Nghe nói cứ đạp là pin tự sạc lại, vậy đạp xe đạp điện có sạc pin không? Với đa số xe đạp điện phổ thông mà người thuê hay gặp ở Hà Nội, câu trả lời là không, hoặc nếu có thì rất ít, không đáng để trông vào. Hiểu sai điều này là cách nhanh nhất để cạn pin giữa đường: buổi sáng xả ga thoải mái vì nghĩ chiều về đạp sẽ “nạp bù”. Bài này giải thích vì sao, vì sao vạch pin có lúc nhích lên, và nên dùng bàn đạp thế nào cho đúng.
Đạp xe đạp điện có sạc pin không: nhìn đường đi của lực
Trên xe đạp điện phổ thông có hai đường truyền lực tách biệt:
- Đường của chân: bàn đạp, đùi đĩa, xích, líp rồi tới bánh sau. Lực bạn đạp chỉ đi tới bánh xe, giống hệt xe đạp thường, và trên đường đó không có máy phát nào.
- Đường của điện: pin, bộ điều khiển rồi tới động cơ, thường nằm trong moay ơ một bánh. Pin chỉ được nạp khi cắm bộ sạc vào ổ điện.
Hai đường này gặp nhau ở bánh xe, nhưng bánh quay không có nghĩa là điện chạy ngược về pin. Muốn thế, động cơ phải bị bánh kéo quay như một máy phát, và bộ điều khiển phải được thiết kế để đưa dòng điện đó về pin một cách an toàn. Phần lớn xe phổ thông không được làm ra để việc này xảy ra, hoặc chỉ làm được rất ít.
Vì sao bánh quay mà pin không đầy thêm
Còn tùy kiểu động cơ trên chiếc xe bạn thuê:
- Động cơ có bộ bánh răng nhỏ bên trong: loại này thường có khớp một chiều. Khi không cấp điện, động cơ tách khỏi vỏ bánh, bánh lăn tự do nên phần quay của động cơ gần như đứng yên và không phát ra điện.
- Động cơ không hộp số, gắn thẳng vào bánh: bánh quay thì động cơ quay theo, về lý thuyết có thể phát điện. Nhưng muốn đưa điện đó vào pin, bộ điều khiển phải có chức năng thu hồi và chức năng ấy phải đang bật; nhiều bộ điều khiển phổ thông không làm việc này. Khi đã tắt khóa điện, xe phổ thông cũng không chủ động nạp gì cả.
Cảm giác nặng chân khi đạp xe tắt nguồn không phải dấu hiệu đang nạp. Xe nặng vì mang pin và động cơ, một số loại động cơ còn tạo lực cản nhẹ khi bị kéo quay; phần sức bạn bỏ thêm chủ yếu thành nhiệt và ma sát chứ không vào pin.
Ngay cả trên xe được thiết kế để thu hồi điện, các tài liệu kỹ thuật về xe đạp điện thường cho thấy lượng lấy lại chỉ là một phần nhỏ, rõ nhất khi phanh hoặc xuống dốc dài, và không thay được việc cắm sạc.
Thả dốc cũng không làm pin đầy lên
Hà Nội phần lớn bằng phẳng; dốc người đi xe đạp điện hay gặp là dốc cầu vượt, dốc lên xuống mặt đê ven sông Hồng hay dốc hầm chui. Xuống những đoạn này, nhiều người buông ga để xe trôi và tin rằng pin đang được bù lại. Với xe không có tính năng thu hồi, thả dốc chỉ giúp bạn không tiêu thêm điện trong quãng đó. Lợi ích có thật, nhưng là tiết kiệm, không phải nạp.
Xe đạp điện nặng nên trôi nhanh khi xuống dốc; đừng vì muốn “tận dụng dốc” mà để xe lao quá tốc độ. Cách giữ tốc độ và phối hợp hai tay phanh có trong bài xuống dốc cầu vượt, dốc đê bằng xe đạp điện thuê.
Vạch pin xe đạp điện nhích lên sau khi dừng nghỉ là vì sao
Đây là gốc rễ lớn nhất của lầm tưởng. Bạn đạp phụ một quãng, dừng uống nước bên hồ Hoàn Kiếm, lúc lên xe thấy đồng hồ từ hai vạch lên ba vạch, và kết luận vừa rồi đạp đã nạp được điện.
Thực ra, trên nhiều xe phổ thông, vạch pin được ước theo điện áp của pin. Khi động cơ kéo mạnh, như lúc bốc ga, lên dốc hay chở nặng, điện áp tụt xuống tạm thời và đồng hồ báo ít vạch hơn. Khi xe dừng hoặc chạy nhẹ, điện áp hồi lại nên vạch nhích lên. Lượng điện trong pin không tăng; đồng hồ chỉ đọc lại sát hơn. Trời lạnh, pin cũng dễ báo thấp hơn khi đang tải.
Cách đọc cho khỏi bị đánh lừa:
- Xem vạch khi xe đứng yên vài phút hoặc đang chạy đều trên đường bằng, đừng xem lúc vừa bốc ga.
- Lấy mức thấp hơn trong hai lần đọc để tính đường về.
- Nếu vạch tăng khi bạn đang chạy đều, không phanh, không dừng, hãy báo cửa hàng vì đồng hồ có thể có vấn đề.
Ý nghĩa từng vạch và các nút trên tay lái xem thêm ở bài các nút trên tay lái xe đạp điện thuê và vạch báo pin.
Đạp phụ để tiết kiệm điện, không phải để nạp
Bàn đạp vẫn rất có ích, chỉ là ích theo kiểu khác. Khi bạn đạp trong lúc vặn ga nhẹ, động cơ gánh ít hơn, pin tụt chậm hơn và xe đi xa hơn với cùng số vạch. Các thói quen giữ pin như tăng ga nhẹ, giữ tốc độ đều đã có trong bài đi thế nào để pin xe đạp điện đủ dùng cả buổi; ở đây chỉ nhấn mạnh cách tính:
- Tính quãng đường theo điện, không trông vào chân. Đi từ Long Biên qua cầu Long Biên sang phố cổ rồi quay về, hãy giả định cả chặng về cũng chạy bằng điện. Đạp phụ được thì pin dư thêm, không đạp được thì vẫn đủ.
- Đặt mốc quay về theo vạch đọc lúc đứng yên, và đừng hạ mốc ấy xuống với ý nghĩ “về sẽ đạp bù”.
- Biết giới hạn của đôi chân. Xe đạp điện hết pin đạp rất nặng, quãng đạp được bằng sức người thường ngắn hơn bạn nghĩ. Cách xoay xở khi đó có trong bài xe đạp điện đạp nặng khi hết pin.
Còn chuyện tắt nguồn rồi đạp cho đỡ tốn pin: trên đoạn bằng, vắng, ban ngày, đây là một cách giữ pin. Nhưng trên nhiều mẫu, tắt khóa điện thì đèn, còi, xi nhan cũng tắt theo, nên đừng làm vậy khi trời tối hoặc giữa dòng xe đông. Nếu xe có nút chỉnh mức trợ lực, hạ xuống mức thấp thường hợp lý hơn tắt hẳn.
Khi nào nên hỏi cửa hàng
Một số mẫu xe điện được giới thiệu là có phanh điện tử hoặc tính năng thu hồi năng lượng, đôi khi in ký hiệu như EBS trên thân xe hay trong sách hướng dẫn. Nếu chiếc xe bạn thuê ghi như vậy, hãy hỏi người giao xe:
- Tính năng này có đang bật không, hoạt động khi bóp phanh hay khi nhả ga?
- Cảm giác phanh có khác xe thường không, cần làm quen gì trước khi ra phố?
- Với chiếc xe này, đầy pin thường đi được khoảng bao xa?
Đừng tự bấm thử các tổ hợp nút lạ hay mở hộp điều khiển để tìm chế độ “sạc khi đạp”.
Thuê xe đạp điện ở Nguyễn Tú
Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00, điện thoại 0942 467 674. Giá thuê và tiền cọc xe đạp điện cần liên hệ để xác nhận trước khi đặt. Khi nhận xe, cứ hỏi thẳng xe có thu hồi điện hay không và nên sạc lúc nào; câu trả lời cho đúng chiếc xe bạn cầm đáng tin hơn mọi lời đồn. Xem thêm các bài về xe đạp điện, chuyên mục xe máy hoặc liên hệ đặt xe.