Mùa Đông Bắc về, Hà Nội có những ngày gió rít ngang đường cả trưa, và người đi xe máy bỗng nhận ra xe mình không còn đi thẳng như ý. Đi xe máy khi gió mạnh không chỉ là chuyện khó chịu — gió làm lệch quỹ đạo xe, làm lái nặng, và khiến mọi pha tránh xe trở nên khó đo hơn. Bài này nói về ba phần: giữ xe thẳng hướng bằng tư thế, xử lý các điểm gió đổi đột ngột, và những vị trí nên tránh hẳn trong ngày gió lớn.
Đi xe máy khi gió mạnh: giữ thẳng hướng bắt đầu từ tư thế
Gió mạnh thì tay lái phải được giữ bằng thân người, không phải bằng cổ tay. Ngồi thấp hơn bình thường một chút, ghì nhẹ hai đầu gối vào thùng xe, hai tay giữ tay lái ở vị trí rộng hơn thường lệ — cầm rộng cho cổ tay có đòn bẩy, và phản ứng với gió bằng những lực nhỏ liên tục thay vì những giật lớn. Nhìn hướng trước mặt xa, không nhìn xuống bánh trước, vì mắt nhìn đâu xe đi đó, và nhìn xuống trong gió là cách xe bắt đầu chòng ghềnh.
Một nguyên tắc vật lý đơn giản đáng nhớ: gió đẩy xe lệch theo hướng gió thổi, và bạn phải chừa sẵn khoảng trống phía đó. Chạy sát mép phải trong gió thổi từ trái sang là giữ khoảng an toàn cho cả mình và người đi ngược chiều; và không bao giờ bám sát mép vạch khi gió ngang lớn, vì một cơn gió giật có thể đẩy bạn lệch hẳn làn. Tốc độ nên giảm nhẹ so với thường ngày — không phải vì gió giữ xe lại, mà vì mọi pha chỉnh hướng trong gió đều cần thêm một nhịp thời gian.
Những điểm gió đổi đột ngột
Gió trên đường phố không đều: nó bị nhà cao tầng chặn, dồn qua khe hẹp, và tràn ra những khoảng trống. Các điểm gió đổi đột ngột ở Hà Nội quen thuộc: đầu cầu vượt và các đoạn qua sông, khe giữa hai chung cư cao, và các nút giao thông mới mở trống trải. Cách xử lý mỗi điểm là giống nhau: thấy trước điểm sắp tới, giảm ga trước khi vào, và giữ lái chặt thêm một mức khi đi qua — gió ở khe nhà cao đôi khi mạnh gần gấp đôi đoạn trước đó.
Đặc biệt là các đoạn qua cầu: cầu qua sông Hồng và các cầu lớn đều có đoạn thân cầu trống hai bên, gió ở đó thổi ngang liên tục không có vật cản. Nguyên tắc khi qua cầu trong gió: giữ tốc độ đều chậm, không vượt xe giữa thân cầu, hai tay ghì chắc, và nghiêng người nhẹ ngược hướng gió để bù trừ — đừng sợ cảm giác xe bị đẩy nhẹ, đó là bình thường; sợ là khi bạn phản ứng bằng phanh gấp giữa cầu.
Tránh hẳn trong ngày gió lớn: các làn sát xe tải và xe container đang chạy nhanh — gió thổi từ xe lớn vừa qua đủ đẩy một chiếc xe máy lệch nửa làn — và mép đường có biển quảng cáo, tấm bạt lớn, vì những thứ đó đong đưa theo gió và có thể tuột bất cứ lúc nào.
Một kinh nghiệm từ người đi cầu đều đặn: quan sát trước lái xe của xe phía trước. Xe máy đi trước bạn nghiêng thế nào, bị giật thế nào, là báo hiệu trực tiếp nhất cho đoạn sắp tới — nếu thấy xe trước loạng choạng ở một đoạn, hãy chuẩn bị tinh thần cho đoạn đó thay vì giữ nguyên tốc độ rồi hết sức ngạc nhiên. Cách đi theo sau một xe máy khác ở khoảng cách vừa phải trong ngày gió lớn gần như có sẵn một người dò đường miễn phí.
Gió mùa và trang bị
Người đi đều đặn trong mùa Đông Bắc nên đầu tư hai món: nón có quai cằm giữ chắc, vì nón dễ tuột trong gió ngang và nón tuột giữa đường là mất tập trung đúng lúc cần nhất; và áo gió có cổ cao cúc kín, vì gió lùa từ cổ vào làm lạnh nhanh và làm cứng vai — vai cứng là tay lái chậm. Khăn quấn cổ, găng tay kín là những món nhỏ nhưng giữ được độ nhạy tay lái suốt chuyến đi.
Một điều đáng nói về gió ngang và phanh: trong gió mạnh, tuyệt đối tránh phanh gấp khi xe đang nghiêng hoặc đang cua, vì lực phanh cộng lực gió cùng đẩy về một bên làm bánh trước rất dễ trượt. Cần giảm tốc thì trả ga trước, để xe chậm dần, rồi mới bóp phanh nhịp nhẹ khi xe đã thẳng hướng. Nguyên tắc đó nghe phiền nhưng hóa ra lại là cách duy nhất giữ được xe thẳng trong các cú gió giật giữa chừng.
Với xe, gió lớn cộng trời lạnh làm người ta hay ga cao hơn để hết lạnh nhanh — cách chạy đó tốn xăng và làm máy ì khi chưa đủ nóng. Làm nóng máy đúng mức trước khi ra đường gió, và giữ ga đều trong chuyến, vẫn là cách giữ cả người lẫn xe ổn nhất trong những ngày đầu mùa. Ai thuê xe đi ngày gió lớn nên hỏi chủ xe về độ nặng của xe khi nhận: xe nặng và đè thấp chịu gió tốt hơn xe nhẹ cao, và biết trước đặc điểm xe giúp ước lượng mức gió ảnh hưởng thế nào tới chuyến của mình.
Tóm lại: ghì bằng thân người, chừa khoảng theo hướng gió, chậm thêm ở khe và cầu, và đầu tư quai nón, cổ áo kín. Các chủ đề thời tiết và đường sá khác — mưa lớn, sương mù, nắng gay — được gom trong trang thời tiết và đường sá, chủ đề kỹ năng khác nằm trong mục kỹ năng, còn kinh nghiệm đi phố nói chung xem thêm ở kinh nghiệm.