Người quen đi mô tô hay xe số khi chuyển sang xe tay ga thường thấy hụt hẫng ở một điểm: không có bình xăng giữa hai đùi để kẹp gối. Biết cách giữ người khi phanh gấp xe ga vì thế trở thành kỹ năng riêng, nhất là trên phố đông Hà Nội, nơi xe phía trước có thể dừng bất ngờ, và trên những đoạn đường xấu ven đô, nơi ổ gà nối tiếp gờ giảm tốc. Bài này giải thích vì sao thân người dễ trượt về trước trên xe ga, rồi đi từng bước: bàn chân, hông, hai tay và ánh mắt.
Vì sao trên xe tay ga không kẹp gối được
Trên mô tô, bình xăng nằm giữa hai đùi. Khi phanh, người lái ép gối vào bình, lực quán tính dồn vào chân và hông chứ không dồn vào tay lái. Xe tay ga có thiết kế khác hẳn: hai chân đặt trên sàn phẳng phía trước, giữa hai gối là khoảng trống hoặc ốp nhựa thấp, không có gì để ép vào.
Hệ quả là khi phanh gấp, thân trên có xu hướng đổ về trước, người theo phản xạ chống thẳng tay vào ghi đông. Tay càng gồng cứng, lực dồn vào tay lái càng lớn, bánh trước càng dễ bị kéo lệch. Qua đoạn xóc cũng vậy: không có điểm kẹp, mông dễ nảy khỏi yên, và người lái lại bám tay lái để giữ thăng bằng. Vấn đề không nằm ở phanh hay ở xe, mà ở chỗ thân người chưa có điểm tựa thay thế cho đầu gối.
Giữ người khi phanh gấp xe ga bằng bàn chân và sàn để chân
Điểm tựa thay thế quan trọng nhất là sàn để chân. Thay vì để bàn chân nằm thả trên sàn, hãy coi sàn như một bức tường để đẩy vào.
- Đặt bàn chân chắc, gót chạm sàn, phần mũi hơi hướng về phía trước. Trên nhiều dòng xe ga, phần sàn phía trước có chỗ hơi dốc lên; nếu có, đó là chỗ tì tốt.
- Khi bắt đầu bóp phanh, đẩy hai bàn chân vào sàn như đang đạp nhẹ về phía trước. Lực đẩy này giữ hông lùi về sau, chống lại xu hướng trượt về trước.
- Giữ đầu gối hơi khép vào phần ốp giữa nếu xe có, không dang rộng. Gối khép giúp cả phần dưới cơ thể làm thành một khối.
Thói quen này cần tập trước, ở chỗ vắng và tốc độ chậm, để khi gặp tình huống thật thì chân tự làm mà không phải nghĩ.
Hông và lưng: ngồi đúng chỗ trên yên
Vị trí ngồi quyết định bạn có trượt hay không. Nhiều người ngồi quá lùi về sau cho thoải mái, khi phanh thì cả người trượt một đoạn dài trên yên trước khi chân kịp đỡ.
- Ngồi ở giữa yên, đủ gần để tay với tới ghi đông mà khuỷu tay vẫn còn hơi gập.
- Lưng thẳng tự nhiên, hơi đổ về trước một chút, không ngả ra sau như ngồi ghế tựa. Khi phanh, phần lưng dưới và cơ bụng gồng nhẹ để giữ thân trên, thay vì để tay làm việc đó.
- Hông tì đều xuống yên, không ngồi lệch một bên.
Hai tay: thả lỏng trên ghi đông
Đây là điều trái với phản xạ nhất. Khi sợ, ai cũng muốn bám chặt tay lái. Nhưng tay lái là thứ điều khiển bánh trước, và tay gồng cứng sẽ truyền mọi rung động của thân người vào bánh trước.
- Nắm ghi đông vừa đủ chắc để bóp phanh, cổ tay và khuỷu tay mềm.
- Không dùng tay để chống người lại khi phanh. Nếu thấy mình đang đẩy thẳng tay, đó là dấu hiệu chân và bụng chưa làm đủ phần việc.
- Bóp phanh tăng dần chứ không bóp giật, dùng cả hai phanh theo cách bạn đã quen. Cách phối hợp phanh trước và phanh sau được nói rõ trong bài phanh trước, phanh sau dùng thế nào, còn khác biệt khi xe có hay không có ABS có trong bài xe tay ga có ABS và không có ABS.
Qua đoạn xóc: giảm tốc trước, nhấc nhẹ người
Với ổ gà, gờ giảm tốc hay mặt đường lồi lõm, việc giữ người bắt đầu từ trước khi bánh trước chạm vào chỗ xóc.
Giảm tốc trước gờ, không phanh trên gờ
Phanh xong rồi mới tới gờ, thả phanh và giữ ga đều khi bánh xe đi qua. Phanh ngay trên gờ khiến phuộc trước bị nén sâu, thân người đổ về trước đúng lúc xe đang nảy. Trên những đoạn đường gom ven đê sông Hồng phía Long Biên, Gia Lâm hay các đoạn đường làng ở Đông Anh, gờ và ổ gà nối tiếp nhau, nên giữ tốc độ thấp và đều suốt cả đoạn thay vì tăng giảm liên tục.
Để chân và đùi làm giảm xóc
Khi sắp qua chỗ xóc mạnh, đẩy chân vào sàn và nhấc mông khỏi yên một chút, để đầu gối hơi chùng như lò xo. Thân người không bị hất lên theo yên mà được chân đỡ. Tay vẫn thả lỏng, để ghi đông tự rung theo bánh trước.
Nhìn xa để có thời gian chuẩn bị
Phần lớn những lần phải phanh gấp là do nhìn quá gần, chỉ thấy đuôi xe phía trước. Trên các trục đông như Nguyễn Văn Cừ hay đường lên cầu Chương Dương, hãy nhìn qua vài xe phía trước, để ý đèn phanh và dòng xe đang chậm lại. Trên đường xấu, quét mắt xa để thấy ổ gà từ sớm. Nhìn xa cho bạn thời gian giảm tốc nhẹ nhàng, và thường thì không cần phanh gấp nữa.
Khi chở người ngồi sau
Người ngồi sau cũng bị lực quán tính đẩy về trước, đè lên lưng người lái. Hãy dặn họ ngồi sát, hai chân đặt chắc trên gác chân sau, tay bám vào tay nắm sau yên hoặc ôm hông người lái, và gồng nhẹ khi thấy bạn giảm tốc. Khi chở người, giữ khoảng cách xa hơn và giảm tốc sớm hơn bình thường. Mẹo đi phố đông có thêm trong bài lái xe ga trong phố đông.
Tập trước khi ra phố
Nếu vừa thuê xe tay ga lần đầu, hãy dành vài phút ở một bãi rộng hoặc con đường vắng để làm quen: đi chậm, bóp phanh tăng dần, cảm nhận việc đẩy chân vào sàn và giữ tay mềm. Mỗi xe có cảm giác phanh khác nhau, nên đừng thử phanh gấp lần đầu giữa dòng xe. Khi nhận xe ở cửa hàng, nếu thấy phanh quá ăn hoặc quá lỏng, cứ báo ngay để được kiểm tra.
Tóm lại
Xe tay ga không cho bạn kẹp gối, nhưng bàn chân đẩy sàn, hông ngồi đúng chỗ, bụng giữ thân trên và tay thả lỏng đủ để thay thế. Cộng thêm thói quen giảm tốc trước gờ và nhìn xa, bạn sẽ hiếm khi phải phanh gấp, và nếu phải phanh thì thân người vẫn vững. Xem thêm các bài về xe tay ga tại chuyên mục xe ga và các chủ đề khác ở trang xe máy.