Bánh sau chiếc xe ga đang thuê có vệt dầu ướt bám bụi quanh moay ơ, mấy hôm nay phanh sau lại kém ăn: hai chuyện này có thể liên quan. Xe tay ga rỉ nhớt láp bánh sau là tình huống mà dầu từ hộp truyền động có thể loang ra vành và lọt vào phanh sau, làm phanh trơn. Bài này giúp bạn nhận ra vệt dầu, phân biệt nó với nước mưa hay bụi, thử phanh an toàn ở tốc độ thấp và báo cửa hàng. Bạn chỉ nhìn, thử nhẹ và chụp ảnh; việc tháo, sửa là của thợ.
Vì sao nhớt láp nằm sát phanh sau trên xe tay ga
Trên xe tay ga, cụm máy và bộ truyền động liền một khối với càng sau. Ngay cạnh bánh sau là hộp bánh răng giảm tốc chứa dầu riêng, sách hướng dẫn Honda gọi là dầu truyền động cuối, thợ quen gọi là nhớt láp. Bánh sau lắp trên trục ra của hộp này. Nhớt láp khác nhớt máy thế nào được giải thích trong bài dầu hộp số xe ga (nhớt láp).
Phần lớn xe ga phổ thông dùng phanh sau dạng tang trống: guốc phanh nằm trong lòng moay ơ, sát chỗ trục ra khỏi hộp. Sách hướng dẫn Honda Vision cũng mô tả phanh sau bằng guốc phanh và vạch chỉ thị mòn trên bát phanh. Chỗ trục xuyên qua vỏ hộp có phớt chặn dầu. Phớt mòn thì nhớt có thể thấm ra, và vì nằm sát tang trống nên có lúc dầu lọt vào guốc phanh.
Không phải vệt dầu nào cũng tới phanh. Nhớt còn có thể rỉ ở ốc châm hoặc ốc xả bị trờn ren, vặn chưa chặt, ở gioăng mặt hộp, hay trào ra lỗ thông hơi khi đổ dư. Từ bên ngoài, bạn không phân biệt được chỗ nào.
Xe tay ga rỉ nhớt láp bánh sau: nhận biết qua vị trí và hình dạng vệt
Ngồi xổm cạnh bánh sau, nhìn phía có vỏ hộp truyền động dài nối từ máy ra bánh. Dấu hiệu đáng chú ý:
- Vùng quanh tâm moay ơ ướt, bóng hoặc phủ lớp bụi đen nhớp nháp.
- Mặt trong vành có những vệt kéo dài từ tâm ra ngoài, kiểu dầu bị văng theo vòng quay.
- Dầu lấm tấm ở thành lốp hoặc mép hoa lốp.
- Sau một đêm đỗ, nền ngay dưới bánh sau có giọt mới.
Nếu vệt nằm thấp dưới gầm, phía trước bánh sau, có thể là nguồn khác như nhớt máy. Cách đọc vệt dưới nền theo màu và mùi có trong bài vệt chất lỏng dưới gầm xe sau khi đỗ.
Phân biệt vệt dầu với nước mưa và bụi bẩn
Mùa mưa ở Hà Nội, đi một vòng qua phố là bánh sau ướt và dính bùn khắp nơi, nên đừng kết luận ngay. Hãy chờ xe khô, ví dụ sau khi đỗ một lúc trong hầm chung cư, rồi nhìn lại.
- Nước mưa: khô dần, không để lại lớp bóng nhờn.
- Bùn đất: khô thành lớp xỉn, chà nhẹ là bong ra.
- Dầu: vẫn bóng và ướt khi chỗ khác đã khô, bụi dính thành lớp dẻo.
Chấm một mẩu giấy ăn vào vệt, đừng chấm bằng tay trần. Dầu để lại quầng loang trong mờ trên giấy và không bay hơi. Nếu xe vừa rửa ở tiệm, vệt bóng cũng có thể là chất dưỡng xịt lên lốp, nhựa; nên hỏi lại cho chắc.
Thử phanh sau ở tốc độ thấp, an toàn
Chỉ thử ở nơi phẳng, khô, vắng như sân chung cư hay bãi gửi xe, tuyệt đối không thử giữa dòng xe hay trên dốc.
- Thử khi dắt xe. Tắt máy, dắt xe đi chậm và bóp tay phanh sau (tay trái) từ nhẹ tới mạnh. Bóp gần hết mà bánh sau vẫn lăn, hoặc tay phanh chạm sát tay nắm, thì không chạy nữa.
- Thử khi chạy rất chậm. Nếu bước một ổn, chạy ngang tốc độ đi bộ, nhả ga rồi bóp phanh sau nhẹ, tăng dần. Không phanh gấp.
- Để ý cảm giác. Tay phanh vẫn đi như thường mà lực hãm yếu, phanh lúc ăn lúc trượt, có tiếng rít lạ hay mùi khét là dấu hiệu đáng ngờ.
Lưu ý với xe có phanh kết hợp: sách hướng dẫn Honda Vision mô tả hệ thống này phân bổ lực phanh giữa phanh trước và phanh sau. Vì vậy bóp tay phanh sau, xe vẫn có thể dừng nhờ phần lực ở bánh trước. Khi bánh sau đã có dầu, đừng lấy kết quả “vẫn dừng được” để coi là phanh sau ổn.
Vì sao không nên chạy xa hay tự xịt dung môi lau phanh
Chạy tiếp với nhớt láp đang rỉ có ba rủi ro. Phanh sau có thể trơn thêm, đúng lúc bạn cần dừng gấp. Dầu văng lên lốp làm giảm độ bám, nhất là khi ôm cua hay đường ướt. Lượng dầu trong hộp vốn ít, rỉ lâu thì bánh răng thiếu dầu, bắt đầu kêu hú.
Còn tự xịt dung môi, xăng hay chất tẩy rửa vào phanh thì không giải quyết được gì. Guốc phanh đã ngấm dầu thường không lau sạch được từ bên ngoài, thợ hay phải xử lý hoặc thay. Chất xịt có thể đẩy dầu bẩn vào sâu hơn, dính thêm ra lốp, và dễ bắt lửa khi ống xả còn nóng. Lau sạch cũng làm mất dấu vết, thợ khó xác định chỗ rỉ. Sách hướng dẫn Honda ghi việc thay dầu truyền động cuối đòi hỏi kỹ năng sửa chữa, nên cũng đừng tự siết ốc hay châm nhớt.
Dừng chạy ở đâu và chụp ảnh gì
Giả sử bạn đang đi trên đường Nguyễn Văn Cừ về phía cầu Chương Dương và thấy phanh sau trơn. Hãy nhả ga sớm, phanh trước nhẹ và đều trên mặt đường khô, bật xi nhan rồi tấp vào lề rộng hoặc đầu ngõ. Đường ướt thì giảm tốc từ xa, phối hợp cả hai phanh thật nhẹ.
Khi xe đã dừng, chụp:
- Toàn cảnh bánh sau, thấy vệt nằm ở phía nào.
- Cận moay ơ và mép vành.
- Thành lốp và hoa lốp, có dầu hay không.
- Nền dưới bánh sau và mẩu giấy ăn đã chấm.
- Mặt đồng hồ để ghi số km.
Ghi thêm bạn thấy vệt từ lúc nào, đã chạy bao xa sau đó, phanh sau kém từ khi nào. Nếu không thấy dầu mà phanh vẫn yếu, đọc thêm bài xe thuê phanh yếu có nên báo cửa hàng ngay.
Báo cửa hàng và hẹn kiểm tra
Thấy dầu ở moay ơ mà phanh sau kém, hoặc có dầu trên lốp, hãy dừng chạy và gọi trước khi đi tiếp. Nếu chỉ có vệt nhẹ, phanh còn tốt, vẫn nên gửi ảnh trong ngày để cửa hàng quyết định có cần kiểm tra ngay không. Đừng mang xe ra tiệm ngoài khi chưa báo.
Cửa hàng Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00, số điện thoại 0942 467 674; gọi khi xe đã dừng an toàn. Việc kiểm tra hay đổi xe, thời gian và chi phí nếu có đều được trao đổi và xác nhận trước. Các bài khác về dòng xe này có ở chuyên mục xe tay ga, còn kinh nghiệm chung về đi xe nằm ở trang xe máy.