Giờ chạng vạng, khoảng năm rưỡi đến bảy giờ tối, là khung giờ mà nhiều người ước tính sai nhất về mức an toàn của mình. Trời chưa tối hẳn nên mọi người thấy đủ rõ để không bật đèn, nhưng mắt đã phải làm việc nặng để thích nghi với sự chuyển sáng tối liên tục, và người đi bộ cùng xe máy trở nên khó thấy hơn hẳn so với ban ngày. Đây là khung giờ cao điểm về tai nạn ở nhiều đô thị, không phải vì đường xấu, mà vì khoảng chuyển tiếp ánh sáng khiến mọi người cùng nhìn kém mà không ai nhận ra mình nhìn kém. Bài viết này nói về cách đi lại an toàn trong khung giờ đặc biệt này.
Bật đèn sớm, kể cả khi còn sáng
Bật đèn từ lúc trời chỉ mới nhá nhem, vì mục đích chính của đèn lúc này không phải để bạn thấy đường, mà để người khác thấy bạn. Các xe máy cùng chiều nhìn thấy một chấm sáng từ xa hơn hẳn một khối màu tối, và người chuẩn bị băng đường nhận ra xe đang tới sớm hơn vài giây quý giá. Đèn chiếu xa chỉ dùng ở đoạn vắng, và về đèn gần khi có xe ngược chiều để không làm chói mắt người đối diện. Kiểm tra cả đèn vị trí và đèn phanh trước giờ này, vì buổi chiều là lúc hai thứ đèn đó phát huy tác dụng rõ nhất trong ngày. Với xe thuê, đây là điểm nên thử ngay lúc nhận xe: bật tắt cả ba loại đèn và xem đèn phanh sáng rõ từ phía sau hay không.
Tầm nhìn suy giảm theo cách khó nhận ra
Mắt người cần vài phút để thích nghi mỗi khi chuyển từ vùng sáng sang vùng tối và ngược lại, và đường phố lúc chạng vạng là chuỗi các vùng sáng tối xen kẽ: đoạn đèn cửa hàng rực rỡ nối tiếp đoạn tối om giữa hai cột điện. Tầm nhìn hiệu quả của bạn lúc này thấp hơn cảm giác chủ quan, và màu áo tối của người đi bộ tan tầm khiến họ hòa vào mặt đường. Ba cách bù đắp: chạy chậm hơn tốc độ ban ngày một nấc, nhìn chủ động xa hơn để có nhiều thời gian xử lý, và nghiêng đầu nhẹ các hướng để bắt các vật nằm ngoài vùng nhìn trung tâm. Người quen đi giờ này đều biết: đừng tin vào cảm giác là mình thấy hết, vì chính cảm giác đó là phần nguy hiểm nhất.
Người đi bộ và xe đạp tan giờ làm
Chạng vạn tối là giờ người đi bộ về nhà, và họ có xu hướng băng đường theo thói quen vì đường quen nên họ không nhìn kỹ. Các nhân viên văn phòng vừa ra khỏi tòa nhà thường đang mở điện thoại hoặc tháo kín khẩu trang, chú ý của họ ở nơi khác. Các bạn đi xe đạp điện về nhà thường không đèn, và màu đồng phục tối làm bạn chỉ thấy họ ở khoảng rất ngắn. Cách ứng xử: hạ tốc ở các đoạn trước cổng tòa nhà văn phòng, trước bến xe buýt, và các đoạn đường hai bên đông hàng quán; chủ động nhường các người đã bước ra giữa đường thay vì tín hiệu cho họ quay lại, vì khoảng phanh của bạn lúc này dài hơn bạn nghĩ. Gần như mọi pha suýt va ở giờ này đều có chung một mô tıp: người lái thấy người đi bộ trễ hơn họ tưởng.
Đường sáng đường tối: chọn làn và tốc độ
Các đoạn đường đèn vàng hai bên quán bar sáng rực tạo ảo giác đủ sáng để chạy nhanh, rồi nối tiếp là đoạn tối giữa hai cụm đèn khiến mọi thứ biến mất trong một giây. Nguyên tắc: giữ tốc độ ổn định theo đoạn tối chứ không theo đoạn sáng, vì tốc độ phải phù hợp với điều kiện nhìn thấy kém nhất trên tuyến. Chọn làn giữa các vệt sáng của đèn đường, vì đó cũng là vùng người đi bộ thấy rõ nhất. Tránh đi sát mép ngoài cùng của đường lúc này, vì đó là nơi các xe đạp không đèn đang đi và các người đi bộ bước ra từ các xe ôm chờ ven đường. Khi đi từ đoạn sáng vào đoạn tối, giảm tốc nhẹ trước khi vào, vì mắt cần vài giây thích nghi và trong vài giây đó bạn đang lái theo trí nhớ.
Mũ bảo hiểm kính màu và các trang phục
Kính màu tối đáng tháo ra khi trời bắt đầu tối, vì nó thêm một lớp giảm sáng vào đúng lúc môi trường đã thiếu sáng. Nếu mũ có kính chắn kéo màu, nhả lên trước khi trời tối hẳn. Trang phục sáng màu hoặc có dải phản quang giúp người khác thấy bạn từ phía sau, và đây là khoản đầu tư rẻ cho ai đi đều đặn vào khung giờ này. Với người thỉnh thoảng đi chạng vạng, tối thiểu tránh mặc áo đen hoặc xám đậm nếu có lựa chọn. Gương chiếu hậu cần sạch, vì các vệt bụi ban ngày vô hại trở thành màn che thật sự vào lúc đèn xe sau bắt đầu loang trên gương bẩn.
Chạy xe lúc chạng vạng với trẻ nhỏ ngồi sau
Chở trẻ nhỏ đi học về hoặc đi chơi buổi tối cần thêm vài chuẩn bị. Nhắc trẻ nhìn thẳng phía trước và giữ chắc, vì cảnh đèn sáng tối lướt nhanh dễ khiến trẻ ngoái đầu liên tục làm xe mất ổn định. Mũ bảo hiểm của trẻ phải có kích cỡ đúng và quai cài chuẩn, vì khung giờ này rủi ro cao hơn ban ngày. Tránh các tuyến đông nếu có tuyến vòng thoáng hơn, và giữ tốc độ thật khiêm tốn: chở trẻ, mọi tính toán khoảng phanh nên nhân lên một lần nữa. Nếu trẻ ngồi sau có vẻ buồn ngủ, dừng nghỉ ở điểm sáng an toàn, cho trẻ uống nước và tỉnh lại rồi mới đi tiếp, vì một đứa trẻ gật ngủ phía sau là hành khách nguy hiểm nhất mà một chiếc xe máy có thể chở.
Xe tải và xe buýt vào giờ chạng vạng
Các xe lớn cũng chịu ảnh hưởng của giờ chuyển sáng tối, và vùng mù của chúng vào lúc này rộng hơn cả ban ngày. Xe buýt dừng đón khách là điểm cần chú ý đặc biệt: sau lưng xe buýt là vùng tối hoàn toàn, và người đi bộ vừa xuống xe thường băng qua ngay vùng đó, nên tuyệt đối không vượt xe buýt đang dừng ở bên phải. Với xe tải đang chạy phía trước, khoảng cách theo sau cần lớn hơn bình thường, vì đèn phanh của nó lẫn vào các ánh đèn quảng cáo khiến bạn nhận biết việc nó phanh trễ hơn. Nếu buộc phải đi song song với xe tải ở làn bên, thoát ra khỏi vùng song song đó càng nhanh càng tốt hoặc chấp nhận đi chậm phía sau, vì tài xế của nó đang nhìn một thế giới sáng tối chập chờn giống bạn, nhưng với nhiều điểm mù hơn.
Kiểm tra đèn định kỳ cho xe máy
Đèn yếu dần theo thời gian theo cách khó nhận ra, vì người lái nhìn đèn mỗi ngày nên quen với mức sáng hiện tại. Cách kiểm tra khách quan: đêm, dựng xe trước một bức tường, bật đèn và xem vệt sáng có cao và đều như ban đầu không; hoặc nhờ ai đó bóp phanh và bật xi nhan trong lúc bạn đứng phía sau xem. Chấn thủy của đèn bị mờ làm vệt sáng tán loạn, và các mối nối oxy hóa làm đèn nhấp nháy lúc trời ẩm. Với xe thuê, nếu phát hiện đèn yếu trong kỳ thuê, báo ngay cho nơi cho thuê thay vì chịu đựng, vì đèn là bộ phận an toàn chứ không phải tiện nghi. Mọi nơi cho thuê nghiêm túc đều muốn biết sớm các lỗi thuộc nhóm này.
Kết lại
Chạy xe lúc chạng vạng an toàn nằm ở bật đèn sớm, hạ tốc theo đoạn tối, ghi nhớ rằng tầm nhìn đang suy giảm, và cảnh giác gấp đôi với người đi bộ tan giờ. Đây là khung giờ mọi người cùng nhìn kém mà ít ai nhận ra, nên phần thận trọng luôn nên nghiêng về phía mình. Nếu bạn cần một chiếc xe có hệ thống đèn tốt cho các chuyến đi về khuya, hãy liên hệ với Nguyễn Tú, đọc thêm kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội, hoặc xem thêm các bài kinh nghiệm về đi lại an toàn vào buổi tối.