Đường Hà Nội không chỉ có phố bằng: các khu đồi ở phía tây, các đường lên cầu vượt, lối vào các tòa nhà trên nền dốc cao, và vô số đoạn đường dốc thoải nước dài vài chục mét. Đỗ xe trên các đoạn này có bộ kỹ thuật riêng, vì xe máy đỗ sai hướng trên dốc có thể đổ nhẹ tự nhiên trong lúc chủ xe đi vắng, và một chiếc xe đổ giữa bãi gửi có thể kéo theo cả chuỗi xe khác. Bài viết này đi qua cách chọn vị trí đỗ trên dốc, hướng chống chân và lưng xe, và các thói quen nhỏ giúp xe đứng vững cả khi không có người trông.
Chọn vị trí đỗ trên đường dốc
Vị trí đỗ tốt trên dốc thoải nước ở khu phố nên có ba đặc điểm: mặt phẳng cục bộ dù chỉ rộng bằng chiếc xe, có vật chắn sẵn như gờ đá, mép vỉa hè, hoặc chân tường phía xuôi dốc, và không nằm trên vệt dòng chảy nếu trời mưa, vì nước dốc chảy theo rãnh cố định và xe đỗ trên rãnh sẽ bị ngập chân và trượt. Với bãi gửi trên dốc, ưu tiên hàng xe phía có bậc chắn hoặc gờ tường bên dưới. Nếu không có gì chắn, chấp nhận đỗ xe ở tư thế nghiêng người về phía trên dốc với chân chống bám chắc, thay vì đỗ thẳng đứng trên mặt nghiêng, vì xe thẳng đứng trên mặt nghiêng luôn có xu hướng đổ về phía chân dốc.
Hướng chống chân và hướng nghiêng
Nguyên tắc vật lý đơn giản nhưng ít người để ý: chân chống xe máy chỉ chịu được lực đẩy về phía nó siết lại, không chịu được lực kéo mở ra. Trên đường dốc, luôn chống chân sao cho xe nghiêng về phía trên dốc hoặc ngang dốc, tuyệt đối không nghiêng xe về phía xuống dốc, vì trọng lực kéo thân xe về phía chân dốc sẽ mở rộng chân chống và xe đổ. Tương tự với lưng xe: khi dựng xe lưng, hướng bánh trước vuông góc với đường dốc ngang sườn dốc, và lê bánh sau chèn vào gờ hoặc khe nếu có. Cách kiểm tra nhanh sau khi đỗ: đứng phía trên dốc, đẩy nhẹ vai xe về phía chân dốc, nếu chân chống có dấu hiệu mở thì chỉnh lại toàn bộ tư thế.
Chèn bánh khi dốc dài
Trên dốc rõ rệt, chống chân đúng hướng vẫn chưa đủ nếu xe phải đứng lâu. Thói quen của người đi đồi: chèn một viên gạch, khúc gỗ hoặc chai nước dưới bánh trước phía về phía chân dốc, tạo điểm chặn cơ học. Vật chèn không cần to, chỉ cần cao hơn nửa bánh và đặt sát. Với bãi gửi lâu ngày trên dốc, chủ xe kinh nghiệm còn quay đầu xe vuông góc với đường dốc thay vì để xe hướng theo dốc, vì xe đứng ngang dốc có hai chân chống và trọng tâm ổn định hơn hẳn xe đứng dọc dốc. Nếu phải đỗ dọc dốc trong bãi đông, đầu xe hướng về phía lên dốc và bánh trước chèn, để nếu có trôi nhẹ, xe ngả vào chân chống chứ không lăn.
Đỗ trên dốc khi có người ngồi chờ
Tình huống thường gặp: đỗ xe trên dốc để ai đó lên xuống mua đồ, và người còn lại ngồi trên xe giữ. Cách giữ đúng trên dốc: chân chống không dùng, người trên xe chống một chân phía đường thấp, bóp phanh sau giữ, và nghiêng xe về phía chân chống đấy. Không chống chân rồi để người ngồi trên yên, vì tư thế đó dồn toàn bộ trọng lượng lên chân chống trên mặt nghiêng, đúng điều kiện để chân chống gập lại. Nếu phải lên xuống hàng hóa trên dốc, đỗ xe vuông góc sườn dốc để sàn xe tương đối bằng, đồ không trượt khỏi yên và cốp.
Khởi động lại trên dốc
Đỗ xong rồi đi tiếp mới là phần khó với người mới: xe trên dốc, chân chống còn hạ, và tay phải phải đồng thời ga phanh. Trình tự an toàn: ngồi lên, bóp phanh sau bằng tay phải giữ chắc, gập chân chống bằng chân trái, nhìn gương kiểm tra phía sau, rồi mới nhả phanh và ga đi tiếp, cả quy trình hướng mũi xe về phía lên dốc nếu có thể chọn. Lỗi kinh điển: gập chân chống trước rồi mới lóng ngóng tìm phanh, xe trôi về sau đúng lúc có xe đi ngược chiều. Với xe số, kết hợp côn và phanh tay sau khi khởi động lại trên dốc dốc giữa chừng, vì phản xạ côn nhanh phanh chậm là lý do xe ì về sau rồi chết máy giữa dốc.
Gửi xe qua đêm trên đường dốc
Gửi qua đêm là bài kiểm tra thật sự của tư thế đỗ, vì không có ai chỉnh lại xe trong lúc gió giật hoặc đất nền lún nhẹ theo độ ẩm. Quy tắc cho gửi đêm trên dốc: luôn có vật chèn, đỗ sát vật chắn phía chân dốc, và nếu bãi không có gì chắn, tự tạo chèn bằng cách dựng xe nghiêng tối đa về phía trên dốc với chân chống. Với xe thuê phải gửi đêm ngoài trời trên dốc, thêm một lớp phòng bị: buộc dây từ tay lái vào cột hoặc giá nếu có, không phải chống trộm mà chống đổ. Sáng ra nhận xe, kiểm tra tư thế xe trước khi nổ máy: nếu xe đã nghiêng khác lúc để, tìm hiểu vì sao trước khi cứ thế chạy đi, vì dấu hiệu trượt nhẹ của cả bãi xe báo mặt đất đang không ổn định.
Dốc của bãi gửi tầng hầm và lối lên tòa nhà
Một dạng dốc riêng trong phố: các đường dốc xuống tầng hầm chung cư và tòa nhà. Đặc thù: dốc ngắn nhưng gắt, mặt bóng bê tông, và hai mép có tường khiến không thể nghiêng xe thoải mái. Xuống các dốc này với tốc độ bước chân, chân sẵn sàng chống, và chú ý các mép gờ chống nước ở giữa dốc, bánh xe nhỏ đi lệch qua gờ dễ gây mất thăng bằng. Lên dốc ra khỏi hầm, tăng ga đều và nghiêng người về trước thay vì ngồi thẳng, vì trọng lượng dồn về sau làm bánh trước nhẹ, giảm khả năng bám lái ở đoạn cong đầu dốc. Nhớ bật đèn xe ngay từ trong hầm, vì các lối ra hầm thường có khoảng chênh sáng lớn với đường bên ngoài, vài giây đầu ra khỏi dốc là lúc mắt chưa kịp thích nghi.
Trả xe thuê sau các ngày đỗ dốc
Nếu kỳ thuê của bạn có nhiều ngày đỗ trên dốc, lúc trả xe nên nói rõ với nơi cho thuê về điều kiện đỗ đã trải qua. Lý do thực tế: các tư thế đỗ dốc khiến chân chống và lưng xe làm việc nhiều hơn, và nếu có bất kỳ tiếng kêu hoặc dấu hiệu khác thường ở chân chống khi gập mở, đó là thông tin nơi cho thuê cần biết. Việc chủ động mô tả điều kiện sử dụng luôn giúp hai bên xử lý các vấn đề nhỏ trước khi chúng thành vấn đề lớn, và đó cũng là cách người thuê giữ được sự hợp tác lâu dài cho các kỳ thuê sau.
Dốc ướt và dốc có sơn vạch mới
Mặt dốc ướt sau mưa là bài kiểm tra của cả đỗ lẫn khởi động: chân chống trên bê tông ướt trượt theo thời gian, nên khi đỗ lâu trên dốc ướt, chèn bánh trở thành bắt buộc chứ không phải tùy chọn. Một dạng mặt khác cần cảnh giác: dốc vừa quét lại vạch sơn mới, vì sơn mới trượt hơn hẳn mặt đường cũ, nhất là các vạch đặt ngay đoạn xe hay chống chân. Khi thấy vạch sơn còn bóng và còn mùi sơn, chọn vị trí chống chân lệch khỏi vạch, và khi khởi động trên các đoạn này, ga nhẹ và đều, tránh bứt ga mạnh làm bánh sau quay trên mặt trơn. Với bãi gửi có sơn lại nền, vài ngày đầu sau khi sơn là giai đoạn cần chủ động đi chậm và chống chân cẩn thận hơn bình thường.
Kết lại
Đỗ xe trên dốc an toàn xoay quanh ba nguyên tắc: nghiêng xe về phía trên dốc, chèn bánh khi đỗ lâu, và vuông góc sườn dốc khi có thể chọn. Khởi động lại trên dốc theo trình tự phanh trước, gập chống sau. Nếu khu bạn ở hoặc làm việc có nhiều dốc và bạn cần thuê xe máy, hãy liên hệ với Nguyễn Tú, đọc thêm kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội, hoặc xem thêm các bài kinh nghiệm về bảo quản xe trong điều kiện đô thị đa dạng.