Ra khỏi nội thành Hà Nội, nhiều đoạn đường làng, đường đê hay đường đang sửa đầy ổ gà, đá dăm và vệt lún. Người mới thường thấy một hiện tượng khó chịu: xe xóc lên xuống, bàn tay nảy theo, và tay ga bị giật khi đi đường xóc, lúc vặn to lúc nhả nhỏ, làm xe chồm lên rồi khựng lại liên tục. Bài này giải thích vì sao chuyện đó xảy ra và cách đặt tay, thả lỏng cổ tay, chọn tốc độ để xe đi đều qua đoạn gồ ghề.
Vì sao tay ga bị giật khi đi đường xóc
Tay ga xe máy là một ống xoay: chỉ cần cổ tay xoay một chút là độ mở ga thay đổi. Trên đường xóc, xe nảy lên xuống, còn cơ thể bạn có quán tính riêng, nên bàn tay và tay lái chuyển động lệch nhau. Nếu bạn đang nắm chặt và tì người lên tay lái, mỗi cú xóc sẽ kéo cổ tay xoay theo: xe nảy lên, tay hơi nhả ga; xe chúi xuống, trọng lượng dồn lên tay, ga lại mở thêm.
Kết quả là một vòng lặp: ga giật làm xe chồm, xe chồm làm người xô về trước sau, người xô làm tay giật ga tiếp. Ở tốc độ thấp, điều này còn rõ hơn vì phản ứng của động cơ với từng chút ga nhỏ dễ cảm nhận hơn.
Với xe tay ga như Honda Vision, Air Blade, Click, tay ga ở tốc độ thấp khá nhạy, nên giật nhẹ cũng làm xe vọt. Với xe số như Honda Wave, Yamaha Sirius, khi nhả ga đột ngột ở số thấp, máy ghì lại, xe khựng; vặn lại thì xe chồm lên.
Đặt tay và thả lỏng cổ tay
Cách sửa nằm ở tư thế, không phải ở việc cố giữ tay thật chặt:
- Hạ cổ tay xuống. Khi nắm tay ga, cổ tay nên thẳng hoặc hơi thấp, không gập lên trên. Cổ tay gập dễ bị kéo xoay khi xe nảy.
- Nắm bằng các ngón tay, không bằng cả lòng bàn tay. Lòng bàn tay ôm hờ, các ngón giữ chắc vừa đủ. Như vậy cử động nhỏ của bàn tay ít truyền vào tay ga hơn.
- Khuỷu tay hơi chùng, thả lỏng vai. Hai cánh tay hoạt động như giảm xóc phụ. Tay duỗi thẳng, cứng sẽ truyền mọi cú xóc lên vai và ngược lại vào tay ga.
- Đừng tì trọng lượng lên tay lái. Giữ người bằng lưng và hông, hai chân đặt chắc trên gác chân hoặc sàn để chân.
Các tài liệu huấn luyện lái mô tô, như của tổ chức an toàn mô tô Mỹ MSF, đều nhấn mạnh tư thế thả lỏng, tay không gồng, để xe tự ổn định trên mặt đường không bằng phẳng. Nguyên tắc đó đúng cả với xe máy phổ thông.
Chọn tốc độ và ga đều trước khi vào đoạn xấu
- Giảm tốc trước khi tới đoạn xóc, không phanh trong lúc đang xóc mạnh. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, Điều 12, yêu cầu người lái giữ tốc độ phù hợp điều kiện đường và giảm tốc khi mặt đường có nhiều đất đá, vật liệu rơi vãi, trơn trượt hoặc lầy lội.
- Giữ một mức ga nhỏ, đều khi đi qua đoạn xấu. Xe có lực kéo nhẹ sẽ ổn định hơn xe đang thả trôi.
Tùy loại xe, có thêm vài điểm riêng:
- Với xe số, chọn số phù hợp, thường là số 2 trên đường làng xóc, để không phải lên xuống số liên tục. Cách đi xe số trên đá dăm có ở bài xe số đi đường đá dăm ở ngoại ô.
- Với xe ga bánh nhỏ, đi chậm hơn qua ổ gà, như bài xe ga bánh nhỏ qua ổ gà, gờ giảm tốc và đường ray hướng dẫn.
Qua một ổ gà hay gờ lớn
Khi không tránh được một ổ gà sâu hay một gờ cao:
- Giảm tốc trên đường thẳng trước khi tới, phối hợp hai phanh như bài phanh trước và phanh sau: phối hợp thế nào cho an toàn.
- Giữ xe thẳng, tay lái thẳng, đi vuông góc với gờ nếu có thể.
- Ngay trước khi bánh trước chạm, nhả phanh để giảm xóc làm việc hết hành trình.
- Giữ ga nhỏ và đều khi bánh qua, không vặn mạnh.
Nếu phải né thay vì đi qua, cách né đúng là ấn tay lái dứt khoát và không phanh trong lúc né.
Chở người hoặc chở đồ trên đường xóc
Khi chở thêm người ngồi sau hay đồ nặng, xe nảy theo kiểu khác: đuôi xe nặng hơn, mỗi cú xóc ở bánh sau dồn lên rồi đẩy người lái về phía trước, càng dễ kéo theo tay ga. Hãy đi chậm hơn khi đi một mình, nhắc người ngồi sau ngồi yên, bám chắc vào tay nắm sau thay vì ôm chặt vai người lái, và buộc đồ thật chắc để không xô lệch. Nếu đồ hay người sau xô mạnh vào lưng, bạn sẽ khó giữ cổ tay thả lỏng.
Tập trên một đoạn đường vắng
Hãy chọn một đoạn đường làng vắng, mặt đường hơi gồ ghề, và đi qua lại vài lần ở tốc độ chậm. Để ý cổ tay: nếu thấy xe chồm theo từng cú xóc, hạ cổ tay, thả lỏng khuỷu tay và giảm tốc thêm một chút. Sau vài lượt, bạn sẽ thấy ga đều hơn và người đỡ mỏi hơn, nhất là trên những chuyến đi ngoại thành dài.
Với xe thuê, sau một đoạn đường xấu dài, để ý xem xe có tiếng lạch cạch mới, tay lái có lệch hay lốp có dấu hiệu bất thường không, và báo cửa hàng nếu thấy lạ.
Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00 tất cả các ngày trong tuần, điện thoại và Zalo 0942 467 674. Trên bảng giá, Honda Wave và Honda Click có giá ngày 150.000 đồng, Honda Vision và Honda Air Blade có giá ngày 200.000 đồng; tiền cọc tùy dòng xe và được xác nhận trực tiếp khi đặt.
Các bài khác về kỹ năng lái có ở mục kỹ năng lái cơ bản, còn mẹo đi đường nói chung ở chuyên mục kỹ năng.