng dính quấn hai vòng quanh hộp theo cả hai chiều. Hộp gốm luôn để nằm, không dựng nghiêng, và tuyệt đối không đặt đồ gì lên trên.
Chai lọ: siết nút lại một vòng, quấn màng co quanh cổ chai cho kín, rồi dựng đứng trong hộp có lỗ chèn giấy, các chai không chạm nhau. Chai nằm nghiêng là chai sắp rịm, nên khi xếp lên xe phải luôn tìm cách dựng đứng, kẹp giữa hai vật mềm.
Trái cây: chọn quả hơi xanh chắc tay, lót lá chuối hoặc giấy mềm giữa các tầng, thùng phải thoáng chứ không bịt kín, và đi đường nắng thì phủ một lớp giấy che nắng trực tiếp. Bánh mềm để nằm phẳng trong khay, không xếp chồng quá hai lớp, mặt trên không đè gì cả.
Hàng nóng: mua trước giờ về khoảng ba mươi phút, giò chả để nguội tự nhiên rồi mới gói, túi giữ nhiệt chỉ cần với hàng cần mát. Rau tươi rửa qua không, để nguyên bó, cuốn trong giấy sạch, tránh bịt kín khiến nó héo trên đường về. Nhóm dễ chở nhất là trà, hạt rang và các loại bánh khô: chỉ cần túi giấy kín, để trong cốp, tránh chỗ ẩm. Nhưng nhóm này lại hay hỏng vì mùi, trà để cạnh hàng khô cá hoặc hành sẽ hút mùi rất nhanh, nên xếp trà vào túi riêng rồi mới cho vào cốp.
Buộc lên xe và phân bổ trọng lượng
Cốp xe nhận đồ nặng và chắc, yên sau nhận đồ nhẹ và to, và nguyên tắc vàng là thấp hơn thắt lưng người ngồi. Đồ xếp cao quá thì vào cua nó lắc đuổi xe, người lái mệt liền vì phải chỉnh tay lái liên tục. Thùng các tông đựng gốm buộc thêm sợi dây thắt hai vòng vuông góc, đầu dây móc vào hook hàng hóa dưới yên hoặc quanh khung, không bao giờ buộc vào cổ tay lái hoặc trục gương.
Cân hai bên: mỗi bên yên treo khối lượng gần bằng nhau, lệch quá thì vào cua xe nghiêng không đều, cực tay lái ở khúc đường dài. Dây ni lông mỏng cắt tay và dễ tuột khi rung, nên đầu tư một sợi dây dù hoặc băng dính rộng quấn đầu buộc. Kiểm tra lại toàn bộ mối buộc sau cây số đầu tiên chạy thử quanh chợ, đó là cây số lắc nhất của cả chuyến. Sau mối buộc đã chắc thì mới yên tâm mở ga theo tốc độ quen của mình.
Mua ở đâu và giờ nào trong lộ trình
Quy tắc giờ: hàng dễ vỡ và hàng nặng mua trước, hàng nóng và trái cây chín mua sau, sát giờ rời điểm cuối. Chợ phiên sáng cho trái cây tươi và giá ngay ngắn, quán bánh nơi sản xuất cho bánh chưa kịp ấm ủ, còn hàng lưu niệm gốm thì nên mua ở cơ sở có bọc sẵn, họ gói quen tay hơn ta gói nhanh gấp rút.
Quy tắc chỗ: hàng mua giữa chặng phải vừa cốp xe đang còn, nếu cốp đã kín từ sáng thì đừng thêm. Tính ngược từ cuối chuyến: để dành một góc cốp và một nửa yên sau cho phần quà, phần tư trang cá nhân nén lại trong balo từ đầu. Ai quen mua quà nên theo đúng thứ tự ngược này, còn ai không để dành thì thường kết thúc chuyến bằng việc ôm hũ mắm chạy một trăm cây số trên tay.
Chở quà về nguyên vẹn là phần thưởng cuối của chuyến cuối tuần, mở thùng ra nhà còn nhận được đúng dáng dấp món quà nơi chốn mình vừa đi qua. Các cung đường cuối tuần quanh Hà Nội đều có chợ phiên và cơ sở bánh trà ven trục, phần cách chọn cung đường giúp bạn tính điểm mua sát lộ trình, và các gợi ý du lịch sẽ gợi thêm chỗ đáng dừng để phần quà không phải mua vội ở hàng đầu trục.