Chiều mưa giờ tan tầm ở Hà Nội, dòng xe máy đang nhích đều thì xe phía trước lách tránh vũng nước, không xi nhan, không giảm tốc báo trước. Người bám sát phía sau hoặc phải phanh gấp trên mặt đường ướt, hoặc lao thẳng vào đúng vũng nước có khi giấu một ổ gà sâu. Bài này nói cách giữ khoảng cách, chọn vị trí và đọc trước tình huống để bạn không bị động.
Vì sao xe phía trước lách tránh vũng nước một cách bất ngờ
Người lái phía trước hiếm khi cố tình gây nguy hiểm. Mũ trùm áo mưa che bớt tầm nhìn, kính mũ mờ hơi nước, nên họ thường chỉ thấy vũng nước khi bánh trước đã sát tới nơi. Phản xạ tự nhiên lúc đó là đánh lái né, quên luôn xi nhan và gương chiếu hậu.
Trên phố nội thành, những chỗ hay khiến người đi trước giật mình lách gồm:
- Mép đường sát rãnh thoát nước, nơi nước dồn lại khi miệng cống bị rác lấp.
- Đoạn vá đường, rãnh đào cáp chưa hoàn trả, mặt nhựa lún thành lòng chảo.
- Nắp cống, tấm thép che hố công trường, vạch sơn trắng bóng nước.
- Chỗ trũng ở chân dốc cầu vượt hoặc lối rẽ vào ngõ.
Một vũng nước đục không cho biết bên dưới là mặt phẳng hay ổ gà sâu. Vì thế người phía trước né là có lý do; việc của bạn là đừng để cú né đó biến thành va chạm.
Giữ khoảng cách khi trời mưa: tính bằng giây, không tính bằng mắt
Mét rất khó ước lượng khi đang chạy, nên hãy đếm giây. Chọn một mốc cố định như cột điện hay vạch kẻ đường; khi đuôi xe phía trước vừa qua mốc, bạn đếm chậm “một nghìn lẻ một, một nghìn lẻ hai”. Đầu xe bạn tới mốc trước khi đếm xong nghĩa là đang bám quá sát.
Đường khô, khoảng hai giây là mức tối thiểu nhiều người vẫn dùng. Trời mưa, phanh ăn kém hơn và má phanh ướt cần thêm một nhịp mới bám, nên hãy nới ra gấp đôi. Trong dòng xe đặc kín ở Hà Nội, có lúc không giữ nổi khoảng trống đó vì xe khác chen vào. Khi ấy, cách thực tế là giảm hẳn tốc độ: chạy chậm hơn thì cùng một khoảng trống ngắn vẫn đủ thời gian phản ứng.
Đọc trước mặt đường và đọc người đi trước
Đừng chỉ nhìn đuôi xe ngay trước mũi mình. Hãy đưa mắt xa hơn hai ba xe, quét mặt đường để thấy vũng nước trước cả người phía trước. Mặt đường loang loáng phản chiếu đèn, chỗ hạt mưa rơi xuống tạo gợn tròn liên tục, vệt nước chảy xiết về một phía đều báo hiệu có nước đọng.
Dấu hiệu xe phía trước sắp lách hoặc phanh
- Người lái cúi đầu nhìn xuống đường hoặc nghển cổ ngó qua vai người đi trước họ.
- Đầu xe xoay nhẹ dù đường thẳng, bánh trước lệch khỏi vệt bánh cũ.
- Đèn phanh nháy chập chờn, chân người lái rời bàn để chân như chuẩn bị chống.
- Xe ở hàng trước nữa vừa lách: cả hàng phía sau thường lách theo như một con sóng.
Thấy một trong các dấu hiệu này, nhả ga ngay và đặt sẵn ngón tay lên tay phanh. Chưa cần phanh, chỉ cần thôi lao vào khoảng trống đang co lại.
Chọn vị trí trong làn để luôn có đường thoát
Đừng chạy thẳng hàng sau bánh xe phía trước. Lệch sang một bên khoảng nửa thân xe giúp bạn nhìn thấy mặt đường phía trước họ, và nếu họ lách sang trái, bạn vẫn còn lối đi thẳng hoặc nhích phải. Đây cũng là tinh thần của lái xe phòng thủ: luôn chừa một lối thoát và coi như người khác chưa thấy mình.
Ngày mưa nên tránh bám sát mép phải, nơi nước đọng nhiều nhất và rác, cát dồn lại. Cũng đừng chạy song song sát sườn xe khác quá lâu: khi xe trước lách, người bên cạnh sẽ né sang phía bạn và hai tay lái rất dễ chạm nhau. Xe buýt dừng đón khách trên các tuyến đông như Nguyễn Trãi, Giải Phóng hay Cầu Giấy cũng hay khiến dòng xe máy dồn sang trái cùng lúc, nên giãn khoảng cách sớm khi thấy xe buýt bật xi nhan vào điểm dừng.
Xe máy né ổ gà đột ngột: phản ứng đúng trong vài giây
Khi xe phía trước lách hoặc phanh bất ngờ, thứ tự xử lý nên là:
- Nhả ga trước tiên, giữ tay lái thẳng.
- Bóp nhẹ cả hai phanh khi xe còn đứng thẳng, tăng lực dần, không bóp giật phanh trước.
- Nhìn vào khoảng trống mình muốn đi tới, đừng nhìn chằm chằm vào vũng nước hay đuôi xe phía trước.
- Chỉ đổi hướng khi đã liếc gương hoặc chắc chắn bên cạnh trống, và đổi hướng nhẹ, không giật tay lái.
Mắt nhìn đâu xe đi đó, nên điểm thứ ba quan trọng hơn bạn nghĩ; bài nhìn chằm chằm vào ổ gà lại lao thẳng vào nó có cách tập đưa mắt về lối thoát. Cũng đừng bắt chước đường né của người trước: họ lách sang trái không có nghĩa phía trái đang trống với bạn.
Khi buộc phải đi qua vũng nước
Nếu không né được an toàn, đi thẳng qua còn hơn đánh lái gấp. Giảm tốc trước khi tới vũng, giữ ga đều, tay lái thẳng, không phanh khi bánh đang ở trong nước. Tránh để bánh xe cán lên nắp cống hay tấm thép, những bề mặt trơn nhất khi ướt, như đã phân tích trong bài nắp cống và tấm thép che hố công trường. Qua vũng rồi thì bóp nhẹ phanh vài lần cho má phanh khô lại, theo cách trong bài phanh xe máy khi má phanh còn ướt.
Đừng để chính mình thành người lách bất ngờ
Thấy vũng nước từ xa, bật xi nhan, liếc gương rồi chuyển hướng từ từ thay vì giật tay lái vào phút chót. Nếu phía sau đông và bên cạnh không trống, chấp nhận giảm tốc và đi thẳng qua vũng nước nông còn an toàn hơn lách cắt mặt người khác.
Với khách thuê xe lần đầu chạy phố Hà Nội ngày mưa, tôi luôn dặn thử phanh vài lần ở chỗ vắng ngay sau khi nhận xe để quen độ ăn của phanh trước khi vào dòng xe đông. Ngày mưa không phải lúc làm quen tay phanh giữa ngã tư.
Một tình huống quen thuộc ở nội thành
Sáu giờ chiều, mưa nặng hạt trên đường Tây Sơn hướng về Ngã Tư Sở. Bạn đang chạy sau một chiếc xe ga, lệch nửa thân xe sang trái, cách khoảng ba bốn giây. Hàng xe phía trước nữa bỗng dạt sang trái vì một vũng nước lớn sát lề. Nhờ nhìn xa hai ba xe, bạn đã nhả ga từ lúc hàng trước bắt đầu dạt, nên khi chiếc xe ga ngay trước lách theo, bạn chỉ cần bóp nhẹ phanh và giữ thẳng. Nếu bám sát thẳng hàng, bạn chỉ còn hai lựa chọn tệ: phanh gấp trên đường ướt hoặc lao vào vũng nước không rõ sâu nông.
Muốn xem thêm các tình huống mưa gió khác, hãy vào chuyên mục thời tiết và đường sá; nền tảng về phanh, ga và quan sát nằm trong mục kỹ năng lái xe máy.