Trời đã tối đen mới rời chỗ làm, bạn tìm mọi cách cho mắt còn mở nổi, và ly cà phê là gợi ý đầu tiên ai cũng mách. Trả lời ngắn: tỉnh táo chạy xe đêm không dựa được vào một ly cà phê, mà dựa vào ngủ đủ trước ca, nghỉ đều trên đường và dùng cà phê có chừng mực đúng lúc. Thói quen giữ thể trạng khi lái nằm trong các bài về sức khỏe khi lái xe mà người chạy đêm nên đọc trước mỗi chuyến.
Cà phê không tác dụng tức thì như bạn tưởng. Chất kích thích trong ly cà phê cần khoảng nửa tiếng mới lên tới đỉnh, nên uống ngay khi mắt đã díp lại là đã trễ một nhịp.
Cà phê cũng không thay thế được giấc ngủ. Thiếu ngủ sâu, chất kích thích chỉ giữ mí mắt mở chứ không trả lại tốc độ phản xạ, và phản xạ mới là thứ giữ bạn thoát khỏi xe tải phía sau.
Vì sao tỉnh táo chạy xe đêm không đến từ ly cà phê
Cơ chế của chất kích thích là che đi cơn buồn ngủ, không phải làm não nhanh hơn. Sau một ngày làm việc, não đã mệt sẵn, ly cà phê chỉ đắp lên đó một lớp tỉnh giả.
Ngưỡng kích thích của mỗi người khác nhau. Người uống quen gần như không còn nhận được hiệu ứng tỉnh táo, nhưng vẫn phải gánh tim đập nhanh và khó ngủ về sau.
Uống nhiều cà phê sát giờ lên xe còn phản tác dụng. Tay hơi run, người căng như dây đàn, bạn lái gắt hơn và phanh sớm hơn cần thiết.
Tầm nhìn ban đêm vốn hẹp hơn ban ngày, đèn đối diện chói, vệt đường khó đọc. Chất kích thích không mở rộng tầm nhìn, bạn vẫn phải tự đi chậm để bù.
Phố về đêm ở Hà Nội vắng xe máy nhưng nhiều xe tải hơn hẳn, các chiếc chạy tránh giờ cấm ban ngày. Kích thước to, đèn chói, điểm dừng dài, người lái đêm cần giành vùng quan sát rộng quanh mình.
Mức kích thích hợp lý cho từng cơ thể không giống nhau, bạn tham khảo thêm các khuyến cáo sức khỏe chính thống trên cổng thông tin của Bộ Y tế trước khi lệ hoàn toàn vào cà phê cho ca chạy dài. Nguồn nhà nước cho bạn ngưỡng rõ ràng hơn hẳn mẹo truyền miệng thiếu kiểm chứng.
Để chạy xe ban đêm an toàn cần chuẩn bị trước đã
Ngủ bù trước ca là bước quan trọng nhất, dù chỉ chợt mắt một lúc ở ghế dài trước khi lên xe, đôi mắt cũng đỡ hằn đỏ khi ra đường.
Xuất phát sau khi ăn nhẹ. Bụng đói làm người lạnh, tay lái lơ đãng, và cơn đói đội lốt cơn mệt khiến bạn tưởng mình chỉ cần cà phê.
Trang phục đủ ấm cho chặng đêm. Gió đêm làm vai cổ co cứng, tay lái chậm đi từng chút, và đó là lý do nhiều người về tới nhà mới thấy mình đã lạnh run.
Đèn xe phải thực sự sáng và đúng chiếu. Đèn hở hoặc quá thấp làm bạn không thấy ổ gà, vệt cát, hay rãnh nước trên đường ướt.
Chọn tuyến quen thuộc cho ca đêm, đêm không phải lúc thử đường mới. Các tình huống bất thường trên đường đã được gói gọn trong các bài về tình huống giao thông mà bạn nên thuộc lòng trước khi đạp nổ máy.
Khi buồn ngủ ập đến giữa chặng, đừng cố vượt qua. Ghé điểm sáng còn mở, xuống xe, rửa mặt nước lạnh, đi bộ vài vòng quanh xe cho máu chạy lại.
Đến giờ, nếu mắt bạn vẫn nặng, hãy gọi người nhà đón hoặc nghỉ tại chỗ đến sáng. Về sớm một chút không đáng so với một cú ngã giữa đêm vắng.
Nhạc lớn trong tai không cứu được cơn buồn ngủ. Tai bịt kín còn làm bạn chậm nghe tiếng còi, tiếng động cơ lạ của xe sau lưng.
Dùng cà phê đúng lúc thì nó có chỗ đứng của nó. Uống trước khi cơn buồn ngủ tới chừng nửa tiếng, và ngừng dùng trước quãng về để giấc đêm sau không bị cướp mất.
Chia nhỏ chặng đường ra trong đầu. Hứa với chính mình một điểm dừng kế tiếp, có đèn, có người, có nước uống, việc lái đêm bỗng nhẹ hơn hẳn.
Tốc độ đêm phải chậm hơn ban ngày một nhịp, khoảng cách với xe trước để rộng thêm. Bạn cần dư thời gian cho mắt kịp đọc đường, và dư hành lang phanh cho mặt đường ướt sương.
Đèn đối diện chói làm mắt choáng, bạn nhìn lệch sang vai phải của mình thay vì nhìn thẳng vào nguồn sáng. Mẹo nhỏ này giữ tầm quan sát còn sống suốt chặng.
Về tới nhà, đừng đổ ngay xuống giường. Đi bộ nhẹ vài phút trong ngõ cho cơ thể hạ nhiệt, giấc ngủ mới thật sâu và ca sau không dư nợ mệt.
Toàn bộ chia sẻ trên chỉ mang tính tham khảo cho người chạy ca đêm, tác dụng của chất kích thích với mỗi cơ thể có thể thay đổi theo tuổi, sức khỏe và thói quen dùng. Nếu bạn hay buồn ngủ bất thường khi cầm lái, nên đi khám sớm thay vì tự tăng liều cà phê.
Chốt lại
Uống cà phê để tỉnh táo chạy xe ban đêm có nên không? Trả lời ngắn: nên, nhưng chỉ như một công cụ phụ, uống đúng lúc và có chừng mực, còn gốc rễ là ngủ đủ, nghỉ đều và đi chậm theo chặng đêm.
Ba câu đáng nhớ:
- Cà phê là phụ, giấc ngủ mới là gốc, không chất kích thích nào trả lại phản xạ đã mất.
- Uống trước khi buồn ngủ tới, ngừng trước quãng về, đừng để ca đêm cướp luôn giấc đêm sau.
- Mắt nặng thì ghé điểm sáng nghỉ, tuyệt đối không câu giờ với con đường vắng.
Ban đêm con đường không tha thứ cho sự chủ quan như ban ngày. Bạn ngủ đủ trước ca, nghỉ đều trên đường và cầm cà phê như một vật đỡ tinh thần, thế là chiếc xe máy chở bạn về nhà với đôi mắt còn nguyên độ tỉnh cần thiết.