Cách lên xuống xe máy an toàn nghe có vẻ quá cơ bản để viết thành một bài, nhưng với người mới hoặc người lâu không đi xe máy, đây là chỗ nhiều lần suýt đổ nhất: xe tự lăn khi vừa ngồi lên, chân chống bật ra bất ngờ, hay xe nghiêng khi người sau lên. Bài này đi qua từng bước theo thứ tự, ở Hà Nội thường là lúc nhận xe, lúc dừng ven đường và lúc gửi xe. Thao tác cụ thể có thể khác nhau chút ít giữa xe số và xe ga, nên hãy hỏi người giao xe nếu xe bạn có điểm lạ.
Trước khi lên: nhìn quanh và chuẩn bị tay
Trước khi chạm vào xe, hãy nhìn quanh xem xe có đang đứng trên nền bằng phẳng không, có người hay xe khác đang đi sát không. Nón bảo hiểm đội sẵn và quai cài chắc từ lúc này, để không phải xử lý khi đã ngồi. Hãy cầm hai tay lái để cảm nhận trọng lượng của xe, đặc biệt nếu xe đang đứng bằng chân chống bên.
Một lưu ý nhỏ nhưng quan trọng là kiểm tra xe có đang để số không, và xem chân chống đang ở vị trí nào. Nếu xe đang chống nghiêng một bên, hãy chuẩn bị tinh thần là khi gạt chân chống lên, xe sẽ chuyển từ tựa vào chân chống sang tựa vào hai chân bạn.
Cách lên xuống xe máy an toàn: bóp phanh trước, bước chân sau
Quy tắc đầu tiên là bóp phanh, thường là tay phanh bên trái cho phanh sau hoặc cả hai tay phanh, trước khi chuyển trọng lượng lên xe. Phanh giữ xe không lăn, kể cả khi đường hơi dốc. Giữ phanh suốt cho tới khi bạn đã ngồi vững và hai chân đã chạm đất.
Lên từ bên nào thì tùy thói quen và loại xe, nhiều người lên từ bên trái vì chân chống thường ở bên đó. Với xe ga, bạn có thể bước chân qua sàn để chân; với xe số hoặc xe có yên cao, bạn nâng chân qua yên. Điều quan trọng là bước chân dứt khoát, không lê chân qua yên, vì đó là lúc dễ vướng vào áo, váy hay hành lý và làm xe nghiêng. Ngồi xuống rồi chỉnh tư thế sau khi đã giữ được xe.
Gạt chân chống rồi mới cho người sau lên
Khi bạn đã ngồi vững và giữ phanh, hãy dùng chân đạp hoặc gạt chân chống lên, rồi xác nhận xe đã đứng vững bằng hai chân và phanh. Chỉ khi đó bạn mới nói với người ngồi sau là có thể lên. Đừng để người sau lên trước khi chân chống chưa gạt hoặc khi bạn chưa ngồi vững, vì trọng lượng thêm vào có thể làm xe đổ.
Hãy dặn người sau lên từ cùng một bên, đặt chân lên gác chân, bám vào tay nắm hoặc vai bạn, và không nhún nhảy khi ngồi. Bài chở người ngồi sau lần đầu: thống nhất tín hiệu trước khi lên xe nói thêm về cách thống nhất tín hiệu giữa hai người, ví dụ chờ một cái vỗ vai trước khi xuất phát.
Khi xuống: dừng hẳn, đặt chân chống rồi mới rời xe
Khi xuống xe, hãy dừng hẳn ở chỗ bằng phẳng, giữ phanh, rồi mới đặt chân chống hoặc dựng xe bằng chân chống giữa nếu xe có. Báo cho người sau biết bạn sắp dừng và đang giữ phanh. Người sau chỉ nên xuống khi xe đã đứng vững và bạn vẫn giữ phanh, hoặc đợi bạn nói xuống, tránh nhảy xuống đột ngột khiến xe lắc.
Sau khi người sau đã xuống, bạn mới tắt máy, rút chìa nếu cần, và xuống xe. Đừng vội rời tay khỏi tay lái cho đến khi xe tựa chắc vào chân chống. Nếu cần để xe trên dốc, hãy xem bài chống xe máy trên dốc đúng cách không bị tuột chân chống. Bài cách bỏ chân chống xe máy thuê không bị kẹp cũng hữu ích cho thao tác này.
Xe ga, xe số và chỗ gửi xe: vài khác biệt đáng biết
Xe ga thường cần bóp phanh mới đề được, nên thao tác “bóp phanh trước” gần như bắt buộc; xe số thì nên kiểm tra xe đang ở số không trước khi nổ máy và xả phanh. Một số xe còn có công tắc ở chân chống: chân chống chưa gạt lên thì máy không nổ hoặc tắt khi vào số. Điều này khác nhau theo từng xe, nên hãy hỏi người giao xe nếu bạn thấy xe phản ứng lạ.
Ở bãi gửi xe hay ven đường Hà Nội, nền thường nghiêng, có bậc vỉa hè hoặc nhiều xe đỗ sát nhau. Hãy lên xuống ở phía có nhiều chỗ để chân hơn, tránh đặt chân lên mép bậc trơn, và nếu nền dốc hãy dựng xe sao cho bánh trước không hướng xuống dốc. Khi bị kẹt giữa hai xe khác, hãy dắt xe ra chỗ thoáng rồi mới lên, đừng cố lách sát.
Những lỗi thường gặp ở người mới
Lỗi đầu tiên là quên bóp phanh khi lên xe, nên xe lăn nhẹ về phía trước hoặc phía sau ngay khi chân rời đất. Lỗi thứ hai là gạt chân chống khi chưa ngồi vững, khiến xe đổ về phía chống. Lỗi thứ ba là để người sau lên khi xe chưa đứng vững hoặc khi bạn chưa sẵn sàng.
Còn một lỗi nữa là mặc trang phục vướng víu hoặc cầm đồ trên tay khi lên xe, nên khi mất thăng bằng không có tay để giữ. Hãy để đồ vào cốp hoặc móc xe trước. Người thấp hoặc đi xe có yên cao nên đọc bài người thấp đi xe máy yên cao, vì họ thường gặp khó khăn nhiều hơn ở bước này.
Tập ở chỗ thoáng và thuê xe cho thoải mái
Nếu bạn lâu không đi xe máy, hãy tập lên xuống vài lần ở bãi rộng hoặc đoạn đường vắng gần nơi nhận xe trước khi ra phố. Tập cả khi có người ngồi sau nếu bạn định chở. Tập càng sớm, bạn càng ít lúng túng ở chỗ đông người.
Khi thuê xe, hãy nhờ người giao xe chỉ cho bạn cách để chân chống và vị trí các tay phanh. Tiệm Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00, số liên hệ 0942467674. Xem thêm các bài trong chuyên mục kỹ năng lái cơ bản và trang kỹ năng.
Tóm lại
Lên xuống an toàn là bóp phanh giữ xe trước, bước chân dứt khoát qua yên, gạt chân chống rồi mới cho người sau lên, và khi xuống thì dừng hẳn, đặt chân chống rồi mới rời xe. Tập vài lần ở chỗ thoáng để thao tác trở thành thói quen.