Người đi làm hay chạy giao đồ ở Hà Nội gần như ai cũng gắn điện thoại lên tay lái để dò đường. Câu hỏi chúng tôi nghe nhiều nhất khi khách nhận xe là: xem bản đồ điện thoại khi lái có bị coi là vi phạm không, và lỡ chạm vào màn hình để phóng to thì sao. Bài này tách rõ phần luật viết thành chữ, phần luật chưa nói rõ, và cách làm để khỏi phải đoán.
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi. Bài không nêu mức phạt; hành vi vi phạm có thể bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP.
Luật viết gì về điện thoại khi xe đang chạy
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2025. Khoản 6 Điều 9 xếp vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm:
“Dùng tay cầm và sử dụng điện thoại hoặc thiết bị điện tử khác khi điều khiển phương tiện tham gia giao thông đang di chuyển trên đường bộ.”
Đọc kỹ câu chữ, điều cấm này gồm ba yếu tố đi cùng nhau: tay cầm thiết bị, sử dụng thiết bị, và phương tiện đang di chuyển. Một tay giữ máy trong lúc xe lăn bánh để xem đường là đủ cả ba.
Với người lái xe mô tô, xe gắn máy, khoản 3 Điều 33 còn liệt kê các hành vi không được làm, trong đó có:
- Điểm c: “Sử dụng ô, thiết bị âm thanh, trừ thiết bị trợ thính”.
- Điểm d: “Buông cả hai tay”.
- Điểm g: “Hành vi khác gây mất trật tự, an toàn giao thông đường bộ”.
Điểm g là quy định chung, nhưng nó nhắc rằng không bị gọi tên ở khoản 6 Điều 9 chưa có nghĩa là được làm thoải mái.
Xem bản đồ điện thoại khi lái: giá đỡ khác cầm tay ở điểm nào
Khi điện thoại nằm cố định trên giá đỡ, tay bạn không cầm máy, nên theo câu chữ khoản 6 Điều 9, yếu tố “dùng tay cầm” không có mặt. Liếc mũi tên chỉ đường trên màn hình đã gắn chắc khác hẳn cảnh một tay cầm máy, một tay giữ ga.
Dù vậy, tôi không viết rằng nhìn màn hình trên giá đỡ là “không bao giờ bị xử lý”. Lý do:
- Luật không có câu nào cho phép riêng việc này, chỉ là không gọi tên nó.
- Mải nhìn mà lấn làn, phanh gấp hay va chạm thì bạn chịu trách nhiệm về chính hành vi đó.
- Tháo máy khỏi giá để xem cho rõ trong lúc xe chạy là quay về đúng hành vi khoản 6 Điều 9 cấm.
Cách dùng hợp lý: giá đỡ để bạn liếc nhanh, đúng như liếc gương chiếu hậu, chứ không phải để đọc.
Chạm màn hình trên giá đỡ: chỗ luật chưa nói rõ
Đây là vùng xám thật sự. Khoản 6 Điều 9 dùng cụm “dùng tay cầm và sử dụng”. Chạm vào màn hình đang gắn trên giá là có “sử dụng”, nhưng tay không cầm máy, và câu chữ của luật không nói trường hợp này có thuộc điều cấm hay không. Tôi cũng chưa kiểm chứng được cách Nghị định 168/2024/NĐ-CP mô tả hành vi này trong điều khoản xử phạt, nên không khẳng định nó bị phạt hay không bị phạt.
Thay vì đặt cược vào cách hiểu nào, hãy nhìn thực tế mặt đường. Rời một tay khỏi tay lái để vuốt, gõ, phóng to bản đồ trên phố Hà Nội nghĩa là:
- Chỉ còn một tay giữ lái trên cầu Chương Dương hay đường Nguyễn Văn Cừ giờ tan tầm, xe áp sát hai bên.
- Mắt dồn vào màn hình đúng lúc cần quan sát người sang đường, ổ gà.
Lời khuyên của tôi: khi xe đang chạy, không chạm vào màn hình. Muốn đổi điểm đến, xem lại lộ trình hay bấm nhận cuộc gọi, hãy dừng xe đúng chỗ rồi mới thao tác.
Những thao tác người đi làm, đi giao đồ hay mắc
- Ứng dụng giao hàng báo đơn mới. Để đơn chờ đến lần dừng kế tiếp.
- Lỡ một ngã rẽ. Đừng vừa chạy vừa kéo bản đồ; đi tiếp, ứng dụng sẽ tự tính lại đường.
- Màn hình tự tắt. Chỉnh thời gian tắt màn hình dài hơn trước khi đi.
- Nghe chỉ dẫn qua tai nghe. Luật không giải thích “thiết bị âm thanh” ở điểm c khoản 3 Điều 33 gồm những loại nào, nên cách thận trọng là không đeo tai nghe và để chỉ dẫn phát qua loa.
Dừng đúng chỗ để thao tác điện thoại
Khi cần chạm vào máy, bước đúng là dừng xe. Điều 18 của luật đặt ra vài quy tắc cần nhớ:
- Khoản 1: khi dừng xe không được tắt máy và không được rời khỏi vị trí lái. Ngồi nguyên trên xe rồi mới thao tác điện thoại.
- Khoản 3: có tín hiệu báo cho người khác biết khi ra, vào vị trí dừng.
- Khoản 6: trên đường phố chỉ được dừng sát theo lề đường, vỉa hè phía bên phải theo chiều đi của mình.
Khoản 4 Điều 18 liệt kê các nơi không được dừng. Những điểm người xem bản đồ hay lỡ dừng: bên trái đường một chiều (điểm a), trên cầu trừ khi tổ chức giao thông cho phép (điểm c), trên phần đường dành cho người đi bộ qua đường (điểm g), nơi đường giao nhau (điểm h). Lỡ đang lên cầu Long Biên mà muốn xem lại đường, hãy đi hết cầu rồi mới tìm chỗ tấp vào.
Chi tiết hơn có ở bài dừng xe máy giữa phố để hỏi đường, xem bản đồ. Chuyện đọc tin lúc chờ đèn có trong bài cầm điện thoại xem tin nhắn lúc dừng chờ đèn đỏ.
Chuẩn bị trước khi nổ máy để khỏi phải chạm
- Nhập điểm đến và chọn chế độ xe máy trong ứng dụng bản đồ, xem qua cả tuyến.
- Nhớ hai ba mốc lớn, như cầu, hồ, chợ trên đường đi.
- Bật chế độ không làm phiền, chỉ để lại âm thanh chỉ đường.
- Gắn giá đỡ chắc, trong tầm liếc. Xem bài gắn giá đỡ điện thoại lên xe máy thuê.
- Chia chặng dài. Chạy ra Gia Lâm hay Đông Anh, định trước điểm dừng như cây xăng để xem lại đường.
Xe thuê và giá đỡ điện thoại
Nếu bạn thuê xe ở Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú, 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, hãy hỏi trước khi tự gắn giá đỡ lên tay lái hay gương. Xem thêm bài hỏi cửa hàng trước khi gắn giá đỡ lên xe thuê. Cần hỏi thêm, gọi 0942467674 trong giờ 09:00–21:00.
Nguồn tham khảo
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15: văn bản trên Cổng Chính phủ; bản hợp nhất 55/VBHN-VPQH. Đã đối chiếu nguyên văn khoản 6 Điều 9, khoản 3 Điều 33, Điều 18 và khoản 1 Điều 88.
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP về xử phạt: văn bản trên Cổng Chính phủ.
Tóm lại: luật cấm rõ việc cầm và sử dụng điện thoại khi xe đang chạy; giá đỡ để liếc, còn muốn chạm thì dừng xe trước. Các bài khác về luật đi đường nằm trong mục quy định giao thông và chuyên đề an toàn và pháp lý.