Người quen đi xe số khi chuyển sang thuê xe tay ga thường bất ngờ vì một điều: xe ga không có phanh động cơ đáng kể như xe số. Nhả ga từ xa trước đèn đỏ, chờ xe tự chậm lại như mọi khi, nhưng xe cứ lừ lừ trôi tới sát vạch dừng, sát đuôi xe phía trước. Hiểu vì sao, bạn sẽ đổi thói quen giảm tốc kịp thời trong những ngày đầu cầm lái xe ga ở Hà Nội.
Vì sao nói xe ga không có phanh động cơ
Nói chính xác thì xe ga “gần như” không có phanh động cơ. Để thấy khác biệt, hãy so với chiếc xe số bạn đã quen.
Trên xe số, máy luôn ghìm bánh sau
Xe số truyền lực qua hộp số và xích. Khi bạn nhả ga mà xe vẫn đang ở số, bánh sau vẫn nối với động cơ, và chính động cơ chống lại vòng quay của bánh, kéo xe chậm dần. Về số thấp thì lực ghìm càng rõ, đó là kỹ thuật được nói trong bài phanh động cơ trên xe số. Người lái xe số lâu năm giảm tốc bằng thói quen này mà không để ý.
Trên xe ga, côn ly tâm tự nhả khi bạn thả ga
Xe tay ga dùng bộ truyền động vô cấp với dây đai và nồi ly hợp ly tâm ở phía sau. Khi bạn nhả ga, vòng tua máy tụt xuống, bộ ly hợp sau tự nhả ra, và bánh sau gần như tách khỏi động cơ. Lúc đó xe chỉ còn chậm lại nhờ ma sát lốp, sức cản gió và độ dốc mặt đường.
Ở đầu nhịp nhả ga vẫn có chút lực ghìm, nhưng nhẹ và mất nhanh. Phần còn lại là xe lăn tự do. Vì thế cùng một khoảng cách nhả ga, xe ga trôi xa hơn xe số khá nhiều, nhất là khi chở thêm người hoặc đồ nặng.
Người quen xe số hay hụt ở những chỗ nào
Thói quen cũ không sai, chỉ là không còn hợp với chiếc xe mới. Những chỗ hay bị hụt nhất:
- Trước đèn đỏ. Nhả ga đúng điểm quen thuộc rồi mới thấy xe không chậm như dự tính, phải bóp phanh gấp ở đoạn cuối.
- Khi dòng xe phía trước chậm dần. Trên trục Nguyễn Văn Cừ giờ tan tầm, xe phía trước giảm tốc liên tục. Chờ xe tự chậm thì khoảng cách bị ăn dần, tới lúc phanh đã quá sát.
- Ở chỗ rẽ vào ngõ. Rẽ từ đường Láng vào các ngõ nhỏ, người lái quen xe số nhả ga và vào cua, nhưng xe ga còn trôi nhanh hơn mức cần để ôm cua gọn.
- Đoạn dốc xuống. Xe số tự ghìm khi xuống dốc ở số thấp, xe ga thì ngược lại: nhả ga xong xe vẫn nhanh dần.
Giảm tốc xe ga trong phố: nhả ga sớm và phanh chủ động
Mấu chốt là thay vai trò của động cơ bằng phanh, và bắt đầu sớm hơn. Trình tự nên tập:
- Nhìn xa hơn. Để ý đèn tín hiệu, đèn hậu đỏ của xe phía trước, người đi bộ chuẩn bị sang đường từ sớm, không chỉ nhìn chiếc xe ngay trước mũi.
- Nhả ga sớm và đặt sẵn ngón tay lên hai tay phanh. Khi đã thấy tín hiệu phải chậm lại, việc đầu tiên là thả ga và chuẩn bị phanh, chứ không để tay không trên ghi đông chờ xem.
- Rà phanh nhẹ từ sớm rồi tăng dần. Bóp nhẹ phanh sau trước để xe ổn định, sau đó thêm phanh trước. Phanh sớm và nhẹ êm hơn nhiều so với phanh muộn và mạnh. Cách phối hai phanh có trong bài phanh trước, phanh sau dùng thế nào.
- Dừng hẳn bằng phanh, chân chỉ chống đất khi xe đã đứng yên.
Nhiều xe ga phổ biến có hệ thống phanh kết hợp CBS, bóp tay phanh trái thì phanh trước cũng ăn một phần. Điều này giúp xe chậm đều hơn, nhưng không thay được việc phanh sớm. Khi mới nhận xe thuê, hãy thử phanh vài lần ở chỗ vắng để biết độ ăn của từng tay phanh.
Giữ khoảng cách rộng hơn thói quen cũ
Vì nhả ga không giúp chậm lại bao nhiêu, khoảng cách với xe phía trước là “vùng đệm” duy nhất cho đến khi phanh kịp ăn. Khi chuyển sang xe ga, hãy cố ý chừa khoảng trống rộng hơn mức bạn quen dùng với xe số, nhất là trên những trục đông như Trần Khát Chân hay đường Láng, nơi dòng xe hay dồn ứ đột ngột.
Một mẹo đơn giản: chọn một mốc cố định bên đường, khi đuôi xe phía trước đi qua mốc đó thì bắt đầu đếm chậm. Nếu bạn tới mốc trước khi kịp đếm xong vài nhịp, nghĩa là đang bám quá sát. Mời đọc thêm bài giữ khoảng cách an toàn với xe phía trước để luyện cách ước lượng này.
Xuống dốc cầu, dốc ngầm: rà phanh từng nhịp
Dốc dẫn xuống từ cầu Chương Dương, cầu Vĩnh Tuy hay dốc đê ở Long Biên là chỗ cảm giác trôi của xe ga rõ nhất. Xe số còn có thể về số thấp để máy ghìm, xe ga thì không. Cách xử lý:
- Giảm tốc trước khi bắt đầu xuống dốc, không đợi xuống giữa dốc mới phanh.
- Rà phanh từng nhịp: bóp nhẹ, nhả ra, rồi bóp lại, giữ tốc độ ổn định thay vì để xe nhanh dần rồi phanh mạnh.
- Dùng cả hai phanh, đừng chỉ giữ một tay phanh từ đầu đến chân dốc. Giữ một phanh liên tục dễ làm phanh nóng và ăn kém dần.
- Giữ khoảng cách rộng hơn trên phẳng, vì đoạn dốc cần quãng dừng dài hơn.
Với các con dốc dài ngoài nội thành, xem thêm bài xe ga xuống dốc dài dùng phanh thế nào.
Những thói quen nên bỏ khi chuyển sang xe ga
- Chờ xe tự chậm. Trên xe ga, xe chỉ chậm thật sự khi bạn phanh.
- Bóp phanh trước thật mạnh ở phút cuối. Đây là cách dễ chúi đầu, trượt bánh nhất, đặc biệt khi đường ướt.
- Tắt máy khi xuống dốc để “đỡ tốn xăng”. Không giúp xe chậm hơn mà còn khiến bạn mất khả năng tăng ga thoát hiểm khi cần.
- Kéo chân xuống quẹt đất để hãm. Vừa không hiệu quả vừa dễ mất thăng bằng.
Nếu khi phanh bạn thấy tay phanh lỏng, xe ăn phanh yếu hơn bình thường hay có tiếng kêu lạ, hãy dừng lại và liên hệ tiệm để kiểm tra, đừng cố chạy tiếp.
Tóm lại
Xe ga không có phanh động cơ đáng kể vì côn ly tâm tự nhả khi bạn thả ga, nên xe trôi xa hơn xe số. Bù lại bằng ba việc: nhả ga và đặt tay lên phanh sớm, rà phanh nhẹ rồi tăng dần, giữ khoảng cách rộng hơn và xuống dốc rà phanh từng nhịp. Các bài khác về cách dùng xe ga có trong chuyên mục xe tay ga, còn kinh nghiệm chọn và dùng xe nói chung nằm ở mục xe máy.