Nắng mùa hè Hà Nội lên nhanh và gay thật sự: mười một giờ trưa mặt đường có thể đạt mức bỏng, và người ngồi trên xe máy không có gì chắn giữa mình với mặt đường phản xạ đó. Đi xe máy ngày nắng gắt vì thế là bài toán kép: giữ sức cho người và giữ máy cho xe, vì cả hai đều xấu đi theo nhiệt. Bài này chia bốn phần: bảo vệ cơ thể, giữ máy xe, chọn khung giờ và tuyến, và dấu hiệu cần dừng ngay.
Đi xe máy ngày nắng gắt: bảo vệ cơ thể đúng cách, không chỉ che kín
Trang bị tối thiểu cho chuyến nắng không phải mặc sao cho kín nhất, mà là che đúng ba chỗ hấp thụ nhiệt nhiều nhất: đỉnh đầu, gáy và hai cánh tay. Nón đầy đủ mũ, áo tay dài vải mỏng thoáng, và găng vải — ba món đó giảm hẳn cảm giác nóng so với áo cộc trần; da trần dưới nắng trực tiếp còn hấp nhiệt nhanh hơn lớp vải mỏng. Khăn ướt quấn cổ là món rẻ mà hiệu quả: chu kỳ ướt và bay hơi làm mát liên tục, và người mát thì tay lái vững hơn.
Uống nước trước khi khát là nguyên tắc đơn giản nhất chống say nắng. Với chuyến dài, mang theo chai nước, ngậm từng ngụm nhỏ thường xuyên thay vì uống cạn một lúc. Tránh cà phê đặc và nước ngọt say nắng — cả hai đều khiến cơ thể mất nước nhanh hơn. Về mắt, kính râm không phải trang sức: nắng chói ngang làm mắt nheo, và mắt nheo ba tiếng liên tục là mỏi mắt, phản ứng chậm.
Một điều đáng nói cho người chạy tuyến quen: cơ thể quen nắng là có thật, nhưng chỉ lên dần. Người mới đi dưới nắng gắt sau thời gian dài trong nhà điều hòa rất dễ say nắng ngay trong giờ đầu — nên chuyến đầu của mùa nắng, đi chậm và ngắn, để cơ thể làm quen lại với nhiệt. Cũng đừng quên bữa sáng trước chuyến đi nắng: dạ dày rỗng cộng nắng gay là công thức chóng mặt, và chóng mặt trên xe máy là nguy hiểm thật, không phải cảm giác qua đi.
Giữ máy xe: nhiệt là kẻ thù lặng lẽ
Chạy xe trời nóng, máy xe tỏa nhiệt khó trừ hơn bình thường: gió làm mát kém vì không khí vốn đã nóng, và xe máy đi chậm trong phố gần như không có gió tản. Vì thế những ngày nắng gay, tránh chạy ga cao liên tục, và tận dụng đèn đỏ để tắt máy ở chờ dài — vừa giảm nhiệt, vừa đỡ tốn xăng. Ngừng lâu dưới nắng, tìm chỗ râm để dựng xe nếu được, vì bình xăng và bình ắc quy đều không thích nhiệt độ mặt đường.
Một điểm hay bị bỏ qua: lốp. Nắng gay làm hơi trong lốp giãn, và lốp non cộng đường nóng là điều kiện nổ lốp kinh điển. Đổ xe trước ngày nắng, lấy tay bấm thử độ căng lốp, và nhớ lốp non còn dễ bị cán vật sắc hơn. Nếu xe máy của bạn vừa qua đợt nắng dài và thấy tiếng máy khô hơn thường, để xe nghỉ nơi mát trước khi chạy tiếp — kim loại giãn vì nóng làm các khe máy co khác thường lệ, và nghỉ mát là cách rẻ nhất giữ tuổi máy.
Chọn khung giờ và tuyến đi
Đi xe máy ngày nắng gắt không cần tránh hoàn toàn — chỉ cần né đoạn gay nhất. Khung mười một giờ đến ba giờ chiều là lúc nắng thẳng đứng và mặt đường nóng nhất; nếu lịch cho phép, dời việc ra sáng sớm hoặc chiều muộn, khi nắng đã ngà. Ai bắt buộc phải đi giữa trưa, nên chia chuyến thành các đoạn ngắn, dừng nơi râm mỗi bốn mươi phút, và uống nước mỗi lần dừng — cách đi đó giữ sức đều hơn chạy một hơi dài.
Về tuyến, ưu tiên đường có bóng cây hoặc nhà cao hai bên: một tuyến dài hơn nhưng có bóng đổ mát hơn hẳn tuyến ngắn xuyên nắng trống. Người quen các đường phố Hà Nội đều biết rõ đoạn nào ven Hồ Tây, ven sông hay các phố cổ có bóng, đoạn nào xuyên qua trời trống — hãy chọn như chọn chỗ ngồi mát, vì bản chất chuyến đi nắng chính là quản lý thời gian ở dưới trời. Người thuê xe đi nhiều ngày nắng cũng nên hỏi chủ xe khi nhận: xe có cốc giữ nhiệt hoặc chỗ để chai nước không, và nên mang gì cho tuyến sắp đi — lời khuyên nhỏ của người cho thuê hằng ngày thường đáng giá hơn mọi chuẩn bị phức tạp.
Dấu hiệu phải dừng ngay
Say nắng không đến từ không có dấu hiệu: đầu nặng, người ớn lạnh dù trời nóng, mắt hoa và tim đập nhanh — khi thấy các dấu hiệu đó, dừng ngay tại chỗ mát ближай, gỡ nón, lau trán bằng nước mát và nghỉ tới khi ổn. Cố chạy thêm “một đoạn nữa” là cách người ta ngã giữa đường. Tương tự với xe: nếu thấy mùi khét, ga yếu bất thường hoặc đèn báo nhiệt sáng, dừng ở nơi an toàn và để máy nghỉ hẳn rồi mới kiểm tra — mở bình nước hay nhìn sát máy đang nóng là cách phỏng tay thật.
Tóm lại: che đúng chỗ, uống sớm, nghỉ theo đoạn, và nghe tín hiệu của cả người lẫn xe. Nắng gay không phải trở ngại không vượt qua được — chỉ cần coi nó như một điều kiện cần chuẩn bị, giống như mưa hay sương, thay vì điều bất ngờ giữa mùa. Các chủ đề thời tiết và đường sá khác — sương mù sớm, mưa lớn, đường ngập — được gom trong trang thời tiết và đường sá, chủ đề kỹ năng khác nằm trong mục kỹ năng, còn kinh nghiệm đi phố nói chung xem thêm ở kinh nghiệm.