Cách trung tâm Hà Nội chừng mười cây số về phía tây bắc, gần chân cầu Thăng Long, có hai điểm đến cổ kính nằm sát nhau: làng Đông Ngạc, tên Nôm là Kẻ Vẽ, nổi tiếng là làng tiến sĩ, và đình Chèm bên bờ sông Hồng. Đi xe 50cc đi làng cổ Đông Ngạc rồi ghé đình Chèm là một buổi nửa ngày vừa sức xe nhỏ, nếu bạn biết chọn giờ đi qua trục Phạm Văn Đồng đông xe tải và biết cách đi trong ngõ làng. Bài này mô tả đường đi, cách đi trong làng, chỗ dừng xe và vài điều nên giữ khi thăm di tích.
Hai điểm đến trong một buổi
Làng Đông Ngạc nằm gọn giữa đường đê phía trước và trục đường Kẻ Vẽ phía sau. Làng không có một cổng làng chung như nhiều làng Bắc Bộ; thay vào đó là hệ thống ngõ thẳng tỏa ra như xương cá, với những ngõ mang tên Đông, Ngác, Vẽ, Chung, Ngấn, Chùa nối với nhau bằng các ngách. Theo báo chí, làng còn khoảng một trăm ngôi nhà cổ trên trăm năm tuổi, đình Vẽ có tuổi đời gần bốn trăm năm, nhà thờ họ Phan được xây hơn bốn trăm năm trước. Nhiều ngõ vẫn giữ cổng cổ, có cổng mang hình tháp bút, nghiên mực, nhắc tới truyền thống khoa bảng của làng.
Đình Chèm là đình của làng Thụy Phương, tên Nôm là Chèm, nằm trên đường Thụy Phương, nay thuộc phường Đông Ngạc. Đình nằm sát bờ sông Hồng, nền được nâng cao ngang mặt đê, thờ Lý Ông Trọng cùng Hoàng phi Bạch Tĩnh Cung, và đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Hội Chèm diễn ra từ ngày mười bốn tới mười sáu tháng Năm âm lịch, chính hội ngày mười lăm.
Xe 50cc đi làng cổ Đông Ngạc: đường từ Phạm Văn Đồng
Từ nội thành, hướng thường dùng là theo các trục phía tây ra Cầu Giấy rồi đi Phạm Văn Đồng về phía cầu Thăng Long. Gần tới khu chân cầu, rẽ vào khu Đông Ngạc; đặt điểm đến trên bản đồ là đình Đông Ngạc hoặc đình Chèm để có lối rẽ chính xác.
Phạm Văn Đồng là trục vành đai lớn, phía trên có đường trên cao dành cho ô tô, xe máy đi ở đường dưới thấp. Với xe 50cc, cần nhớ:
- Đi ở làn bên phải dành cho xe máy, không lên các nhánh dẫn lên đường trên cao.
- Trục này nhiều xe tải, xe container; giữ khoảng cách, không bám đuôi xe lớn, không cố vượt. Cách giữ thăng bằng khi xe tải chạy sát có ở bài xe 50cc nhẹ khi gió ngang và xe tải vượt sát.
- Tránh giờ cao điểm sáng và chiều; buổi sáng muộn ngày thường là lúc dễ chịu nhất.
Một cung đường sớm sáng trên trục này được mô tả ở bài cung đường Phạm Văn Đồng lên Nội Bài chạy xe sớm sáng. Từ phố cổ, quãng đường chừng mười cây số; với xe 50cc, tính khoảng bốn mươi tới năm mươi phút ngoài giờ cao điểm.
Đi trong ngõ làng: chậm và nhường
Ngõ ở Đông Ngạc thẳng và dễ đi, nhưng là ngõ làng: nhiều đoạn chỉ vừa hai xe máy tránh nhau, có người già, trẻ con, xe đạp, hàng rong. Đi thật chậm, bấm còi nhẹ ở khúc ngoặt khuất, nhường xe đi ngược chiều ở chỗ rộng. Ở ngõ quá đông hoặc đang có việc làng, tắt máy dắt xe. Với chiếc xe nhỏ, dắt bộ trong làng vừa nhẹ vừa dễ dừng lại ngắm những chiếc cổng cổ.
Đừng cố chạy xe vào sâu tới từng ngôi nhà cổ. Gửi xe một chỗ rồi đi bộ trong làng là cách xem làng đúng nhất. Kinh nghiệm đi những đường làng hẹp khác bằng xe 50cc có ở bài xe 50cc đi làng hoa Tây Tựu: đường làng hẹp, xe chở hoa.
Chỗ dừng xe
- Ở đình Đông Ngạc và đình Chèm, hỏi người trông coi di tích xem được để xe ở đâu; dựng xe gọn ở chỗ được chỉ, không dựng giữa sân hay lối vào.
- Trong ngõ, không dựng xe chắn cổng nhà dân, không dựng trước cổng cổ để chụp ảnh.
- Ngày hội Chèm, khu quanh đình rất đông; gửi xe ở chỗ có người trông từ xa rồi đi bộ vào.
- Khóa cổ, rút chìa, không để đồ giá trị trong cốp.
Cư xử trong làng và trong đình
Nhà cổ ở Đông Ngạc là nhà của người dân đang sống, không phải bảo tàng. Muốn vào xem, hỏi chủ nhà trước; được mời mới vào, không tự ý chụp ảnh trong nhà. Vào đình, chùa mặc kín đáo, bỏ mũ, nói nhỏ. Cách xin phép chụp ảnh người dân và ứng xử khi vào sân nhà có ở bài chụp ảnh thợ làng nghề và người dân ngoại thành: xin phép, mua đồ và cách ứng xử.
Mang gì theo
Một chai nước, mũ hoặc ô che nắng cho lúc đi bộ trong làng, áo mưa trong cốp và điện thoại đã sạc đầy để xem bản đồ. Nếu muốn vào đình, mang theo áo khoác mỏng hay khăn để mặc kín vai. Xe 50cc bình xăng nhỏ, nhìn kim xăng trước khi rời nội thành; đừng để tới lúc kim chạm vạch đỏ giữa trục đường đông xe tải mới tìm cây xăng.
Gợi ý một buổi
Xuất phát khoảng chín giờ sáng, tới Đông Ngạc gửi xe, đi bộ trong làng khoảng một tiếng rưỡi, ghé đình Vẽ và các ngõ có cổng cổ. Lấy xe chạy sang đình Chèm, cách đó không xa, dành nửa tiếng ở đình và ngắm sông Hồng từ nền đình cao. Về trước giờ tan tầm chiều. Cả buổi chỉ chạy khoảng hai mươi cây số đi và về, nằm trong sức của xe nhỏ; xem thêm bài xe 50cc thuê chạy được quãng đường nào trong ngày.
Các bài khác về dòng xe này có ở chuyên mục xe 50cc, còn toàn bộ thông tin về các dòng xe ở mục xe máy.