Người quen đi xe xăng khi chuyển sang thuê xe điện theo tháng thường hỏi ngay câu này: xe máy điện có cần thay dầu không, và nếu không thì cả tháng mình phải trông chừng cái gì. Câu trả lời ngắn là xe điện không có dầu máy như xe xăng, nên không có chuyện cứ đi một quãng lại ghé tiệm thay nhớt. Nhưng xe vẫn có những bộ phận mòn theo ngày tháng, và người cầm lái hằng ngày là người phát hiện sớm nhất. Bài này dành cho người thuê xe máy điện dài ngày ở Hà Nội: phần nào cần dầu, phần nào không, nên để ý gì mỗi tuần và lúc nào gọi chủ xe.
Xe máy điện có cần thay dầu như xe xăng không
Xe xăng cần dầu máy vì bên trong động cơ có piston, xi lanh, trục khuỷu cọ xát liên tục ở nhiệt độ cao. Dầu bôi trơn, làm mát và cuốn theo cặn bẩn, nên phải thay định kỳ.
Xe máy điện không có những chi tiết đó. Phần lớn xe điện cho thuê ở Hà Nội dùng động cơ điện đặt trong bánh sau hoặc đặt giữa thân xe, quay nhờ từ trường chứ không nhờ đốt nhiên liệu. Không có buồng đốt thì không có dầu máy, lọc dầu hay bugi, nên người thuê không cần tính lịch thay nhớt như khi thuê Wave hay Vision.
Tuy vậy, xe điện vẫn có những chỗ dùng dầu hoặc mỡ, chỉ là ở vị trí khác và không do người thuê xử lý.
Những chỗ trên xe điện vẫn có thể dùng dầu hoặc mỡ
Mỗi hãng, mỗi đời xe thiết kế một kiểu, nên phần dưới đây luôn là “tùy mẫu”:
- Dầu hoặc mỡ trong hộp số giảm tốc. Một số mẫu đặt động cơ giữa thân xe, truyền lực ra bánh sau qua bộ bánh răng giảm tốc. Bộ này có thể cần dầu hoặc mỡ bôi trơn. Muốn biết chiếc mình đi thuộc loại nào, hỏi chủ xe lúc nhận.
- Dầu phanh. Xe có phanh đĩa thủy lực thì tay phanh đẩy dầu qua ống dẫn xuống kẹp phanh. Trên tay lái thường có bình nhỏ có cửa sổ nhìn mức dầu. Xe phanh cơ thì không có loại dầu này.
- Mỡ ở các khớp và vòng bi. Cổ lái, trục bánh, chân chống đều có mỡ bôi trơn, nhưng đây là việc của thợ khi bảo dưỡng.
Giống dầu hộp số trên xe ga, dầu hộp số giảm tốc trên xe điện thay khi nào là việc của chủ xe theo hướng dẫn của hãng.
Bảo dưỡng xe máy điện định kỳ: việc của chủ xe, không phải người thuê
Thuê theo tháng, bạn dễ nảy ý tự làm cho nhanh. Với xe điện, nên dừng ở mức nhìn, nghe, cảm nhận và báo lại, vì:
- Hộp pin, bộ điều khiển và dây điện chạy điện áp cao hơn ắc quy xe xăng nhiều. Tháo nhầm giắc có thể làm hỏng bộ điều khiển hoặc gây chập.
- Chủ xe nắm lịch sử từng chiếc: lần cuối thay má phanh, lần cuối kiểm tra pin. Bạn chỉ thấy được một tháng của nó.
Bảo dưỡng xe máy điện định kỳ vì thế là trách nhiệm của bên cho thuê. Phần việc của bạn là quan sát đều và báo sớm, kèm mô tả rõ ràng.
Những hạng mục người thuê dài ngày nên để ý mỗi tuần
Chọn một buổi cố định, ví dụ sáng chủ nhật, dành vài phút đi một vòng quanh xe.
Lốp và bánh xe
Nhìn gai lốp xem còn rõ không, có vết nứt, phồng, đinh hay mảnh kính găm vào không. Bóp thử thành lốp bằng tay, so sánh bánh trước và bánh sau. Xe điện nặng vì hộp pin, lốp non hơi làm xe ì và hao pin. Nếu thấy lốp xẹp dần sau vài ngày, báo chủ xe thay vì tự bơm liên tục.
Phanh và má phanh
Dắt xe trên mặt đường phẳng, bóp từng tay phanh. Tay phanh phải có độ cứng, không bóp sát tay nắm mới ăn. Để ý tiếng kêu ken két hoặc rít kim loại khi phanh, đó thường là dấu hiệu má phanh đã mòn. Xe có phanh đĩa thủy lực thì liếc qua cửa sổ bình dầu phanh trên tay lái; mức dầu tụt thấp hay thấy vết dầu rỉ quanh kẹp phanh là phải báo ngay.
Đèn, còi và xi nhan
Bật đèn pha, đèn cốt, xi nhan hai bên, bóp phanh để xem đèn hậu có sáng không, bấm còi. Những thứ này hỏng âm thầm, đi tối dọc đê Long Biên mới thấy thiếu. Hướng dẫn chi tiết có trong bài kiểm tra đèn xe máy điện thuê khi đi đêm.
Tiếng kêu lạ ở bánh
Xe điện chạy êm nên tiếng lạ rất dễ nghe. Tiếng lạch cạch, tiếng cọ, tiếng ù nặng ở bánh sau, hoặc rung ở sàn để chân đều đáng ghi lại. Cách phân biệt tiếng bình thường với tiếng cần báo được viết kỹ trong bài xe máy điện kêu lạ ở bánh sau.
Giắc sạc và dây sạc
Mỗi lần cắm sạc, nhìn đầu giắc và cổng sạc: có bị cháy xém, đổi màu, lỏng lẻo hay đọng nước không. Dây sạc có bị gập gãy, bong vỏ không.
Pin và hộp pin
Đây là hạng mục quan trọng nhất. Dấu hiệu bất thường gồm: vỏ hộp pin phồng, nóng hơn hẳn mọi ngày dù không chạy nhiều, có mùi khét hoặc mùi hóa chất lạ, hay pin tụt nhanh bất thường so với tuần trước. Gặp những dấu hiệu này thì ngừng sạc, không đi tiếp, để xe ở chỗ thoáng, xa người và đồ dễ cháy rồi gọi chủ xe. Bài pin xe điện nóng bất thường, phồng hoặc có mùi lạ nói rõ các bước xử lý.
Khi nào nên báo chủ xe kiểm tra
Có hai mức. Mức báo ngay, không đi tiếp: phanh yếu hoặc mất phanh, lốp thủng, pin phồng nóng có mùi, giắc sạc cháy xém, xe tự giật hoặc mất lực đột ngột. Mức báo trong ngày: tiếng kêu mới xuất hiện, đèn hay còi không hoạt động, lốp xẹp dần, pin tụt nhanh hơn trước.
Khi báo, mô tả càng cụ thể càng tốt: tiếng kêu ở bánh nào, xuất hiện lúc tăng tốc hay lúc phanh, từ hôm nào. Một đoạn video ngắn gửi qua Zalo giúp chủ xe đoán được vấn đề. Nếu bạn ở xa, chẳng hạn đi làm ở Cầu Giấy hay ở trọ bên Tây Hồ, hãy hỏi rõ việc mang xe về tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên hay hẹn giao đổi xe; thời gian và chi phí giao nhận cần xác nhận trước, trong giờ 09:00–21:00. Số liên hệ chính thức là 0942467674.
Những việc người thuê không nên tự làm
- Không tự mở ốc xả, châm dầu phanh hay dầu hộp số.
- Không tháo hộp pin, mở nắp bộ điều khiển hay nối lại dây điện.
- Không xịt nước áp lực vào động cơ, hộp pin, cổng sạc khi vệ sinh. Cách lau rửa an toàn có trong bài vệ sinh xe máy điện thuê trong kỳ dài.
Tóm lại
Xe điện không cần thay dầu máy, nhưng tùy mẫu vẫn có dầu phanh hoặc dầu hộp số giảm tốc, và luôn có lốp, phanh, đèn, giắc sạc, pin cần để mắt. Người thuê chỉ cần quan sát đều và báo chủ xe sớm. Các bài khác về xe điện được gom ở mục xe máy điện, còn kinh nghiệm chung về các dòng xe cho thuê nằm trong chuyên mục xe máy.