Nhóm bạn rủ nhau thuê xe số đi chụp ảnh bãi giữa sông Hồng, hay tìm một bãi bồi ven đê Long Biên để dã ngoại cuối tuần, thường chỉ nghĩ tới góc máy và đồ ăn. Thứ làm hỏng buổi đi lại là đoạn đường cát cuối cùng: xe số đi đường cát mà vặn ga như trên phố thì bánh sau quay tít, đuôi xe lắc, rồi lún dần cho tới khi đứng im. Bài này nói về cách lái chiếc xe số qua những vệt cát đó, và lúc nào nên xuống dắt thay vì cố.
Vì sao cát làm bánh sau sa
Trên mặt nhựa, lốp bám vào nền cứng nên lực từ động cơ biến thành lực đẩy. Trên cát mềm, lốp không có gì cứng để bám, phần lực thừa biến thành bánh quay trượt và đào cát sang hai bên. Bánh sau là bánh chịu lực kéo của xe số, lại gánh phần lớn sức nặng khi có người ngồi sau, nên nó là bánh sa trước.
Bánh trước thì gặp chuyện khác: nó cày vào cát, bị lệch theo các vệt bánh xe cũ, khiến tay lái tự xoay. Nếu bạn ghì chặt tay lái để chống lại, xe càng chao.
Cát ở lối xuống bãi bồi ven sông Hồng cũng không giống nhau. Cát khô, xốp ở đoạn cao gần chân đê là khó nhất vì lún sâu. Cát ẩm gần chỗ trồng màu thì chặt hơn, dễ đi hơn. Còn đất phù sa ướt sát mép nước lại là bùn, trơn và dính, không nên đưa xe vào.
Trước khi xuống bãi: nhìn mùa nước và mặt đường
Quyết định quan trọng nhất được đưa ra trên mặt đê, chưa phải lúc vào cát.
- Mùa nước lên thì không xuống bãi. Khi nước sông dâng, nhiều phần bãi ngập hoặc thành bùn, lối mòn có thể bị cắt ngang. Đứng trên đê nhìn xuống thấy nước đã lấn vào ruộng màu, coi như hôm đó không đi xe xuống.
- Sau mưa lớn, đợi vài hôm. Cát thấm nước rồi khô không đều, chỗ chặt chỗ lún, rất khó đoán.
- Nhìn vệt bánh xe của người dân. Lối có nhiều vệt xe máy mới, đều, là lối đang đi được. Lối không có vệt nào thì đừng làm người mở đường.
- Hỏi người đang làm vườn nếu thấy có người. Họ biết đoạn nào lún.
Bãi giữa dưới chân cầu Long Biên có lối xuống, chỗ để xe và quy tắc khi vào vườn riêng, đã viết trong bài bãi giữa sông Hồng dưới chân cầu Long Biên. Ở đây ta chỉ nói chuyện lái xe số trên cát.
Xe số đi đường cát: số thấp, ga đều, tay lái lỏng
Chọn số trước khi vào cát
Vào số 1 hoặc số 2 trên nền cứng, trước khi bánh trước chạm vệt cát. Đoạn cát ngắn, mềm dùng số 1. Đoạn dài hơn, cát đã nén chặt thì số 2 giúp ga mượt hơn, bánh sau ít quay trượt. Một khi đã vào cát thì giữ nguyên số cho tới khi ra nền cứng. Mỗi lần đổi số là một nhịp ngắt lực, và trên cát nhịp đó đủ để xe chậm lại rồi lún.
Ga đều, không giật
Mở ga vừa đủ để xe đi bằng tốc độ người chạy bộ, rồi giữ nguyên. Không vặn mạnh khi thấy xe chậm, vì bánh sau sẽ quay nhanh hơn và đào sâu hơn. Không nhả ga đột ngột, vì xe mất đà, bánh trước cắm xuống.
Tay lái lỏng, mắt nhìn xa
Hai tay cầm lái nhẹ, để bánh trước tự tìm đường theo vệt cát, chỉ chỉnh hướng khi xe đi lệch nhiều. Mắt nhìn chỗ đất cứng phía trước mà bạn muốn tới, không nhìn xuống bánh trước. Ngồi lùi về sau một chút để bánh trước nhẹ hơn, bánh sau có thêm sức bám.
Phanh: không bóp phanh trước gấp
Trên cát, phanh trước bóp gấp làm bánh trước cắm và trượt ngang, xe đổ rất nhanh. Muốn giảm tốc thì nhả ga từ từ trước, dùng phanh sau nhẹ nhàng. Nếu thật sự cần dừng, để xe tự chậm lại rồi mới chống chân.
Không dừng giữa vệt cát
Dừng giữa cát là cách chắc chắn nhất để bị sa. Khi xe đứng yên, sức nặng dồn xuống bánh sau, lúc khởi hành lại bánh quay tại chỗ và đào thành hố.
Muốn chụp ảnh, nghe điện thoại hay chờ bạn đi sau, hãy đi tiếp tới chỗ đất cứng, bãi cỏ hoặc lối bê tông rồi mới dừng. Đi theo nhóm thì giữ khoảng cách đủ xa, để xe sau không phải phanh khi xe trước chậm lại giữa cát. Cách giữ nhịp khi đi nhóm có trong bài đi nhóm lẫn xe số và xe ga.
Khi bánh sau bắt đầu sa: xuống dắt
Dấu hiệu sa cát khá rõ: xe chậm dần dù tay ga vẫn giữ, đuôi xe lắc sang hai bên, tiếng máy gầm lên mà xe không tiến. Lúc này đừng vặn thêm ga. Ga càng mạnh, bánh sau càng đào sâu, ống xả có khi còn thổi cát lên.
Làm theo thứ tự:
- Nhả ga, để xe dừng hẳn. Hai chân chống xuống, giữ xe thẳng.
- Người ngồi sau xuống trước, đi bộ ra chỗ đất cứng. Xe nhẹ đi thấy rõ.
- Về số mo, tắt máy nếu bánh đã lún sâu. Bạn xuống xe, đứng bên trái, hai tay giữ ghi đông và dắt thẳng ra phía nền cứng gần nhất.
- Có người đẩy thì đẩy ở giá sau, tránh xa ống xả còn nóng. Đẩy đều, cùng nhịp với người dắt.
- Không nhấc đuôi xe giật mạnh để thoát hố. Dễ trẹo lưng và làm đổ xe.
Nếu lún nhẹ và bạn đã quen tay, có thể đứng bên xe, xe vẫn ở số 1, vừa dắt vừa rà ga thật nhẹ. Nhưng với người mới đi xe số, tắt máy và dắt bao giờ cũng an toàn hơn.
Ra khỏi bãi rồi thì kiểm tra xe
Cát bám vào xích, nhông và quanh phanh. Trước khi về, nhìn qua xích xem có dính nhiều cát không, thử bóp phanh trên nền cứng xem còn ăn đều. Nếu nghe tiếng rít lạ ở xích hay bánh sau, báo cho cửa hàng biết khi trả xe để được kiểm tra, đừng tự xịt nước áp lực vào xích. Những lưu ý chung khi đi đường xấu có trong bài xe số đi đường đá dăm ở ngoại ô.
Tóm lại
Xe số qua đường cát xuống bãi giữa hay bãi bồi ven đê Long Biên cần ba thói quen: vào số thấp trước khi tới cát và giữ nguyên số; ga đều, tay lái lỏng, không phanh trước gấp; không dừng giữa cát, bánh sau sa thì xuống dắt. Mùa nước lên thì đứng trên đê ngắm là đủ. Các kỹ năng khác với xe số có ở mục xe số, còn các dòng xe đang cho thuê xem tại chuyên mục xe máy.