Bạn muốn tự tay chọn một chiếc nón lá, một tấm tranh thêu hay một khay sơn mài ngay tại nơi người thợ làm ra nó, nhưng ba làng nghề ấy nằm rải rác ở phía Nam thành phố và không có tuyến nào nối liền. Thuê xe máy đi làng nghề phía Nam Hà Nội trong một ngày là cách gọn nhất để ghé đủ cả ba mà không phụ thuộc giờ xe khách hay chờ xe công nghệ giữa đồng. Bài này sắp lộ trình theo thứ tự xa dần và theo nhịp làm việc của các hộ thợ, để bạn khỏi đến nơi gặp cửa đóng.
Ba làng, ba nghề, một vòng đi
Làng Chuông thuộc vùng Thanh Oai, nơi người dân vẫn chằm nón lá bằng tay: lá được ủi phẳng, xếp lên khung tre rồi khâu từng mũi chỉ. Hai làng còn lại nằm ở Thường Tín. Quất Động nổi tiếng với nghề thêu, còn Hạ Thái giữ nghề sơn mài, nơi một món đồ phải qua nhiều lớp sơn, chờ khô rồi mài nhẵn mới có mặt bóng.
Ba nghề khác nhau nhưng cùng nằm về một hướng, nên gom vào một ngày là hợp lý. Vì các làng không sát nhau, bạn cần xe riêng để dừng đâu cũng được, rẽ vào ngõ nhỏ chụp một góc sân phơi lá hay một dãy khung thêu. Nếu từng đi chuyến Làng gốm Bát Tràng, bạn sẽ thấy vòng này dài hơn và rải hơn, nên giờ giấc quan trọng hơn hẳn.
Sắp lộ trình theo khoảng cách và giờ thợ làm việc
Nguyên tắc đơn giản: đi từ gần tới xa, và xếp làng bạn mong nhất vào đầu hoặc giữa ngày. Làng cuối cùng là làng có thể bỏ bớt nếu lịch trễ. Hộ làm nghề thường làm việc ban ngày, nghỉ trưa, và buổi chiều muộn nhiều nhà bắt đầu thu dọn, nên đừng dồn điểm quan trọng vào lúc chạng vạng. Giờ cụ thể của từng hộ khác nhau, hãy gọi hoặc nhắn trước.
Một nhịp đi tham khảo:
- Sau chín giờ, nhận xe. Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên mở từ 09:00 đến 21:00 và không giao xe ngoài giờ ấy, số điện thoại 0942 467 674, nên lịch của bạn bắt đầu sau chín giờ. Kiểm tra xe, đổ xăng trước khi rời nội thành.
- Gần trưa, làng Chuông. Thanh Oai thường gần trung tâm hơn hai làng còn lại, nên đây là điểm dừng đầu tiên.
- Trưa, ăn và nghỉ. Tìm quán ven đường hoặc khu chợ gần nhất, nghỉ chân cho đỡ mỏi tay.
- Đầu giờ chiều, sơn mài Hạ Thái. Vào Thường Tín khi các xưởng đã làm việc trở lại.
- Giữa chiều, thêu Quất Động. Hai làng Thường Tín có thể đổi chỗ cho nhau, tùy làng nào nằm trước trên bản đồ của bạn.
- Cuối chiều, quay về. Trả xe trước giờ cửa hàng đóng cửa, cố về khi trời còn sáng.
Nếu còn băn khoăn nên nhận xe sớm hay muộn, hãy đọc thêm cách chọn giờ lấy xe cho chuyến đi trong ngày để canh lịch cho vừa.
Nón làng Chuông: xem thợ chằm nón rồi mới mua
Điểm hay của làng Chuông là bạn có thể nhìn thấy cả quá trình: tấm lá được ủi cho phẳng, khung tre được uốn thành vòng, rồi người thợ ngồi chằm từng đường chỉ. Cứ đứng xem vài phút, bạn sẽ hiểu vì sao một chiếc nón tốt khác chiếc nón làm vội: đường chằm đều, lá phẳng, vành tròn không méo.
Khi chọn nón, hãy cầm lên soi dưới ánh sáng để xem lá có đều màu không, bóp nhẹ vành xem có chắc không, và hỏi thẳng người bán về loại nón đang cầm. Đừng ngại hỏi để được xem thợ làm, nhiều hộ vui lòng cho khách ngồi gần nếu bạn hỏi lịch sự và không làm vướng tay họ.
Nón lá khá cồng kềnh khi chở xe máy, mà đây lại là điểm dừng đầu tiên của ngày. Nếu mua ngay, hãy nhờ người bán gói cẩn thận và buộc chắc ra phía sau, đừng để nón bị ép giữa ba lô và lưng bạn. Và đừng đội nón lá khi chạy xe, vì nón không thay được mũ bảo hiểm.
Thêu Quất Động và sơn mài Hạ Thái: xem gì, mua gì
Ở Hạ Thái, hãy chú ý cách người thợ làm việc: đồ sơn mài cần nhiều lớp, mỗi lớp phải chờ khô trước khi mài, nên bạn sẽ thấy nhiều món đang dở dang xếp trên giá. Đừng chạm vào sản phẩm đang khô, vì chỉ một vết tay cũng làm hỏng lớp sơn. Khi mua, hãy ngắm bề mặt dưới ánh sáng để tìm vết xước, bọt hay chỗ lớp sơn bong, và ưu tiên món nhỏ như hộp, khay, tranh khổ nhỏ vì dễ mang theo trên xe.
Ở Quất Động, nghề thêu đòi hỏi mắt và tay thật kiên nhẫn. Bạn có thể nhìn mặt sau của tấm thêu để thấy mũi chỉ gọn hay lộn xộn, đó là cách đơn giản nhất để phân biệt tay nghề. Tranh thêu nên cuộn hoặc đựng trong ống, tránh gấp làm hằn nếp.
Với cả hai làng, thông tin về giờ làm việc, mặt hàng đang có và giá bán có thể thay đổi, hãy hỏi trực tiếp hoặc kiểm tra kênh chính thức của hộ làm nghề trước khi đi.
Chở đồ thủ công trên xe máy cho khỏi hỏng
Cả ba món đều dễ hư vì xóc và nắng. Nếu mua nhiều thứ, hãy ưu tiên xe tay ga có cốp vừa mũ nửa đầu và mang thêm một chiếc ba lô chắc chắn, để món dễ vỡ nằm trong cốp hoặc ba lô thay vì treo lủng lẳng ngoài tay lái. Xe số cũng đi được, nhưng sẽ phải đeo ba lô nhiều hơn.
Hãy chuẩn bị sẵn giấy báo hoặc túi bóng khí, vài sợi dây chun, một túi vải lớn. Đừng để đồ che đèn xe hay biển số, và đừng treo vật nặng lệch một bên vì xe dễ mất thăng bằng khi vào cua. Ngoài ra, hãy xem danh sách đồ gọn nhẹ cho chuyến đi một ngày để mang đủ mà không nặng thêm.
Đường đi và những điều nên kiểm tra trước khi xuất phát
Trục đường lớn hướng Nam thường có nhiều xe tải và xe khách, nên bạn hãy giữ khoảng cách và đừng cố vượt khi tầm nhìn bị che. Vào làng, đường thường thu hẹp thành ngõ nhỏ, có xe đạp, trẻ con và gà vịt ra vào, hãy chạy chậm và sẵn sàng phanh. Không đi vào đường cao tốc; hãy làm theo biển báo và chỉ dẫn trên bản đồ.
Trời mưa thì đường làng trơn, ảnh chụp cũng kém đẹp, nên nếu dự báo xấu hãy dời sang cuối tuần khác. Những ngày thu nắng dịu là lúc đẹp nhất để đi vòng này.
Về giấy tờ và tiền cọc, hãy hỏi và xác nhận trực tiếp với cửa hàng cho thuê trước khi đặt xe, vì mỗi nơi có quy định riêng. Nếu xe có dấu hiệu lạ giữa đường, như phanh kém, đèn không sáng hay tiếng kêu bất thường, hãy dừng ở chỗ an toàn và báo cho cửa hàng trước khi tự xử lý.
Chốt lịch cho chuyến đi
Hãy chọn một ngày khô ráo, mở bản đồ đặt ba điểm làng, rồi sắp theo thứ tự gần đến xa như trên. Gọi trước cho từng hộ để hỏi họ có làm việc hôm đó không, vì làng nghề cũng nghỉ vào dịp lễ hoặc việc nhà. Khi lịch đã rõ, bạn có thể xem dịch vụ thuê xe máy rồi vào mục thuê xe theo ngày để chọn dòng xe hợp với lịch của mình.