Mùa thu Hà Nội có một tín hiệu không nhầm lẫn được: mùi hoa sữa bắt đầu len vào làn gió lạnh đầu chiều trên những trục phố cũ, và người Hà Nội lại có lý do để chạy xe lúc tối, chậm rãi, không đi đâu cả. Trả lời ngắn gọn: những tuyến phố quen thuộc quanh hồ và các trục phố cổ là nơi mùi hoa sữa đậm nhất, khung giờ đẹp là sau bảy giờ tối khi phố đèn lên và dòng xe thưa bớt, và cách đi đúng là chạy chậm, mở mũ bảo hiểm lưng gió cho mùi hoa theo vào, đậu xe đi bộ đoạn ngắn ở những phố hoa rụng dày. Đây là loại chuyến đi không có điểm đến, và chính vì thế nó hiếm hoi giữa lịch trình bận rộn của người thành phố.
Vì sao người Hà Nội gắn mùa thu với tiếng xe và hoa sữa
Hoa sữa nở về đêm, nồng nhất lúc trời mát và sau một cơn mưa nhẹ. Trong nhà kín, mùi hoa chỉ thoảng, nhưng trên yên xe chạy chậm, mùi hương đong đầy hai làn gió tạt qua vai, đậm đến mức nhiều người phải giảm tốc chỉ để hít cho đã. Thế nên mùa thu của Hà Nội, trong ký ức của rất nhiều người, luôn có nhạc nền là tiếng máy xe nổ đều và mùi hoa sữa hai bên đường. Cặp đôi hẹn hò thời chưa có xe gọi ứng dụng thì một vòng quanh hồ là cả một buổi hẹn, và đến nay, dù phương tiện đã khác, vòng quanh hồ mùa hoa sữa vẫn là nghi thức.
Điểm đặc biệt của hoa sữa là mùi gắn chặt với địa điểm: có những đoạn phố chỉ vài chục cây nhưng nồng hẳn lên vì cây cổ thụ nằm kẹt giữa nhà, có góc phố mùi hoa quyện với mùi lá chè của quán cóc đã lâu năm. Người sành mùa thu Hà Nội có bản đồ mùi riêng của mình, và bản đồ ấy chỉ đi được bằng xe máy, vì ô tô đóng kính tách bạn khỏi cả con phố.
Những tuyến đi đề xuất
Vòng hồ trung tâm là kinh điển và không bao giờ sai, hoa sữa ở đây già, tán rộng, và phố quanh hồ có đủ cà phê để dừng bất kỳ lúc nào. Nhược điểm duy nhất là đông cuối tuần, nên nếu muốn ít người, đi buổi tối muộn sau chín giờ hoặc tối giữa tuần. Trục phố cổ chạy theo hướng nam bắc cũng đáng đi, nhà thấp giúp mùi hoa không bị gió cao thổi bay, và các đoạn ngang qua trường học cũ có hàng cây cao tuổi nồng nhất.
Với người thích mở rộng vòng, các tuyến phố mới ven các khu cây xanh lớn cũng có hoa sữa trồng theo hàng thẳng, ít đông và đường thoáng, hợp cho một buổi chạy dài nói chuyện. Đi ra xa hơn nữa, vài tuyến đường mới phía tây và phía nam thành phố có đoạn cây sữa non thẳng hàng, hoa thưa nhưng bù lại phố vắng, chạy giữa làn hoa chỉ có mình.
Một lời khuyên về thời tiết: mùi hoa sữa đậm nhất sau cơn mưa chiều, khi mặt đường còn ẩm và trời trong. Đêm có gió mùa mạnh thì mùi bay nhanh, chỉ thoảng ở góc phố khuất gió. Theo dõi dự báo và chọn đêm trời lặng, người sành còn chọn đêm trăng vì phố cũ dưới ánh trăng và mùi hoa là cặp đôi hoàn hảo.
Chạy xe buổi tối an toàn
Đi xe mùa thu đêm đẹp nhưng vẫn cần vài nguyên tắc. Thứ nhất, đèn xe phải thật sáng và đúng chiếu, đêm mùa thu có sương mù nhẹ ở các đoạn gần sông, đèn chiếu quá thấp khiến bạn phát hiện ổ gà trễ. Thứ hai, mùa thu là mùa lá rụng, các đoạn phố nhiều cây có lớp lá khô mỏng trơn hơn tưởng tượng, nhất là sau đêm mưa, qua các đoạn này giảm tốc và không phanh gấp trên đám lá.
Thứ ba, gió lạnh đầu mùa về đêm khiến cơ bắp cứng nhanh hơn mùa hè, chạy lâu về phần vai gáy mỏi, phản xạ chậm lại. Mặc đủ ấm, đi găng tay mỏng, và đừng cố kéo dài buổi đi tới khuya, mùa thu buổi hay nhất thường kết thúc trước mười giờ. Thứ tư, các đoạn phố hoa sữa đẹp thường có nhiều xe chạy chậm như bạn, người đi phía trước có thể phanh bất ngờ để ngắm hoặc quay phim, giữ khoảng cách dài hơn thường lệ và đoán trước hành vi của những xe đang đi chậm dồn lại.
Cuối cùng, uống nước ấm trước khi đi và mang theo khăn, cổ họng hít gió lạnh liên tục cả buổi dễ dẫn tới viêm họng nhẹ ngày hôm sau, bệnh nhỏ nhưng đủ phá đi cái ngon của cả mùa.
Những cách tận hưởng khác ngoài chạy vòng
Đậu xe và đi bộ: với những phố hoa rụng dày, đậu xe ở đầu phố rồi đi bộ giữa thảm hoa vàng dưới đèn vàng là trải nghiệm khác hẳn nhìn từ yên xe. Chụp ảnh hoa sữa khó vì hoa nở thành chùm nhỏ trên cao, bí quyết của người chụp là ngược sáng đèn đường và chụp cảnh phố có bóng cây, thay vì cố chụp rõ từng bông. Quán cóc ven hồ mùa này đông sớm, muốn có ghế đẹp tới trước bảy giờ rưỡi.
Nếu đi cùng người thương hoặc cả gia đình, kết hợp một điểm dừng ăn tối nhẹ trên tuyến, món nóng như bún ốc hoặc cháo ở các phố cũ hợp không khí mùa hơn mọi quán sang. Với gia đình có con nhỏ, trẻ em nhớ mùa thu bằng những buổi như thế này lâu hơn người lớn tưởng, và chuyến đi xe đêm đầu tiên của trẻ trong mùa hoa sữa thường thành kỷ niệm được nhắc nhiều năm.
Chuyện của riêng người Hà Nội
Mỗi người Hà Nội có một ký ức gắn với hoa sữa: có người nhớ đêm trước ngày thi đại học chạy một vòng phố cho bớt lo, người nhớ buổi chia tay bạn cùng lớp đi xa, người nhớ những tối đón người yêu tan ca. Mùi hoa sữa không thay đổi bao nhiêu năm qua, thứ thay đổi là người ngồi sau yên xe. Nhiều người kể rằng chạy lại đúng đoạn phố cũ, đúng mùa, ký ức trở lại nguyên vẹn như cuốn băng được mở lại, và chẳng có công nghệ nào tái tạo được điều đó.
Với người xa quê trở về đúng mùa thu, chuyến đi xe đêm ngắm hoa sữa gần như nghi thức bắt buộc đầu tiên. Thuê một chiếc xe, chạy chậm các phố cũ, và thành phố mà họ đã xa bỗng lại thân thuộc chỉ sau một vài ngã tư. Chẳng ai đi thu Hà Nội để đến đâu cả, họ đi để được là người Hà Nội một lần nữa.
Chuẩn bị nhỏ cho một buổi đi thu trọn vẹn
Một buổi đi hoa sữa muốn trọn vẹn cần ít đồ hơn người mới tưởng: khăn choàng đủ ấm, mũ bảo hiểm có tấm che gió hoặc khẩu trang mỏng, găng tay mỏng, và một phương án dừng chân đã nghĩ sẵn thay vì vừa đi vừa tranh luận. Pin điện thoại đầy nếu định chụp ảnh, nhưng hãy tự đặt luật cho mình: chụp vài tấm ở hai ba điểm đã chọn, còn lại dùng mắt, đêm mùa thu nhìn qua màn hình là đêm mùa thu bị bỏ lỡ.
Nếu đi theo nhóm, thỏa thuận trước tốc độ và điểm chờ, nhóm đi xe mùa thu mà có người phóng nhanh là cả buổi thành một cuộc đuổi bắt thay vì cùng đi. Đi cuối nhóm là người quen đường nhất, giữ đoàn không đứt đoạn ở đèn đỏ. Và với cặp đôi, một chiếc áo choàng lớn đủ cho hai người mang theo còn giá trị hơn mọi kế hoạch cầu kỳ.
Khi mùa hoa kết thúc
Hoa sữa nở kéo dài khoảng vài tuần đỉnh điểm, rồi nhường cho cái lạnh sâu hơn của cuối thu. Người mê mùa thu thường biết trước tuần hoa tàn để đi những đêm cuối, đêm hoa rụng dày có hương đất và mùi lá ướt quyện vào nhau, nhiều người bảo đó là mùi đẹp nhất mùa, đẹp vì buồn. Đoạn phố thảm hoa vàng dưới đèn, xe đi qua xoáy nhẹ một vòng lá bay lên rồi rơi lại, là hình ảnh mà nhiều người chờ cả năm.
Và khi hết mùa, người Hà Nội lại cất cảm xúc ấy đi, trả lại các trục phố cho dòng xe đi làm vội vã. Chuyến đi xe tối mùa thu vì thế mới quý: nó có hạn, như mọi thứ đáng nhớ của thành phố này.
Tóm lại
Mùa hoa sữa đi xe tối: chọn đêm trời lặng sau mưa, tuyến quanh hồ hoặc phố cổ, chạy chậm và dừng đi bộ ở phố hoa rụng dày. Đủ ấm, đèn sáng, cẩn thận lá khô trơn và xe chậm phía trước, về trước khuya. Tham khảo thêm những khoảnh khắc sống ở Hà Nội trong mục chia sẻ, và kinh nghiệm chạy xe ban đêm trong mục kinh nghiệm.