Chợ phiên vùng ven là một nhịp sống khác hẳn khu phố trong: định kỳ theo ngày phiên, hàng tràn ra lòng đường, người bán xếp hàng xe dài cả trăm mét, tiếng mặc cả và mùi hàng mới. Đi xe máy vào chợ phiên cần một bộ kỹ năng riêng: chọn khung giờ, gửi xe đúng chỗ, len qua dòng người giữa hàng hóa, và chở phần chiến lợi phẩm về an toàn. Bài này viết cho người lần đầu đi chợ phiên lớn ven Hà Nội bằng xe máy, từ lúc xếp xe đến lúc về tới nhà.
Chợ phiên là gì và khác gì chợ thường
Chợ phiên họp định kỳ theo lịch, thường theo ngày chẵn lẻ hoặc theo Tám âm lịch, tại một điểm quen thuộc của vùng. Khác chợ ngày, phiên chợ chỉ mở một nửa ngày, sáng sớm là cao điểm và gần trưa đã vãn. Quy mô lớn hơn nhiều: người từ các xã lân cận kéo về, mặt hàng từ quần áo, nông cụ, cây giống tới thức ăn ngồi bệt. Điểm quan trọng với người đi xe máy: khu vực chợ phiên thường không có bãi xe chuyên nghiệp, xe đỗ dọc đường theo lối tự nhiên hình thành qua nhiều phiên, và lối đi bộ của người mua tràn hết ra đường. Nghĩa là đoạn đường vài trăm mét quanh chợ là hỗn hợp người bộ hành, xe ba gác, hàng hóa và xe máy, cần đi với tâm thế hoàn toàn khác đường thông thường.
Chọn khung giờ đi
Buổi phiên có ba khung rõ rệt. Sớm, từ sáu tới tám giờ, là khung người mua sỉ và người địa phương, đông nhất, hàng đẹp nhất, đường khó nhất. Giữa phiên, tám tới mười giờ, dòng người đỡ dày, thích hợp cho người lần đầu. Cuối phiên, sau mười giờ rưỡi, người bán xếp hàng về, giá giảm xuống nhưng hàng đã chọn lọc, và đường bắt đầu thoáng. Nếu mục đích là mua sắm quần áo đồ dùng thì giữa phiên hợp lý nhất, vừa còn hàng vừa đi lại được. Nếu mục đích là ngắm không khí chợ quê và chụp ảnh thì sớm, và nếu muốn mua rau trái cây rẻ cuối phiên thì chịu khó muộn, mỗi khung giờ một cái giá của nó.
Tiếp cận và gửi xe
Càng gần tâm chợ, đường càng chậm và chật. Cách thông minh là gửi xe ở mép ngoài, cách tâm chợ vài trăm mét, và đi bộ vào. Đi bộ trong chợ phiên vui và dễ hơn nhiều so với dắt xe len vào. Tìm chỗ gửi theo lối người địa phương: hàng rào sân nhà có người trông, góc sân đình, hoặc hỏi thẳng một quán nước gần chợ. Phí gửi thường nhỏ, trả được thì gửi, đừng để xe nơi không người trông chỉ vì tiếc khoản nhỏ. Trước khi rời xe, khóa cổ, khóa từ, đem theo mũ hoặc để trong cốp khóa, và mang theo túi gấp để đựng hàng mua về. Ghi nhớ mốc vị trí xe theo một vật lớn, cây đa, cổng đình, vì sau hai tiếng mua sắm giữa hàng trăm xe, trí nhớ vị trí sẽ đánh lừa bạn.
Di chuyển giữa dòng người trong chợ
Nếu buộc phải dắt xe vào trong, vài nguyên tắc giữ an toàn và giữ thiện cảm. Dắt bộ, không nổ máy chạy rà trong dòng người. Đi theo mép, nhường lối giữa cho người bộ hành. Không bấm còi trong chợ, người không thể nhường được thì còi chỉ thêm ồn. Đi chậm, quan sát xuống chân vì hàng hóa trải sát đất, chậu cây, sọt rau, rọ cá. Trẻ em chạy vòng quanh các sạp. Đến chỗ mua được, đẩy xe vào sát một sạp có người bán trông giúp, mua nhanh rồi đi tiếp, một câu hỏi lịch sự xin gửi nhờ tí giữ được xe và giữ được thiện chí của người bán quanh đó.
Mua sắm gọn cho một chuyến xe máy
Xe máy chở được nhiều hơn bạn nghĩ nếu mua có kế hoạch. Danh sách trước khi đi: thứ gì nặng, thứ gì cồng kềnh, thứ gì dễ vỡ, sắp theo thứ tự mua ngược, đồ nhẹ dễ vỡ mua trước để lót đáy cốp, đồ nặng mua sau gần giờ về. Thùng xốp là người bạn tốt nhất: một thùng vừa đứng chắc trong lòng chỗ chân người ngồi sau hoặc buộc vào ba gang sau. Rau củ để túi lưới treo ghi đông được. Gà vịt sống để bọc lưới riêng, tránh đặt cạnh đồ mua khác. Cây giống và cây cảnh buộc dọc theo thân xe, chặn hai đầu bằng dây chun. Với hàng dễ đổ như gạo, mua loại đóng túi kín chứ không cân trần.
Chở hàng về an toàn
Đường về với xe đầy hàng cần điều chỉnh cách chạy. Nặng hơn, phanh lâu hơn, cua phải chậm hơn. Thùng xốp buộc bằng dây loại ba lưng kiểu chữ thập, siết lại sau hai cây số đầu vì dây mới buộc thường lỏng đi một vòng. Đồ cao tạo trọng tâm cao, tránh phanh gấp và né ổ gà mạnh. Nếu chở gà vịt, chấp nhận còi của chúng, đừng thò tay vuốt giữa đường đang chạy. Với đoạn đường qua đê hoặc đường liên xã, nhớ rằng hàng hóa che bớt tầm nhìn trong gương, ngoái đầu cẩn thận hơn thường lệ khi chuyển hướng. Về tới nhà, tháo hàng trước khi chống chân, vì xe nặng dễ nghiêng lúc gần dừng.
Ăn uống và trải nghiệm phiên chợ
Chợ phiên có phần ăn mà phố không tái hiện được: bún, phở, chè nấu tại chỗ, nem chua rán trên chảo lớn, cháo sườn. Ngồi ăn tại chợ vừa nghỉ chân vừa ngắm dòng người. Chọn hàng có nhiều người địa phương ngồi. Tiền lẻ nên chuẩn bị từ nhà, nhiều sạp nhỏ không thể thanh toán không tiền mặt. Trả giá ở chợ phiên là nét văn hóa, nhưng hãy trả đúng nghĩa lịch sự, người bán chợ quê hiếm khi định giá chặt chém như nỗi lo của người thành phố. Và một chi tiết nhỏ ghi điểm: mua của sạp bà cụ hoặc người bán ít hàng lúc gần vãn, món đồ đó thường rẻ và phần vui của chuyến đi tăng lên rõ.
Một vài lưu ý cuối về an toàn
Túi tiền và điện thoại giữ trước người, chợ phiên đông là môi trường lỏng tay quen thuộc. Trẻ nhỏ nếu đi cùng thì nắm tay xuyên suốt, dòng người chợ dễ làm lạc trẻ nhanh hơn khu vui chơi. Trời nắng gắt giữa phiên, mũ rộng vành hoặc ô gấp. Cuối phiên đường ướt vì nước rửa sạp và rau rớt, về chậm ở các đoạn này. Nếu đi nhóm, hẹn giờ và chỗ gặp trước khi tách nhau mua sắm, chợ phiên sóng điện thoại yếu lúc đông vì mạng đông người dùng. Và như mọi chuyến đi xa khu phố, lưu sẵn số của nơi cho thuê xe trong máy, đề phòng xe trục trặc giữa chặng về.
Đi chợ phiên theo mùa vụ
Mỗi mùa trong năm có phiên chợ mang màu riêng, và người đi nhiều lần thường chọn mùa theo nhu cầu. Sau Tết là mùa cây giống, cây cảnh và đồ gia dụng sắm mới. Mùa hè là mùa trái cây vùng ven, đào lông, vải, nhãn tuỳ tháng, xe chở về thường nặng vì người ta mua nguyên sọt. Mùa thu se lạnh là mùa đồ len, quần áo ấm và các món ăn nóng. Cuối năm gần Tết là phiên chợ đông nhất trong năm, hàng đào quất, bánh kẹo, giỏ quà, và đường về nhiều khi chậm như rùa vì mọi người đều chở nặng. Biết màu mùa giúp bạn chọn đúng phiên cho nhu cầu, và chuẩn bị xe đúng mức: phiên mùa trái cây cần cốp rộng, phiên trước Tết cần dây buộc chắc và giờ về sớm.
Trẻ nhỏ đi cùng phiên chợ
Chợ phiên là trải nghiệm tuyệt với trẻ nhỏ, nhưng cũng là môi trường dễ lạc trẻ nhất. Vào chợ với trẻ, nắm tay xuyên suốt, không có ngoại lệ nào cho một giây buông tay. Chọn khung giữa phiên, dòng người đỡ dày. Trao trước với bé một điểm hẹn cố định nếu lạc, bậc thềm của đình, góc cột cờ, và dạy bé đứng yên tại điểm đó, tìm người bán hàng mặc áo xanh hoặc bà bán chè nhờ gọi. Đừng vừa dắt xe vừa nắm trẻ, hai việc này không làm tốt cùng lúc, gửi xe ở mép ngoài và đi bộ vào là cách duy nhất hợp lý. Về phần bé, một buổi chợ quê với gà sống, chè nóng và hàng trăm thứ để nhìn, đáng giá hơn nhiều buổi chơi trong trung tâm thương mại.
Tóm lại một buổi chợ phiên
Đi chợ phiên vùng ven bằng xe máy là chuyến đi rẻ, vui và đầy đồ về nếu làm đúng trình tự: chọn khung giờ, gửi xe ngoài mép, đi bộ vào, mua theo danh sách ngược, buộc chắc đồ nặng, và chạy về dịu dàng với chiếc xe đầy. Nếu bạn muốn một chiếc xe máy khỏe, có giá ba gan sau chắc để chở thùng xốp hàng hóa, hãy xem kinh nghiệm hoặc liên hệ để được tư vấn cụ thể.