Xe máy để lâu không chạy là chuyện rất phổ biến: đi công tác dài ngày, về quê Tết, hoặc đơn giản là chuyển sang đi xe buýt và xe để trong hầm cả tháng. Sau thời gian dài nằm im, chiếc xe không phải cứ tra chìa nổ phát lên là đi được ngay: pin yếu, nhớt lắng, lốp non và xăng cũ đều chực chờ gây trục trặc. Bài này đi theo trình tự kiểm tra đúng trước khi bạn nổ máy trở lại, cho người có xe để lâu. Toàn bộ nền tảng chăm sóc xe sau những chuyến đi nằm trong nhóm bài bảo dưỡng xe máy.
Vì sao xe để lâu hay gặp trục trặc
Nguyên nhân lớn nhất khiến xe để lâu khó nổ là ắc quy tự phóng điện theo thời gian: xe không chạy thì máy nổ không sạc lại, pin mất dần một chút mỗi ngày. Ở Hà Nội, kiểu để xe dưới tầng hầm chung cư hoặc bãi phơi nắng mưa xen kẽ còn khiến tiếp điểm và ắc quy già nhanh hơn xe chạy thường xuyên.
Thứ hai là nhớt và xăng. Nhớt sau nhiều tháng không tuần hoàn sẽ lắng cặn ở đáy carter, còn xăng trong bình để lâu dễ bay hơi phần nhẹ, để lại hỗn hợp khó cháy. Xe số để lâu còn thêm một điểm nữa: chuỗi bị khô nhớt và bắt đầu rỉ nhẹ ở mắt xích nếu để chỗ ẩm.
Thứ ba là lốp. Xe đứng im một chỗ, hết sức nặng của thân xe đè lên một điểm tiếp xúc duy nhất của lốp, lâu ngày vỏ bị biến dạng và non từng chút. Để xe vài tháng mà không kê lên ba chân là gần như chắc chắn lốp non hơn lúc để.
Hiểu ba nhóm nguyên nhân này, bạn sẽ thấy trình tự kiểm tra dưới đây không phải ngẫu nhiên: nó đi từ nguồn điện, qua lốp và nhớt, tới nhiên liệu, đúng thứ tự tăng dần mức nghiêm trọng.
Kiểm tra trước khi nổ máy
Bước đầu tiên là nhìn quanh xe một vòng trước khi tra chìa: xem có dấu chuột cắn dây, dây côn trùng làm tổ trong gió máy, hoặc vết dầu loang dưới gầm không. Xe để trong hầm hoặc khu để xe chung thường bị những khách không mời này ghé thăm.
Bước hai là lốp và tay lái. Bóp lốp bằng tay để ước độ non: nếu lốp mềm oặt hoặc nứt lăn bánh lộ ra, bạn bơm đúng áp ghi trên thành lốp trước khi tính chuyện đi tiếp. Vặn tay lái thử hai phía, nghe có tiếng lục cục lạ ở phuộc không, vì cảm giác này rất khác khi bạn ngồi trên xe chạy.
Bước ba là nguồn điện. Tra chìa, bật khóa, nhìn màn hình và đèn: đèn đủ sáng là ắc quy còn sức. Nếu đèn báo mờ hoặc không lên, bạn sạc ắc quy ngoài trước, không nên cố đạp đề cho tới cạn pin, vì đề khi pin yếu dễ làm cháy sẹ đề.
Bước bốn là kiểm tra nhớt qua kính soát nhớt hoặc que thăm: nhớt dưới vạch thấp nhất, màu đặc quánh hoặc váng là lúc cần thay trước khi chạy. Với xe số, bạn lật che khuỳnh xem chuỗi có rỉ nặng không, và nhớ là chuỗi rỉ nhẹ thì lau và nhớt lại là dùng tiếp, chứ chưa cần thay.
Bước cuối là xăng: xăng để qua vài tháng nên rút bớt và đổ mới pha vào nếu có thể, tối thiểu là mở nạp bình nghe mùi. Xăng cũ có mùi khan, hắc rất khác xăng tươi, và máy nổ bằng xăng cũ hay giật, khó vào ga.
Khởi động xe để lâu đúng nhịp
Sau khi qua các bước kiểm, thao tác nổ máy cũng có nhịp riêng. Bạn để khóa bật, chờ khoảng mười giây cho bơm xăng và hệ thống tự kiểm của xe ga chạy hết chu trình, rồi mới bấm nút đề. Đề từng cú ngắn chừng ba bốn giây, nghỉ vài giây giữa các cú, không đề dài liên tục.
Máy nổ được rồi, bạn để máy chạy không ga trong hai ba phút, quan sát tiếng máy và vết khói đầu ống xả. Khói trắng thoáng đầu lúc nổ là nhớt cũ trong máy cháy ra, tự hết. Khói xanh dày liên tục hoặc tiếng gõ kim loại là dấu phải dừng và mang xe tới thợ, không nên cố chạy.
Với xe số, bạn đạp cần đề chân vài cú trước khi bật đề điện: cú đạp chân giúp máy quay qua chu kỳ nén, kéo nhớt về phía trên cylinder, giảm tải cho đề điện. Đây là thói quen của những người giữ xe số lâu năm, và với xe để lâu thì đúng là có công dụng thật.
Sau khi máy đã nổ ổn, bạn để xe ở số ga rà nhẹ, vào côn và bước số thử ở chỗ vắng, nghe và cảm biến độ vào số. Trải qua thời gian nằm im, dầu phanh và bạc đạn không hỏng đột ngột, nhưng cảm giác côn và phanh cần một quãng ngắn để trở lại vị trí quen.
Những việc không nên làm
Điều kỵ nhất là nổ máy trong không gian kín: nhà, hầm để xe không lưu thông. Khí thải của lần nổ đầu có mùi nồng và bất lợi cho sức khỏe, nên bạn dồn xe ra lối thoáng trước khi nổ.
Thứ hai, không rồ ga ngay khi máy vừa nổ. Xe để lâu cần vài phút gia nhiệt để nhớt tuần hoàn đều, và cú rồ ga khi máy còn lạnh là cách nhanh nhất tạo mòn xy-lanh nhanh chóng. Đây cũng là lý do chạy rà đầu tiên nên đi chậm, không vội vã.
Thứ ba, không chạy quãng xa ngay trong ngày đầu. Lịch trình tốt cho chuyến đi đầu là quanh khu phố gần nhà, dừng lại nghe máy, rồi mới tính chuyện đi tiếp. Nếu xe để gần một năm, một vòng qua cửa hàng bảo dưỡng gần đó để thay nhớt và kiểm toàn diện là khoản đáng chi.
Chạy rà lại sau khi nổ máy
Ngày đầu chạy lại, bạn tránh đường đông và tốc độ cao, chọn cung quen quanh khu ở. Vừa đi vừa cảm: phanh có ăn ngay không, tay lái có bị rung ở tốc độ thấp không, và máy có giật khi giữ ga đều không. Ba dấu hiệu này nói lên nhiều nhất về trạng thái xe sau thời gian nằm im.
Nếu mọi thứ êm, bạn nâng dần quãng đường trong tuần đầu. Các bài về cách giữ xe ga hay xe số luôn bền nằm trong nhóm bài dòng xe, bạn đọc thêm để biết lịch chăm cho đúng loại xe của mình.
Tóm lại, xe máy để lâu không chạy không đáng sợ nếu bạn kiểm tra theo trình tự: nhìn quanh, bóp lốp, soi đèn báo, đo nhớt, ngửi xăng, rồi đề từng cú ngắn. Làm đủ các bước, lần nổ máy trở lại sẽ êm hơn bạn nghĩ, và chiếc xe lại sẵn sàng cho những chuyến đi tiếp theo quanh Hà Nội. Thêm các hướng dẫn chăm sóc xe nằm trong trang xe máy để bạn tra cứu cho từng dòng.