Xuống xe sau ba bốn tiếng chạy trường, đặt chân xuống đất mà người bỗng nghiêng ngả, mặt nóng ran, đây là hiện tượng chóng mặt sau chuyến xe dài mà nhiều người đi xa từ Hà Nội ra các tỉnh đều từng gặp. Hiểu rõ nguyên nhân và cách xử lý choáng khi xuống xe máy giúp bạn không hoảng loạn và tránh té ngã ngay tại điểm dừng. Nội dung dưới đây tổng hợp nguyên nhân thường gặp, các bước xử lý tại chỗ và dấu hiệu cần nghỉ hẳn. Thông tin chỉ mang tính tham khảo, quy định về sức khỏe người lái có thể thay đổi, nên tra cứu văn bản chính thống tại cổng của cơ quan quản lý như chinhphu.vn hoặc thông tin của csgt.vn, lưu ý nội dung có thể thay đổi theo từng thời kỳ.
Nguyên nhân chóng mặt sau chuyến xe dài
Khác với say xe, chóng mặt lúc xuống xe là hậu quả của việc tai trong và hệ thần kinh phải điều chỉnh liên tục với rung động, gió và tư thế trong nhiều giờ. Nguyên nhân chóng mặt khi xuống xe sau chuyến đi dài và cách xử lý thường rơi vào bốn nhóm:
- Mệt mỏi kéo dài làm áp huyết tụt nhẹ lúc đột ngột thay đổi tư thế.
- Sương gió tạt liên tục vào mặt, vào tai gây rối loạn cảm thụ.
- Thiếu nước nhẹ do uống ít nước suốt chặng.
- Đường huyết thấp vì nhịn ăn trước khi lên xe.
Ngồi cố định trong tư thế gồng người hàng tiếng đồng hồ cũng khiến máu về tim giảm, cộng với khớp vai cổ thắt lại khi đứng dậy là lý do nhiều người chỉ choáng đúng lúc bước khỏi yên.
Xử lý choáng khi xuống xe máy an toàn ngay tại chỗ
Trước khi nói về các bước, cần nhấn mạnh một điều: choáng nhẹ sau chuyến dài thường qua trong vài phút, và hành động nguy hiểm nhất trong tình huống này chính là cố gắng lách ra về ngay khi đầu còn lâng lâng và chân còn chưa vững. Nhiều ca ngã tại điểm dừng không do choáng bản thân mà do vội vã gấp rút dẫn tới vấp mép đường hoặc mất lái trong vài mét đầu tiên. Nếu vừa xuống xe đã thấy đầu lâng lâng, tuyệt đối không vội bước đi. Thứ tự xử lý:
- Dựng xe chống vững, giữ tay trên yên, đứng tại chỗ thở sâu vài nhịp.
- Chuyển trọng tâm nhẹ nhàng từ chân này sang chân kia để máu lưu thông trở lại.
- Uống vài ngụm nước, nếu có kẹo ngọt hoặc bánh mì thì dùng ngay một chút.
- Ngồi xuống nơi thoáng mát năm đến mười phút, không lấy ngay điện thoại ra đọc.
Nếu sau mười phút vẫn chưa ổn, hãy gọi cho người thân hoặc nhờ chủ quán, trạm dừng hỗ trợ. Trong lúc chờ, ngồi dựa lưng vào chỗ cố định, nhắm mắt và thở đều cũng là cách để hệ thần kinh cân bằng trở lại nhanh hơn. Với người thuê xe, chủ động báo cửa hàng để hoãn chặng tiếp theo.
Phòng tránh từ trước chuyến đi
Một chi tiết thực tế đáng nói: phần lớn ca choáng nhẹ xảy ra với những người chạy chặng đầu tiên của ngày mà khởi động vội. Sau khi ngủ dậy, cơ thể vừa tỉnh giấc chưa kịp sẵn sàng cho tư thế gồng trên yên suốt nhiều giờ, vì vậy hãy dành mười lăm phút đầu buổi sáng để đi bộ nhẹ, uống nước và ăn món nhỏ trước khi vặn chìa khóa. Khoản thời gian nhỏ đó thường rẻ hơn rất nhiều so với một lần phải ngồi bệt lề đường chờ choáng qua.
Ngăn luôn dễ hơn xử lý. Trước chuyến dài, ngủ đủ giấc đêm hôm trước, ăn nhẹ đạm và tinh bột dễ tiêu, uống đủ nước nhưng không uống nhiều trong một lần ngay trước khi lên đường. Mỗi một tiếng rưỡi trên chặng nên dừng năm phút, xuống xe đi vài bước, xoay vai cổ. Tránh chạy đè lên giờ nắng gắt trưa hè vì vừa mất nước vừa mỏi thêm, và nếu có thể hãy chọn giờ sáng sớm khi cơ thể tỉnh táo nhất.
Với những ai hay bị choáng, mang theo một chai nước và vài gói bánh trong cốp xe là thói quen nhỏ giá trị, vì giữa đoạn quốc lộ vắng không phải lúc nào cũng có điểm bán. Các lưu ý về sức khỏe khi lái xe đường dài được tổng hợp tại chuyên mục sức khỏe khi lái xe, còn các kỹ năng lái tổng quát nằm ở mục kỹ năng lái xe máy.
Câu hỏi thường gặp
Có thuốc nào giúp tỉnh táo trước chặng dài không? Không nên tự ý dùng thuốc giữ tỉnh để chạy tiếp, vì nhiều loại gây tim nhanh, run tay và phản ứng ngược khi hết tác dụng giữa chặng; nghỉ đủ và ăn nhẹ vẫn là nền tảng.
Chóng mặt kéo dài cả ngày có đáng lo không? Nếu qua nhiều giờ vẫn không dứt, kèm buồn nôn hoặc đau đầu dữ dội, nên nghỉ hoàn toàn và đi khám, tuyệt đối không cố chạy tiếp.
Uống cà phê trước chuyến có giúp không? Không đáng dựa; cà phê có thể khiến tim đập nhanh và dễ run tay nếu bạn chưa quen, nước lọc và bữa nhẹ đủ chất là lựa chọn chắc chắn hơn. Thắc mắc chung về sức khỏe người lái có thể xem thêm ở hỏi đáp.
Xe máy có liên quan trực tiếp đến chóng mặt không? Rung động và tư thế ngồi là yếu tố góp phần; nghỉ ngọt giữa chặng và khởi động nhẹ trước khi lên xe là biện pháp đơn giản để giảm hẳn nguy cơ này.
Cơ thể bạn luôn báo trước bằng những dấu hiệu nhỏ, người đi xa khéo léo là người biết lắng nghe và dừng đúng lúc.