Đang chạy qua một đoạn đường đào dở ở Hoàng Mai hay con ngõ lát gạch vỡ trong phố cổ, bạn chợt nghe xe máy kêu lạch cạch mỗi lần bánh trước rơi xuống ổ gà. Đường bằng thì im, cứ gặp chỗ xóc là tiếng lại về. Với xe thuê, câu hỏi đầu tiên luôn là: tiếng này vô hại hay báo hiệu một chi tiết sắp hỏng? Bài này đưa ra cách tìm nguồn tiếng dùng chung cho cả xe số lẫn xe ga.
Xe máy kêu lạch cạch khi qua ổ gà: bốn nguồn hay gặp
Tiếng chỉ có khi đi đường xóc thường đến từ thứ bị rung chứ không phải từ máy. Có bốn nhóm:
- Đồ để trong cốp hoặc trên xe. Chùm chìa khóa, ổ khóa đĩa, bình nước, sạc dự phòng, áo mưa gấp có cúc kim loại, mũ bảo hiểm thứ hai. Phổ biến nhất và vô hại.
- Ốp nhựa, yếm, nắp cốp. Các tấm nhựa ghép với nhau bằng ngàm và vít. Khi một ngàm bị bung hay một vít hơi lỏng, tấm nhựa đập vào khung mỗi lần xe nảy.
- Ốc ở dè, gác chân, giá sau, biển số. Dè chắn bùn, pát biển số, giá chở đồ phía sau đều bắt vào khung bằng ốc. Ốc lỏng tạo tiếng kim loại khô, đanh hơn tiếng nhựa.
- Giảm xóc và các chi tiết quanh bánh. Tiếng cộc nặng, nghe như có gì đó chạm đáy, hoặc tiếng lục cục từ phía phuộc trước. Ít gặp hơn nhưng cần xem nghiêm túc.
Nếu xe bạn thuê là Wave hoặc Vision, các bài riêng về tiếng xích và tiếng yếm trên Wave và những tiếng lạ trên Vision đi sâu hơn vào từng dòng xe.
Bước một: dọn sạch cốp và móc treo
Tấp vào lề ở chỗ an toàn, dựng chân chống, mở cốp và lấy hết đồ ra. Đặt mọi thứ lên yên hoặc cho vào ba lô đeo trên lưng.
Đừng quên những chỗ ít để ý: hộc nhỏ ở yếm trước, móc treo đồ, giỏ xe, túi treo ở cổ xe. Riêng ổ khóa đĩa nếu để lỏng trong cốp thì gần như chắc chắn sẽ kêu trên mỗi gờ giảm tốc.
Sau khi dọn xong, chạy lại đúng đoạn đường vừa nghe tiếng. Nếu tiếng biến mất, chỉ cần xếp đồ lại cho chặt: chèn khăn hoặc áo mưa quanh vật cứng, để vật nặng nằm dưới đáy cốp, không để kim loại chạm thành cốp.
Bước hai: ấn yên, ấn ốp để nghe bằng tay
Nếu cốp trống mà xe vẫn kêu, chuyển sang kiểm tra bằng tay khi xe đứng yên và đã tắt máy:
- Ấn mạnh yên xuống vài lần. Yên lỏng bản lề hoặc khóa yên không ăn hết sẽ kêu cạch cạch ngay khi ấn.
- Lần tay theo các mép ốp nhựa. Ấn nhẹ vào từng góc của yếm, ốp đầu đèn, ốp sườn, ốp sàn để chân. Tấm nào có khe hở rộng hơn bên cạnh hoặc nhún xuống rồi bật lên kèm tiếng cạch thì đó là ứng viên số một.
- Lay dè, pát biển số và giá sau. Nắm chắc và lay nhẹ qua lại. Ốc bắt chặt thì gần như không có độ rơ; ốc lỏng sẽ cho cảm giác lắc và tiếng kim loại.
- Nhìn xuống gầm. Xem có dây nào tuột khỏi kẹp và đang đập vào khung không, hoặc có túi ni lông, dây buộc vướng gần bánh.
Thấy ốp nhựa bung hẳn, mép nhựa chìa ra ngoài, hãy xem cách xử lý tạm trong bài ốp nhựa xe tay ga bung hoặc rơi giữa đường. Với xe thuê, đừng tự tháo ốp hay mang tua vít ra siết ốc: ngàm nhựa gãy vì tháo sai cách sẽ biến tiếng kêu vô hại thành hư hỏng thật.
Bước ba: thử lại ở tốc độ thấp trên đoạn đường biết trước
Muốn nghe đúng nguồn tiếng, cần một bài thử có kiểm soát. Chọn một đoạn ngắn có vài gờ giảm tốc hoặc mặt đường hơi gợn, vắng xe, ví dụ đường gom ven đê hay một con ngõ rộng gần chỗ ở.
- Đi chậm, qua gờ ở tốc độ đi bộ nhanh.
- Thử bánh trước rồi bánh sau. Để ý tiếng xuất hiện lúc bánh trước chạm gờ hay lúc bánh sau qua gờ. Tiếng theo bánh trước thường đến từ yếm, ốp đầu đèn, phuộc trước; tiếng theo bánh sau thường từ yên, cốp, dè sau, giảm xóc sau.
- Đứng nhẹ trên gác chân rồi ngồi xuống. Nếu tiếng đổi khi bạn đổi tư thế, nhiều khả năng là yên hoặc ốp sàn.
- Thử bóp phanh trước nhẹ khi xe gần dừng. Tiếng lục cục khi bóp phanh trước và nhún đầu xe gợi ý chi tiết ở cổ lái hoặc phuộc, thuộc nhóm nên báo tiệm.
Tiếng nhựa thường giòn và nhẹ, tiếng ốc kim loại đanh và khô, còn tiếng từ giảm xóc thường trầm và nặng, cảm nhận được cả qua tay lái hoặc yên. Ghi lại vị trí và hoàn cảnh xuất hiện, nếu có người đi cùng thì nhờ quay một đoạn video ngắn.
Khi nào phải dừng hẳn, không đi tiếp
Phần lớn tiếng lạch cạch qua ổ gà là chuyện nhỏ, nhưng có những dấu hiệu cho thấy không nên chạy thêm dù chỉ một đoạn:
- Tiếng cộc nặng ở giảm xóc kèm cảm giác xe nảy mạnh, tay lái bị giật hoặc đuôi xe dội liên tục sau mỗi ổ gà.
- Thấy dầu rỉ ra ở ống phuộc trước hoặc ướt nhẫy quanh giảm xóc sau. Bài giảm xóc xe máy yếu hoặc chảy dầu mô tả kỹ dấu hiệu này.
- Tay lái rơ, có độ lắc khi bóp phanh trước, hoặc xe kéo lệch về một bên.
- Một chi tiết kim loại đang chạm hay cọ vào bánh xe, hoặc dè chắn bùn sụt xuống gần lốp.
- Tiếng kêu đi kèm mùi khét, khói, hay phanh có cảm giác khác thường.
Gặp một trong các trường hợp trên, dừng xe ở chỗ an toàn, tắt máy và gọi cho cửa hàng theo số 0942467674. Mô tả tiếng kêu xuất hiện ở bánh nào, lúc nào, ở đâu, kèm ảnh hoặc video nếu có, để tiệm hướng dẫn đi tiếp chậm về tiệm hay chờ hỗ trợ tại chỗ.
Tiếng vô hại vẫn nên báo khi trả xe
Ngay cả khi bạn đã xác định đó chỉ là ốp nhựa hơi hở hay ốc biển số lỏng, hãy nhắc tiệm lúc trả xe. Báo sớm giúp tiệm siết lại kịp thời và rõ ràng cho cả hai bên khi kiểm tra trả xe. Nếu bạn thuê dài ngày và đi nhiều đường xấu ở Long Biên, Gia Lâm hay các đoạn đang thi công, nên ghé tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ để xem lại xe giữa kỳ.
Tóm lại: dọn cốp trước, ấn tay kiểm tra yên và ốp, thử lại chậm trên đoạn đường quen để nghe tiếng theo bánh nào, và dừng hẳn khi dấu hiệu nằm ở giảm xóc, tay lái hay chạm bánh. Các bài khác về chăm và kiểm tra xe nằm ở mục bảo dưỡng xe, còn toàn bộ kinh nghiệm về các dòng xe có trong chuyên mục xe máy.