Giảm xóc xe máy chảy dầu hiếm khi báo trước bằng tiếng động lớn. Thường đó chỉ là một vệt ướt mờ trên ống phuộc, đuôi xe thấp hơn lúc trước, hoặc đầu xe nảy lên sau mỗi ổ gà. Trước khi chạy ra đoạn đê ven sông Hồng hay chở thêm người, bạn chỉ cần vài phút đứng cạnh xe là biết phuộc trước và phuộc sau còn làm tốt việc của chúng hay không. Bài này hướng dẫn cách nhìn, cách ấn thử bằng tay, và cách hiểu phuộc yếu ảnh hưởng thế nào tới phanh lẫn tay lái.
Phuộc làm gì mà liên quan cả tới phanh lẫn tay lái
Phuộc làm hai việc cùng lúc. Lò xo đỡ trọng lượng và nhún khi qua ổ gà, còn dầu bên trong làm nhiệm vụ “dập” để chuyển động nhún tắt dần thay vì nảy tưng tưng. Khi dầu rỉ ra ngoài hoặc lò xo mỏi, xe vẫn chạy ổn trên đường phẳng, nên nhiều người không biết mình đang đi trên cặp phuộc đã yếu.
Cái giá chỉ lộ ra khi mặt đường không còn phẳng. Phuộc khỏe giúp bánh xe luôn ép xuống mặt đường. Phuộc yếu để bánh nảy lên vài nhịp liền, và trong những khoảnh khắc bánh rời mặt đường, cả phanh lẫn tay lái đều mất tác dụng.
Giảm xóc xe máy chảy dầu trông như thế nào
Hãy bắt đầu bằng mắt, vì đây là cách nhanh và rõ nhất. Phuộc trước là hai ống nằm hai bên bánh trước. Phần ống trong sáng bóng chui vào ống ngoài, và chỗ tiếp giáp đó có phốt dầu giữ dầu ở lại bên trong. Phốt chai hoặc ống trong bị xước thì dầu rỉ ra ngoài.
Soi đèn điện thoại dọc hai ống phuộc và tìm những dấu hiệu sau:
- Vệt ướt bóng nhờn chạy từ chỗ tiếp giáp xuống phía trục bánh xe.
- Lớp bụi đen bám thành mảng quanh ống trong, vì dầu rỉ rất dễ hút bụi đường.
- Một bên sạch, một bên ướt hoặc dính bẩn rõ rệt.
- Dầu bám gần bộ phận phanh ở bánh trước.
Phuộc sau kiểm tra tương tự: nhìn dọc thân phuộc xem có vệt nhờn, bụi dính hoặc lò xo gỉ nặng không. Xe tay ga có một hoặc hai phuộc sau tùy dòng, nên đừng chỉ nhìn một bên.
Để khỏi nhìn nhầm, hãy lau sạch vệt ướt bằng giẻ khô, nhấn phuộc vài lần rồi nhìn lại. Vệt nhờn hiện ra lần nữa thì nhiều khả năng là dầu rỉ thật. Nếu chỉ là nước rửa xe hay nước mưa còn sót thì vệt sẽ không quay lại.
Ấn thử phuộc trước: một phút, không cần dụng cụ
Bạn chỉ cần một chỗ nền phẳng, như sân trước cửa hàng hay đoạn vỉa hè rộng. Làm lần lượt như sau:
- Dựng xe thẳng, tắt máy, hai tay nắm tay lái giữ bánh trước thẳng.
- Bóp chặt phanh trước để bánh không lăn.
- Dồn trọng lượng nhấn tay lái xuống vài lần liên tiếp rồi thả.
- Vừa nhấn vừa nghe, vừa cảm nhận lực tay.
Phuộc còn tốt nén xuống đều tay, hồi về từ từ rồi đứng yên. Phuộc yếu thì nén sâu và nhẹ bất thường, hoặc bật lên nhanh rồi nhún thêm một vài nhịp như lò xo, hoặc phát ra tiếng lọc cọc, ken két. Nếu hai bên ống nén lệch nhau, một bên chậm một bên nhanh, thì càng đáng ngờ. Phép thử này chỉ cho bạn dấu hiệu để nghi ngờ, người kết luận phuộc hỏng hay chưa vẫn là thợ.
Phuộc sau xe ga bị lún: ngồi lên và nhấn đuôi xe
Phuộc sau chịu tải nặng nhất khi chở thêm người hoặc hành lý, nên cũng lộ yếu sớm nhất. Hãy kiểm tra theo ba bước.
Bước một, đứng nhìn ngang xe khi chưa ngồi lên. Đuôi xe có thấp hơn dáng thường thấy của dòng xe đó, hoặc đầu xe có ngóc lên không? Nếu có xe cùng dòng đỗ cạnh, đặt hai chiếc cạnh nhau là cách so sánh dễ nhất.
Bước hai, tì tay vào tay dắt sau hoặc phần yên sau, nhấn xuống vài lần rồi thả. Phuộc khỏe nhún một nhịp rồi về vị trí cũ. Phuộc yếu thì nhún thêm nhiều nhịp, hoặc xuống rất dễ dàng, hoặc kêu cụp khô khi chạm đáy.
Bước ba, thử với tải thật. Giả sử cuối tuần bạn thuê xe ở Long Biên, định chở thêm một người và ba lô chạy dọc đê sông Hồng rồi vòng về những ngõ nhỏ khu phố cổ Hà Nội. Hãy để người đó ngồi lên, rồi nhờ ai đứng sau xe quan sát. Nếu đuôi xe sệ hẳn xuống so với lúc chỉ có mình bạn thì phuộc sau đang đỡ không nổi tải. Buổi tối, chùm đèn pha chiếu cao hơn thường cũng là dấu hiệu đuôi xe đang lún.
Phuộc yếu ảnh hưởng thế nào tới phanh và tay lái
Với phanh, tác hại rõ nhất xuất hiện khi bạn bóp phanh gấp. Phuộc trước yếu nén gần hết một lần, đầu xe chúi sâu rồi dội ngược lên, khiến xe mất ổn định đúng lúc cần dừng. Trên mặt đường xóc như những đoạn đê vá chằng chịt, bánh trước còn có thể nảy khỏi mặt đường giữa chừng, nên quãng dừng thường dài hơn bạn tưởng.
Nặng hơn nữa, nếu dầu rỉ bám tới đĩa hoặc má phanh thì lực phanh có thể giảm đột ngột. Dầu phanh là hệ thống khác hẳn dầu phuộc, bạn có thể đọc thêm cách kiểm tra dầu phanh khi nhận xe thuê để phân biệt hai loại dầu này.
Với tay lái, phuộc hai bên không đồng đều khiến tay lái nặng, có xu hướng kéo lệch và rung khi qua ổ gà. Phuộc sau yếu thì đuôi xe nảy ngang khi qua gờ, người ngồi sau xóc mạnh, còn người lái có cảm giác xe “bơi” mỗi khi vào cua.
Loại trừ lốp non và những nguyên nhân dễ nhầm
Nhiều cảm giác “xe mềm, lắc, xóc” đến từ chỗ khác. Lốp non khiến xe nhũn và xóc hơn hẳn, nên bạn hãy xem lại áp suất lốp và cách kiểm tra trước tiên. Tiếng cọt kẹt khi qua gờ nhiều khi đến từ ốc lỏng hay nhựa ốp, không nhất thiết là phuộc.
Còn vệt nhờn ở gần thân máy là chuyện của dầu máy. Khi nhận xe, bạn có thể xem lúc nào nên kiểm tra dầu máy để biết mình đang nhìn vào loại dầu nào.
Một dấu hiệu lẻ chưa đủ để kết luận. Nhưng khi có hai dấu hiệu trở lên, chẳng hạn vệt dầu cộng với nhún nhiều nhịp, hoặc đuôi lún cộng với tiếng cụp, bạn nên coi là phuộc cần thợ xem.
Thấy dấu hiệu rồi thì làm gì, nhất là với xe thuê
Đừng tự tháo phuộc, tự đổ thêm dầu hay vặn siết thử. Phuộc gắn liền với phanh và tay lái, làm sai cách có thể còn tệ hơn lúc đầu. Việc của bạn là phát hiện sớm và báo đúng người.
Với xe thuê, hãy chụp ảnh vệt dầu hoặc quay lại đoạn ấn thử, rồi báo cửa hàng trước khi lên đường. Nếu bạn thuê ở Nguyễn Tú, có thể gọi 0942 467 674 trong giờ 09:00–21:00 để hỏi hướng xử lý. Nếu phát hiện giữa đường, hãy giảm tốc, hạn chế phanh gấp, tránh gờ và ổ gà lớn, rồi tìm chỗ an toàn để dừng thay vì cố đi tiếp.
Lần tới nhận xe, hãy dành một phút nhìn hai ống phuộc trước, ấn thử phuộc và nhấn đuôi xe. Muốn đọc thêm những điểm nên kiểm tra khác, bạn ghé chuyên mục bảo dưỡng xe máy, hoặc quay lại mục xe máy để chọn xe hợp với cung đường định đi.