Dắt xe ra khỏi bãi gửi, bạn mới để ý xe máy thiếu gương bên trái, bấm còi không thấy kêu, hoặc người đi sau nhắc đèn phanh không sáng. Xe vẫn chạy được, vậy có được ra đường không? Bài này đọc lại Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ để trả lời, kèm cách người thuê xe tự kiểm tra trước khi chạy.
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi. Bài không nêu mức phạt; hành vi vi phạm có thể bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP.
Luật nói gì về điều kiện kỹ thuật của xe khi ra đường
Căn cứ đầu tiên là khoản 1 Điều 35 Luật số 36/2024/QH15 (bản hợp nhất 55/VBHN-VPQH). Xe cơ giới tham gia giao thông phải đáp ứng hai điều kiện, trong đó điểm b ghi nguyên văn: “Bảo đảm chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật.”
Điều này không liệt kê từng bộ phận; danh mục chi tiết nằm ở quy chuẩn kỹ thuật và nghị định xử phạt. Ba quy định khác cho thấy trách nhiệm thuộc về ai:
- Khoản 8 Điều 9 đưa vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm: “Đưa xe cơ giới, xe máy chuyên dùng không bảo đảm quy định của pháp luật về an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường” tham gia giao thông.
- Điểm b khoản 2 Điều 43 yêu cầu chủ xe và người điều khiển “phải bảo dưỡng, sửa chữa để bảo đảm duy trì tình trạng kỹ thuật của phương tiện” và chịu trách nhiệm với hành vi đưa xe không bảo đảm an toàn kỹ thuật ra đường.
- Khoản 2 Điều 42 viết: “Việc kiểm định đối với xe mô tô, xe gắn máy chỉ thực hiện kiểm định khí thải.”
Nghĩa là không có kỳ kiểm định nào soi gương, còi hay đèn phanh xe máy như với ô tô. Giữ cho chúng hoạt động là việc của chủ xe và người cầm lái.
Xe máy thiếu gương bên trái, không còi, không đèn phanh: nghị định xử lý thế nào
Theo tóm tắt của nhiều trang pháp luật và cổng thông tin địa phương mà chúng tôi đối chiếu, điểm a khoản 1 Điều 14 Nghị định 168/2024/NĐ-CP xử phạt người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy khi xe không có còi, đèn soi biển số, đèn báo hãm, gương chiếu hậu bên trái người điều khiển, hoặc có nhưng không có tác dụng. Đèn báo hãm chính là đèn phanh mà người đi đường quen gọi.
Chúng tôi chưa đối chiếu được toàn văn nghị định; cần căn cứ chính xác thì mở văn bản gốc. Hai ý thực tế:
- “Có nhưng không có tác dụng” cũng bị tính. Gương gãy mặt kính, gương quay ngược lên trời, còi bấm không kêu, đèn phanh cháy bóng đều không thể coi là “xe vẫn có”.
- Gương bên trái được nêu đích danh. Về gương phải, các trang tóm tắt dẫn quy chuẩn chưa thống nhất nên bài không khẳng định; xe có hai gương thì giữ cả hai dùng được.
Vì sao luật quan tâm đúng ba bộ phận này
Gương trái và việc quan sát khi chuyển hướng
Khoản 2 Điều 15 yêu cầu trước khi chuyển hướng phải “quan sát, bảo đảm khoảng cách an toàn với xe phía sau”. Ở Việt Nam xe đi bên phải, xe vượt lên thường ở phía trái bạn. Khi rẽ trái từ đường Nguyễn Văn Cừ vào một phố nhỏ, hay chuyển làn lên cầu Chương Dương, thiếu gương trái nghĩa là phải ngoái đầu, mất tầm nhìn phía trước đúng lúc nguy hiểm nhất.
Còi dùng cho tình huống mất an toàn
Khoản 1 Điều 21 chỉ cho dùng còi để “báo hiệu cho người tham gia giao thông đường bộ khi xuất hiện tình huống có thể mất an toàn giao thông” và để báo hiệu chuẩn bị vượt xe. Còi ít khi dùng, nhưng phải kêu ngay khi một người đi bộ bất ngờ bước xuống lòng đường ở phố cổ Hoàn Kiếm. Cách dùng còi đúng luật khi bị xin vượt có ở bài xe phía sau bấm còi, nháy đèn xin vượt.
Đèn phanh báo cho xe phía sau
Đèn phanh báo cho người phía sau biết bạn đang giảm tốc. Trên dòng xe dày ở dốc cầu Long Biên hay đường Láng, đèn phanh tắt khiến xe sau chỉ nhận ra khi đã quá gần. Quy định giờ bật đèn và lúc phải hạ đèn chiếu gần nằm trong bài từ mấy giờ phải bật đèn xe máy.
Tự kiểm tra điều kiện an toàn kỹ thuật xe máy trong hai phút
Không cần dụng cụ, tốt nhất có người đứng phía sau xe:
- Gương: ngồi tư thế lái, xem gương trái có thấy làn phía sau bên trái không. Lắc nhẹ thân gương: lỏng hay kính nứt là chưa đạt.
- Còi: bật khóa điện, bấm còi một tiếng ngắn. Tiếng rè, nhỏ hay lúc kêu lúc không cũng cần báo.
- Đèn phanh: người phía sau quan sát khi bạn bóp lần lượt phanh tay phải và phanh còn lại (tay trái với xe ga, bàn đạp chân với xe số). Mỗi phanh đều phải làm đèn sáng.
- Đèn soi biển số và đèn hậu: nhìn luôn trong lúc đứng phía sau. Cách xử lý khi đèn biển số tắt có ở bài đèn soi biển số xe thuê tắt khi đi buổi tối.
Đi một mình thì có thể dựng xe sát cửa kính hay tường sáng màu, bóp phanh và nhìn vệt đỏ phản chiếu. Danh sách đầy đủ hơn, gồm lốp và phanh, có trong bài nhận xe 50cc thuê kiểm tra trong năm phút.
Phát hiện lỗi trên xe thuê thì làm gì
Khi đang nhận xe
Kiểm tra trước khi ký nhận và rời tiệm. Thấy gương lỏng, còi câm, đèn phanh không sáng thì báo nhân viên ngay. Sửa tại chỗ hay đổi xe do cửa hàng xác nhận trực tiếp; nên chụp ảnh và nhắn lại tình trạng xe để hai bên cùng nắm.
Khi lỗi xuất hiện giữa đường
Gương bị va gãy, còi tự dưng không kêu hay đèn phanh tắt khi đang đi: tấp vào chỗ được phép dừng, sát lề phải, rồi báo cửa hàng. Đừng tự tháo gương hay đấu lại dây điện. Với Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, bạn gọi 0942467674 trong giờ 09:00–21:00 để được hướng dẫn. Hướng xử lý và chi phí nếu có đều xác nhận trực tiếp, không tự suy đoán.
Kết luận
Luật không đòi xe phải mới, nhưng đòi xe bảo đảm an toàn kỹ thuật mỗi lần lăn bánh. Hai phút soi gương, bấm còi, bóp phanh trước khi đi là đủ.
Nguồn tham khảo
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15: văn bản trên Cổng Chính phủ; bản hợp nhất 55/VBHN-VPQH. Đã đối chiếu nguyên văn Điều 9 khoản 8, Điều 15 khoản 2, Điều 21 khoản 1, Điều 35 khoản 1, Điều 42 khoản 2 và Điều 43 khoản 2 điểm b.
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP: văn bản trên Cổng Chính phủ. Nội dung điểm a khoản 1 Điều 14 trong bài là theo tóm tắt của các trang pháp luật, chưa đối chiếu toàn văn.
Các bài khác về luật đi đường cho người lái xe máy nằm trong mục quy định giao thông, và toàn bộ chuyên đề pháp lý ở trang an toàn và pháp lý.