Ai đi xe máy ở miền Bắc cũng quen hiện tượng nỗi buồn đầu ngày của mùa nồm: trời ẩm ướt, gạch lỗ ướt sũng, và chiếc xe hôm qua còn nổ ngon lành sáng nay đề mãi không chịu nổ, hoặc nổ rồi hụt hơi tắt ngóm. Cò xe kéo dài trong những ngày ẩm là chuyện phổ biến đến mức thành câu chuyện kể vui, nhưng đứng giữa sân nhà bấm đề chục lần không nổ thì không ai cười nổi. Bài này giải thích vì sao trời ẩm làm xe khó nổ và cách xử lý thực tế.
Tóm tắt trước: trời ẩm làm khó nổ máy chủ yếu vì hơi nước làm giảm chất lượng tia lửa bugi và làm các tiếp điểm điện bị ẩm làm tăng trở kháng. Với hầu hết các xe còn khỏe, vấn đề tự qua khi trời khô lại hoặc khi xe đã được đề đúng cách vài lần, và chỉ một số ít trường hợp là dấu hiệu bugi hoặc bộ đánh lửa thật sự đến kỳ cần thay.
Vì sao hơi nước làm máy khó nổ
Động cơ xăng nổ cần ba thứ: xăng, gió, và tia lửa đúng thời điểm. Trời ẩm không làm thiếu xăng hay gió, nhưng nó tấn công vào tia lửa. Hơi nước đọng trên chao bugi, mũ bugi, và dây cao áp làm điện áp đánh lửa rò ra ngoài thay vì tụ về khe đánh lửa, tia lửa yếu đi hoặc nhảy sai chỗ. Máy còn khỏe thì tia lửa yếu vẫn đủ nổ chậm một chút, máy đã mòn hoặc bugi đã cũ thì tia lửa yếu là không nổ.
Ẩm còn len vào các công tắc và tiếp điểm: khóa điện, công tắc chết máy, các giắc nối dây điện. Tiếp điểm bị oxy hóa sẵn cộng thêm lớp ẩm dẫn điện yếu là đủ làm tín hiệu điện nhiễu loạn, hiện tượng đề có tiếng cục cục mà máy không bắt lửa. Đây là lý do nhiều xe chỉ khó nổ đúng mùa nồm, qua hết nồm thì tự nhiên êm ru trở lại, khiến chủ xe ngỡ đã tự hết bệnh.
Cách đề đúng trong ngày ẩm
Trước khi đổ lỗi cho xe, hãy xem cách đề của mình đã đúng chưa. Nguyên tắc với xe ga là bấm đề ngắn từng nhịp ba đến năm giây, nghỉ vài giây giữa các lần, chứ không bấm đề dài liên tục. Bấm dài làm ắc quy tụt nhanh và bugi ngập xăng, càng khó nổ. Với xe số, đứng khỏi yên, dùng chân đề dứt khoát hết hành trình, chân nhấn thẳng trục chứ không nghiêng, vì đề nghiêng vừa yếu vừa hại bộ bánh đề.
Nếu đề vài lần mà máy hụt hơi như sắp nổ rồi tắt, đừng vặn ga liên tục, vì ga nhiều làm bugi ngập. Buông ga hẳn, để máy nghỉ chừng mười giây, rồi đề lại không ga. Nhiều xe nồm chỉ cần một nhịp đề không ga sau khi đã cháy gần hết xăng dư là nổ sạch. Nhớ kéo choke nếu xe có, cơ chế bơm thêm xăng cho máy nguội ngày ẩm, và đẩy cần choke về khi máy đã nổ ổn.
Với xe số đời cũ không đề bằng điện, thói quen của người đi lâu năm là đề chân hai ba nhịp với khóa điện tắt trước, mục đích quay máy cho xăng lỏng bơm lên đều, rồi mới bật khóa đề nổ. Mẹo xưa nhưng vẫn hiệu quả cho ngày ẩm.
Các biện pháp làm khô tại chỗ
Biện pháp đơn giản nhất là đổi chỗ đậu xe. Xe đậu hở cuối Đông đầu Xuân qua một đêm nồm thì mọi thứ ngậm nước; nếu có thể, đẩy xe vào hiên kín hoặc sát tường hướng khô, che bạt phần đầu xe. Nhiều người sáng không nổ chỉ vì xe đã nằm ngoài trời ẩm cả đêm, và buổi trưa cùng chiếc xe nổ ngon lành.
Với người có dụng cụ, tháo mũ bugi lau khô và xịt dung dịch làm khô tiếp điểm quanh khu ổ khóa và giắc điện là việc xử lý kinh điển của thợ, nhưng nếu không quen tháo thì đừng mò, vì bugi nắp kín nhiều dòng xe hiện đại và thao tác sai làm hở gioăng. Một biện pháp không dụng cụ: xịt hơi nóng từ máy sấy tóc vào quanh chao bugi vài phút, cách dân dã nhưng nguyên lý đúng, sấy khô lớp ẩm bám ngoài. Không dùng sấy nhiệt quá gần hoặc quá nóng lên các bộ nhựa.
Thời điểm nổ xe cũng đáng chú ý: ngày nồm thường trưa chiều khô hơn sáng sớm, và ai có thể chọn giờ đi thì dời lịch sang khung khô ráo, tránh phải vật lộn với xe lúc sương chưa tan.
Khi nào là hỏng thật sự
Ranh giới giữa ẩm tạm thời và hỏng thật sự nằm ở các dấu hiệu sau: xe khó nổ cả những ngày khô ráo, đề có tiếng nhưng máy không hề hụt hơi, bugi tháo ra thấy điện cực mòn hoặc muội đen ướt, hoặc nổ xong chạy bị giật cục như thiếu lửa. Các dấu hiệu đó báo bugi hết tuổi, dây cao áp nứt, hoặc cuộn đánh lửa yếu, và việc cần làm là mang xe tới thợ chứ không phải chờ trời nắng.
Một cách tự kiểm tra thô với người có que bugi: tháo bugi gắn lại vào mũ, đặt thân bugi chạm khung kim loại, đề máy và nhìn khe điện cực. Tia lửa xanh mạnh đều là hệ đánh lửa khỏe, tia lửa đỏ yếu hoặc không có là đã tìm ra thủ phạm. Làm việc này ở nơi thoáng, không có xăng đổ, và cẩn thận vì vẫn là điện cao áp.
Với xe thuê trong mùa nồm
Xe thuê khó nổ buổi sáng nồm là chuyện nên báo cửa hàng biết chứ không phải dấu xe yếu hay người thuê dùng sai. Mô tả cụ thể: đề mấy lần, có tiếng máy nổ lê tê không, hôm qua chạy thế nào, đêm đậu ở đâu. Cửa hàng cho thuê có kinh nghiệm mùa nồm sẽ biết xe nào chỉ cần sấy khô, xe nào cần thay bugi, và nhiều nơi sắp xe mới hơn hoặc đã xử lý đánh lửa cho mùa ẩm cho khách thuê dài ngày.
Điều không nên làm với xe thuê là mua bugi về tự thay hoặc nhờ tiệm gần nhà thay mà không báo, vì mọi phát sinh sau đó rơi vào vùng xám trách nhiệm. Một cuộc điện thoại sớm luôn rẻ hơn mọi phương án tự xử.
Phòng từ tối hôm trước
Người đi làm sáng sớm biết trước đêm nay nồm thì có vài việc làm được từ tối: che đầu xe bằng túi nilon lớn hoặc tấm bạt nhỏ, đẩy xe vào chỗ ít ẩm nhất của sân, và nếu xe có tấm phủ thì phủ kín phần táp lô và khu ổ khóa. Một tờ báo cũ nhét quanh cổ bugi nghe dân dã nhưng giữ được lớp ẩm không đọng trực tiếp lên các điểm đánh lửa. Các việc nhỏ này cộng lại thường đủ để sáng hôm sau đề hai nhịp là nổ.
Với xe để trong nhà chung tầng hầm, chọn chỗ xa miệng giếng trời và các mép tường rỉ nước. Tầng hầm chung cư mùa nồm là nơi ẩm đọng nặng nhất, và xe đậu ngay lối thông gió lấy ẩm về phía mình cả đêm. Chuyển xe đi mười mét trong nhà nhiều khi khác biệt giữa đề được và không đề được.
Ắc quy yếu kết hợp ngày ẩm
Một tổ hợp hay gặp ở xe ga: ắc quy đã hai ba năm tuổi, gặp đúng đợt nồm thì mọi thứ nhân đôi tệ. Ắc quy yếu làm vòng quay đề máy chậm, máy quay chậm thì áp suất nén sinh nhiệt thấp, hỗn hợp khó bắt lửa hơn, cộng thêm tia lửa ẩm yếu nữa là đủ cho loạt đề vô vọng. Người chỉ thấy bugi là thủ phạm đôi khi thay xong vẫn khó nổ, vì phần ắc quy chưa được chạm tới.
Vì vậy, nếu xe ga khó nổ kéo dài qua vài đợt nồm, việc đáng làm là đo cả ắc quy chứ không chỉ soi bugi. Nhiều tiệm đo trong vài phút, và biết ắc quy đang ở mức nào giúp chủ động sắp thay trước khi nó chết hẳn giữa mùa, đúng lúc mọi người khác cũng đang thay.
Tóm lại
Trời ẩm làm khó nổ vì tia lửa bugi bị rò điện qua hơi nước và tiếp điểm ẩm. Đề đúng từng nhịp ngắn không ga, kéo choke với máy nguội, đổi chỗ đậu khô, và chọn giờ khô ráo là các việc xử lý được ngay. Khó nổ cả ngày khô, bugi mòn, tia lửa đỏ là hỏng thật, cần thợ. Với xe thuê thì báo sớm kèm mô tả triệu chứng. Xem thêm kinh nghiệm về bảo dưỡng xe máy theo mùa và khi cần xe đã được chăm kỹ cho mùa nồm, hãy liên hệ.