Chuyện tưởng nhỏ nhưng ai đi xe đêm mùa hè ở Hà Nội cũng từng gặp: một con côn trùng bay thẳng vào mắt giữa lúc đang bốn mươi km một giờ. Phản xạ tự nhiên là nhắm mắt và giơ tay lên lau, và hai hành động đó đều nguy hiểm khi tay đang giữ tay lái và xe đang giữ tốc độ. Mỗi năm có không ít pha ngã đơn phương chỉ vì một con muỗi hoặc con bướm đêm. Điều đáng nói là rủi ro này gần như loại bỏ hoàn toàn được bằng vài trang bị rẻ tiền và một phản xạ đúng được tập trước, bài viết này sẽ đi qua cả ba tầng: phản xạ an toàn khi gặp, trang bị phòng tránh trước, và cách giảm xác suất gặp phải.
Phản xạ đúng khi dính côn trùng vào mắt
Trước hết cần khắc ghi: không giơ tay lên mắt khi đang chạy. Nếu con trùng vào mắt, mắt bị kích ứng sẽ tự nhắm và chảy nước, nhưng mắt kia vẫn nhìn được; giữ nguyên hai tay trên tay lái, hạ tốc dần, mở xi nhan hoặc tránh về phía phải, và dừng hẳn ở chỗ an toàn mới xử lý. Nếu đang giữa dòng xe đông không dừng được, hạ tốc xuống mức thấp nhất có thể và đi thẳng theo vệt đường quen, vì hướng nhìn bị che một phần khiến việc né tránh các xe quanh bạn kém chính xác. Nếu côn trùng vào trong mũ bảo hiểm, cũng dừng mới xử lý; gãi ngứa qua mũ hoặc cố lắc đầu cho nó bay ra chỉ làm bạn mất tập trung thêm. Nguyên tắc chung: mọi kích ứng trên mặt đều được xử lý khi xe đã dừng.
Trang bị ngăn chặn: kính chắn
Kính chắn là giải pháp hiệu quả nhất, và không nhất thiết phải kính chuyên dụng: kính thường tròng trong, kính râm, hoặc kính thuốc đều chặn được phần lớn các vụ côn trùng vào mắt. Với người đi đêm thường xuyên, kính tròng trong không màu giữ độ sáng tự nhiên của mắt tối. Loại có viền ôm sát hai bên chắn tốt hơn loại gọng mỏng. Vệ sinh kính đều để dầu mỡ từ mặt không làm loang tầm nhìn lúc đêm. Nếu dùng mũ bảo hiểm full-face có kính chắn kéo, kéo xuống khi đi qua đoạn nhiều côn trùng, như các tuyến ven hồ và đường cây hai bên dày. Nhớ thêm: kính cũng cần dây gắn nếu đường xóc nhiều, vì một chiếc kính tuột khỏi mặt ở đúng khoảnh khắc ấy là phiền phức gấp đôi con trùng.
Thời điểm và địa điểm nhiều côn trùng
Côn trùng bay nhiều nhất vào lúc chạng vạng tối và hai ba giờ đầu đêm, đặc biệt sau các cơn mưa chiều và vào các đợt trăng sáng. Đoạn đường có đèn đường trắng sáng thu hút côn trùng tụ tập, nên đi lệch làn so với điểm sáng nhất của đèn. Các tuyến ven hồ, đường hai hàng cây dày, và các đoạn gần đèn quảng cáo là khu vực đậm đặc nhất. Mùa chuyển từ xuân sang hè là cao điểm của các đàn ve và bướm đêm, và sau mưa lớn vài hôm là lúc muỗi và các côn trùng nhỏ bay dày đặc quanh các vũng nước còn đọng ven đường. Nếu tuyến đi quen của bạn rơi vào các đặc điểm trên, đơn giản là chuyển kính thành vật bất ly thân trong các tháng đó, và khi có thể, dời các chuyến đi quan trọng ra trước chạng vạng tối để qua các đoạn nhiều côn trùng lúc trời còn sáng. Người hay quên có thể để một chiếc kính dự phòng trong cốp xe, vì nó chiếm ít chỗ hơn hẳn một lần đi về khuya nhắm một mắt, và nếu không quen đeo kính thì cũng nên tập dần vài buổi đi buổi tối cuối tuần, để mặt quen với cảm giác có lớp chắn trước khi thực sự cần đến nó trong một tình huống bất ngờ.
Mũ bảo hiểm và các thiết bị hỗ trợ khác
Mũ bảo hiểm full-face là hàng rào cứng nhất bảo vệ mặt, và vào mùa côn trùng nó đáng cân nhắc kể cả với người quen mũ nửa đầu vì có kính chắn kéo theo. Với mũ nửa đầu, khẩu trang dày che phần cằm và cổ, cùng kính là tổ hợp đủ cho phần lớn các chuyến đi đêm thường ngày, và tổ hợp này cũng có thêm lợi ích chắn bụi đường vào mùa khô, vốn là thứ phiền toái không kém gì côn trùng với những người đi đêm đều đặn. Khăn nhẹ quàng cổ vừa chặn côn trùng vừa chắn gió, và vào mùa lạnh còn làm nhiệm vụ giữ ấm, nên một chiếc khăn mỏng để sẵn trong cốp xe phục vụ được cả ba mục đích theo mùa. Với người đi đêm chuyên cần như nhân viên ca tối hoặc người làm giao hàng, bộ kính và khẩu trang nên để sẵn một bộ tại nơi làm việc, vì những người hay quên nhất thường là những người đi đêm nhiều nhất, và thói quen để đồ sẵn ở hai đầu hành trình đã cứu không ít chuyến đi khỏi sự khó chịu không cần thiết.
Khi côn trùng vào tai hoặc cổ
Vào tai là tình huống khó chịu nhất: âm thanh vo vo sát màng nhĩ khiến mất tập trung ngay lập tức. Dừng xe trước, nghiêng đầu về phía tai đó và gõ nhẹ vào vành tai để nó bò ra; tuyệt đối không ngoáy sâu bằng ngón tay hay que, vì con trùng bị kẹt sẽ cào mạnh hơn. Nếu không lấy được, về nhà nhỏ nước ấm theo hướng dẫn của dược sĩ thay vì tự chế các dung dịch. Vào cổ áo thì chuyện đơn giản hơn: dừng, mở cổ áo, giũ nhẹ. Điều đáng nói là tất cả các tình huống này đều có cùng câu trả lời đầu tiên: dừng xe. Ba mươi giây dừng luôn nhanh hơn mọi giải pháp thực hiện trong lúc chạy, và an toàn hơn chúng rất nhiều bậc, đặc biệt khi tai là bộ phận ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng giữ thăng bằng của bạn trên xe.
Chó theo xe và các con vật khác vào buổi tối
Ngoài côn trùng, buổi tối ven đường còn có các chú chó nằm giữa mặt đường, và phản ứng của chúng khó đoán khi xe tới. Giữ khoảng cách và tốc độ vừa phải khi thấy chó ở xa, không bấm còi sát nó. Nếu chó đuổi theo bánh xe, đừng tăng tốc đua: giữ tốc độ đều, chúng thường bỏ theo sau vài chục mét. Các con mèo băng ngang tối rất nhanh, nên ở khu dân cư tối, nguyên tắc là đi chậm và giữ đường thẳng. Với ếch nhái sau mưa trên đường ẩm trơn, nhẹ nhàng đè qua nếu không kịp né, vì phanh gấp trên mặt đường ướt vì lý do một con ếch là đánh đổi không đáng.
Sau khi xử lý: kiểm tra lại trước khi tiếp tục
Khi đã dừng và xử lý xong con trùng, trước khi lên đường lại, dành vài giây bình tĩnh: rửa mắt bằng nước sạch nếu có, lau kính, và nhìn lại đường phía sau nếu bạn dừng ở lề. Đôi mắt sau kích ứng chảy nước nhìn mờ trong vài phút, nên chặng tiếp theo đi chậm hơn bình thường cho đến khi mắt ổn định. Nếu côn trùng bám chết trong kính mũ, lau vệt bẩn trước khi đi tiếp, vì nhìn xuyên qua một vệt loang trong đêm là tự tạo điểm mù cho chính mình. Người đi đêm chuyên cần còn mang theo nước nhỏ mắt nhỏ gọn, vì sau một ngày gió bụi thêm một vụ côn trùng, đôi mắt cần được làm dịu chứ không phải cố gắng thêm, và một lọ nước nhỏ mắt có ích cho cả những ngày không may có hạt bụi bay vào khi trời gió.
Kết lại
Côn trùng bay vào mặt là rủi ro nhỏ nhưng hậu quả có thể lớn nếu phản xạ sai. Công thức ba bước: không giơ tay, hạ tốc và dừng ở chỗ an toàn, xử lý khi xe đã đứng yên. Phòng ngừa thì đơn giản: kính chắn thành thói quen vào các khung giờ và tuyến nhiều côn trùng. Nếu bạn thường đi lại khuya và cần một chiếc xe có đèn tốt cho các chuyến đi đêm, hãy liên hệ với Nguyễn Tú, đọc thêm kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội, hoặc xem thêm các bài kinh nghiệm về đi lại an toàn vào buổi tối.