Chuột rút khi đi xe máy không hiếm trên những chuyến đi xa, nhất là ngày nóng hoặc sáng sớm lạnh. Chặng từ nội thành Hà Nội ra Hòa Lạc, Sơn Tây rồi lên Ba Vì đủ dài để bạn ngồi gần như bất động hơn một tiếng, chân phải đặt hờ trên bàn đạp phanh, chân trái kẹp sát yên. Rồi bất chợt bắp chân co cứng lại, đau tới mức muốn duỗi thẳng ngay giữa đường. Bài này nói cách nhận biết sớm, giảm tốc và tấp vào lề an toàn, duỗi bắp chân thế nào khi đã dừng, và cách ngồi, nghỉ để các chặng sau không bị lại.
Chuột rút khi đi xe máy hay xảy ra lúc nào
Chuột rút là khi một bắp cơ co thắt mạnh ngoài ý muốn và không tự thả lỏng ngay. Trên xe máy, bắp chân là chỗ hay bị nhất vì vài lý do cộng lại:
- Ngồi một tư thế quá lâu, cổ chân gập cố định, máu lưu thông kém.
- Chân phải giữ trên bàn đạp phanh, chân trái đặt sẵn trên cần số của xe số, cơ bắp chân căng nhẹ suốt chặng.
- Trời nóng, đổ nhiều mồ hôi mà uống ít nước.
- Sáng sớm lạnh, cơ chưa ấm đã phải giữ một tư thế.
- Vừa chơi thể thao hôm trước, cơ còn mỏi.
Thường có dấu hiệu báo trước: bắp chân căng lên, giật nhẹ, ngón chân muốn quặp lại. Thấy vậy, đừng đợi cơn co thắt đến hẳn mới xử lý.
Đang chạy mà bắp chân co cứng: giảm tốc và tấp lề
Việc đầu tiên là nhả ga cho xe chậm dần, không phanh gấp. Trên xe tay ga, cả hai phanh đều ở tay nên chân bị chuột rút không ảnh hưởng tới phanh; bóp đều hai tay phanh nhẹ nhàng. Trên xe số, nếu chân phải là chân đang bị, đừng cố đạp phanh sau bằng một bắp chân đang co cứng; dùng phanh tay trước bóp nhẹ, kết hợp nhả ga để xe tự chậm lại. Bật xi nhan phải sớm để xe sau biết bạn sắp dừng.
Tìm chỗ dừng có lề rộng: cửa hàng xăng, quán nước ven đường, khoảng trống trước một nhà dân có sân. Trên các tuyến ra Sơn Tây hay Ba Vì có nhiều đoạn lề hẹp, xe tải chạy sát; đừng dừng ngay trên mặt đường hay ở khúc cua. Khi xe đã đứng hẳn, chống chân bằng chân không bị chuột rút, gạt chân chống nghiêng rồi mới xuống xe. Nếu đau quá không xuống được, cứ ngồi yên trên xe đã dựng chân chống, duỗi chân bị chuột rút ra phía trước.
Duỗi bắp chân thế nào khi đã dừng
Với bắp chân, động tác hay được khuyên là kéo các ngón chân về phía ống chân để cơ duỗi dài ra. Có vài cách tùy chỗ bạn đứng:
- Ngồi trên yên xe hay một bậc thềm, duỗi thẳng gối, dùng tay hoặc một chiếc khăn vòng qua bàn chân kéo mũi chân về phía mình.
- Đứng chống tay vào tường hay thân cây, chân bị chuột rút lùi ra sau, gót chân ép sát đất, gối thẳng, người hơi đổ về phía trước.
- Giữ tư thế chừng hai mươi tới ba mươi giây, thả ra rồi lặp lại vài lần.
Duỗi từ từ, không giật mạnh. Khi cơn co thắt đã lỏng, xoa bóp nhẹ bắp chân, đi bộ vài chục bước cho máu lưu thông. Sáng lạnh, xoa hai tay cho ấm rồi áp lên bắp chân cũng giúp cơ mềm lại nhanh hơn. Bắp chân thường còn ê ẩm một lúc sau đó; nghỉ thêm mười lăm phút, uống nước rồi hãy đi tiếp, đừng lên xe ngay khi chân vẫn còn giật.
Ngăn chuột rút ở các chặng sau
Phần lớn những lần chuột rút trên đường đi xa có thể bớt được bằng thói quen đơn giản:
- Uống nước đều, từng ngụm nhỏ ở mỗi lần dừng, không đợi khát. Ngày nóng ra nhiều mồ hôi, có thể uống thêm nước có bổ sung muối khoáng.
- Dừng nghỉ sau khoảng bốn lăm phút tới một tiếng chạy liên tục, xuống xe đi lại, duỗi chân.
- Ở đèn đỏ hay lúc đường thẳng vắng, xoay nhẹ cổ chân, đổi vị trí đặt bàn chân.
- Đi giày hoặc dép quai hậu vừa chân thay vì dép tông, để không phải quặp ngón giữ dép.
- Ăn nhẹ trước khi đi, không chạy đường dài lúc bụng đói.
Nhịp uống nước khi trời nóng được nói kỹ trong bài uống nước đúng cách khi chạy xe trời nóng, còn các động tác nghỉ dọc đường cho vai, lưng có ở bài mỏi vai lưng khi chạy xe đường dài: bài tập nghỉ dọc đường.
Với chuyến từ Long Biên lên Ba Vì, một nhịp nghỉ hợp lý là dừng một lần quanh Hòa Lạc, một lần ở Sơn Tây trước khi vào đường núi. Những đoạn đèo dốc đòi hỏi đổi số, phanh liên tục, nên vào dốc với đôi chân đã được nghỉ sẽ đỡ mỏi hơn nhiều.
Khi nào nên đi khám
Một lần chuột rút sau chặng đường dài, nóng bức, thường hết sau khi nghỉ và uống nước. Nhưng hãy đi khám nếu chuột rút xảy ra thường xuyên, kể cả khi không vận động nhiều, nếu bắp chân sưng, nóng đỏ, đau kéo dài sau khi đã nghỉ, hoặc kèm tê bì, yếu chân. Người đang điều trị bệnh mạn tính hay dùng thuốc thường xuyên cũng nên hỏi bác sĩ về việc đi xe đường dài. Nếu sau khi xuống xe còn thấy chóng mặt, xem thêm bài chóng mặt khi xuống xe sau chuyến dài: nguyên nhân và xử lý.
Nguồn để đối chiếu
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 yêu cầu người điều khiển phương tiện bảo đảm điều kiện sức khỏe phù hợp; bạn có thể đọc văn bản luật trên công báo. Nội dung về cơ bắp trong bài là kinh nghiệm phổ thông cho người đi xe, không thay thế chẩn đoán của nhân viên y tế. Thông tin có thể thay đổi theo thể trạng từng người và khuyến cáo hiện hành; khi cần, hãy đối chiếu tại cổng thông tin của Bộ Y tế.
Các bài khác về giữ sức khi cầm lái nằm ở mục sức khỏe khi lái xe, còn toàn bộ hướng dẫn kỹ năng có ở chuyên mục kỹ năng lái xe máy.