Mùa đông Hà Nội có một khung giờ khó nhất trong năm: năm giờ chiều, trời vừa tối, nhiệt độ tụt nhanh, và cả thành phố đồng loạt chạy xe về nhà trong gió lạnh buốt. Người đi xe mùa đông đã quen với rét buổi sáng, nhưng chiều tối rét có một cái khó riêng: đã đi làm cả ngày, người mệt sẵn, rét đánh vào cơ thể đang hạ năng lượng, và quãng đường về dài hơn bao giờ hết trong cảm giác của mình. Bài này viết về cách sống sót vui vẻ qua các chuyến chiều đông.
Chiều đông khác sáng đông ở điểm nào
Sáng đông rét nhưng người vừa ngủ dậy, cơ thể còn dự trữ, và biết trước rét nên mặc đủ từ đầu. Chiều đông khác: suốt buổi ngày ngồi trong phòng ấm, cơ thể không kịp thích nghi, và mọi người có xu hướng mặc theo nhiệt độ phòng chứ không theo nhiệt độ ngoài đường lúc về. Kết quả là mỗi năm lại thấy người run cầm cập trên xe chỉ vì thiếu một lớp áo so với buổi sáng. Quy tắc đơn giản đáng khắc cốt: chiều đông mặc nhiều như sáng đông, cộng thêm một lớp dự phòng trong cốp, vì chiều xuống nhiệt nhanh hơn sáng lên, và mưa phùn chiều đông cộng gió làm lạnh cơ thể ướt gấp mấy lần khô.
Điểm khác thứ hai: chiều tối trời tối. Mùa đông Hà Nội tối từ năm giờ rưỡi, và đỉnh giờ tan tầm trùng khung mặt trời khuất, là khoảng mọi người vừa bật đèn vừa nheo mắt trong khoảng chuyển sáng tối khó chịu nhất. Đèn xe phải bật ngay từ lúc trời còn hình như sáng, vì khoảng chuyển tiếp này là lúc xe chưa bật đèn dễ bị bỏ sót nhất.
Trang phục cho chiều rét buốt
Nguyên tắc lớp là chìa khóa: lớp trong áo thun khô thoáng, lớp giữa áo len hoặc nỉ giữ nhiệt, lớp ngoài áo khoác chắn gió. Đi xe tốc độ bốn mươi km một giờ tạo gió tương đương đứng trong gió cấp sáu, và gió xuyên qua áo len không có lớp chắn ngoài sẽ cuốn hết nhiệt cơ thể vừa tạo ra. Cổ và gáy là nơi mất nhiệt nhanh nhất, khăn quấn cổ dày đáng giá gấp ba lần giá của nó trong các chiều rét đỉnh điểm. Găng tay giữ ấm là món không thể thương lượng: bàn tay lạnh cóng mất độ bám và độ khéo của tay lái, thao tác bóp phanh trở nên thô và chậm, và đây là một trong những nguyên nhân ngã xe mùa đông ít ai gọi tên.
Một chi tiết nhỏ cứu nhiều người: đi tất dày và giày kín. Bàn chân tê lạnh làm mất cảm giác bậc chân và phản ứng chân phanh sau, và người run vì chân lạnh nghiêng trọng tâm trên xe mà không tự chủ. Với quãng đường về dài trên mười km trong rét đỉnh điểm, cân nhắc thêm bịt tai dưới mũ và mặt nạ giữ ấm mặt, vì tai và mặt lạnh buốt là cảm giác làm mất tập trung nhanh nhất.
Tay lái khi cơ thể run
Run vì lạnh không phải dấu hiệu yếu đuối, nó là phản ứng cơ thể sinh nhiệt, nhưng trên tay lái nó là vấn đề thật. Người run thao tác ga thiếu đều, phanh bằng cú bóp vụng về, và khó giữ xe thẳng ở tốc độ thấp. Ba cách xử lý thực tế. Một, giảm tốc độ về mức mình còn kiểm soát hoàn toàn, chạy chậm trong rét không mất mặt mà mất thì giờ, đánh đổi rẻ. Hai, nghỉ giữa chặng: một quãng năm km vào quán nước ấm, tô phở hay ly trà nóng, làm ấm tay và người mười lăm phút, sau đó quãng còn lại dễ chịu hẳn, cách này có vẻ chậm nhưng tổng thời gian về tới nhà thường nhanh hơn cố chạy liền mạch trong trạng thái run. Ba, cử động trên xe ở các đoạn thẳng vắng: xòe nắm tay vài chục nhịp, nhún vai, xiết bụng nhẹ, các cử động nhỏ duy trì máu lưu thông tới chi.
Ngồi tư thế gập người sát tay lái giảm diện tích đón gió và ổn định trọng tâm hơn ngồi dựng thẳng lưng, nhưng đổi lại cổ và vai mỏi nhanh, nên thay đổi tư thế ở đoạn đèn đỏ. Khuỷu tay áp sát hông thay vì mở rộng hai bên, một chi tiết nhỏ làm phần vai và cánh tay đỡ đón gió đáng kể.
Đèn và tầm nhìn chiều tối đông
Mùa đông sương và mưa phùn chiều làm không khí mờ đục, đèn xe mình yếu hơn cảm giác, và mọi xe quanh mình cũng vậy. Bật đèn sớm, kiểm tra cả đèn hậu, và lau đèn pha trước khi lên đường nếu xe đỗ ngoài trời bụi. Sương chiều còn tạo hiệu ứng đèn loang, chóa các đèn ngược chiều trong quầng mờ, giảm tốc độ trong sương dày và không nhìn thẳng vào đèn xe ngược chiều mà nhìn về phía lề phải của làn mình. Mưa phùn kèm rét làm mặt kính mũ bảo hiểm mờ hơi nước từ chính hơi thở mình, cứ mười lăm phút có một quãng lau kính ở chỗ an toàn, hoặc hé kính một khe nhỏ nếu mũ không có khí thoát.
Xe máy trong rét đỉnh điểm
Xe máy cũng khởi động khó hơn trong rét: để máy nổ không tải một hai phút cho dầu bôi trơn lưu thông đều trước khi ra đường, không vặn ga mạnh ngay từ đầu. Lốp lạnh cứng hơn, độ bám khác cảm giác quen thuộc, vào cua nhẹ nhàng hơn ngày thường. Pin xe yếu đi trong rét, xe để qua đêm ngoài trời có thể đề khó hơn, và nếu chiều về phải đỗ ngoài, biết trước điểm nhờ đề hộ hay sạc bình là thông tin đáng có. Với xe máy điện, rét làm pin tụ nhanh hơn như đã nói ở bài khác, chiều tối về là lúc pin báo thấp nhất trong ngày, tính quãng đường về dư dả.
Về tới nhà: các việc sau chuyến rét
Chuyến chiều đông kết thúc không phải khi về tới cửa nhà mà khi cơ thể hồi phục. Vào nhà, thay ngay quần áo ướt sương, uống nước ấm, và đừng tắm nước nóng ngay lập tức với người đang run, để cơ thể ổn định mười lăm phút trước. Kiểm tra xe: rác và sương ẩm làm ướt dây xích, lau khô và nhớ tra lại dầu xích nếu chiều đó đi mưa phùn. Cất xe chỗ khô, vì đỗ ẩm qua đêm là mồi cho sáng mai lại khó nổ.
Ăn uống và năng lượng trước khi ra đường
Rét chiều tối đánh vào người đang cạn năng lượng mạnh hơn nhiều so với người còn đầy. Nếu biết chiều nay sẽ chạy xe xa trong lạnh, hãy ăn chút gì ấm và đủ chất trước khi lên xe chứ không nhịn đói về nhà ăn bữa tối. Một bát phở nóng, tô cháo, hay thậm chí ly sữa nóng trước giờ tan tầm giúp cơ thể có nhiên liệu để duy trì thân nhiệt trong bốn mươi phút tới một tiếng trên yên xe. Người nhịn đói đi xe rét thường nhận ra tay chân bắt đầu tê sớm hơn hẳn, vì cơ thể không còn calo để đốt giữ ấm, và tâm trí cũng lơ đãng hơn, dễ bỏ qua các mối nguy trên đường như xe ôm đỗ lấn làn hay hố ga không nắp.
Nước uống cũng đáng chú ý. Rét làm ít khát nên nhiều người cả buổi chiều không uống gì, nhưng cơ thể mất nước qua hơi thở lạnh vẫn diễn ra, và mất nước nhẹ cũng khiến người uể oải, tay lái chậm phản xạ. Uống nước ấm trước khi đi, mang theo một chai nhỏ đựng nước ấm cầm tay nếu đường dài, và tránh cà phê đặc lúc chiều muộn nếu bạn là người nhạy caffeine, vì run tay vì cà phê cộng thêm run tay vì rét là combo tệ cho tay lái.
Với những người hay về muộn, một thói quen đáng hình thành là chuẩn bị sẵn ở chỗ làm một lớp giữ ấm dự phòng: áo gió mỏng gấp gọn, găng tay dự phòng, khăn che cổ. Văn phòng ấm dễ khiến ta quên ngoài đường đang mười độ, và khi bước ra khỏi thang máy thì đã muộn. Nhét sẵn đồ vào ngăn tủ từ đầu mùa đông thì mùa đông không bao giờ bắt ta gặp mình đang thiếu thứ gì đó trên đường về.
Chia chuyến dài thành các đoạn nghỉ
Chuyến chiều đông hai mươi cây số trong rét đậm cảm giác như bốn mươi cây số mùa hè. Thay vì cố chạy một mạch, chia đường về thành các đoạn và định sẵn các điểm dừng ấm: một quán trà đá có mái che, cây xăng có phòngvend, hay cửa hàng tiện lợi mở đèn sáng. Dừng năm đến mười phút mỗi chặng mười cây số trong rét đậm không làm ta về chậm hơn bao nhiêu, vì tay đã tê thì tốc độ thực tế cũng giảm, còn người ấm lại thì chạy nhanh và chắc tay hơn.
Điểm dừng còn có vai trò kiểm tra: sờ tay xem găng đã thấm ẩm chưa, nhìn đèn trước sau còn sáng không, và cảm nhận mình còn tỉnh táo không. Rét buốt có cách khiến người lú dần mà không tự nhận ra, và một phút ngồi nơi ấm giúp bộ não đánh giá lại tình hình. Nếu thấy đã buồn ngủ hay tê tay nhiều bất thường, đó là tín hiệu nên dừng lâu hơn hoặc cân nhắc gọi người nhà ra đón đoạn cuối.
Chốt lại các điểm chính
Chạy xe chiều tối mùa đông rét buốt gồm: mặc theo nguyên tắc lớp với lớp chắn gió ngoài cùng, khăn cổ và găng giữ ấm, bật đèn từ khung chuyển sáng, giảm tốc và nghỉ ấm giữa chặng khi run, cử động tay chân trên đoạn thẳng, để máy nổ ổn định trước khi đi, lau kính mũ định kỳ trong sương, và hồi phục cơ thể đúng cách khi về. Nếu bạn cần thuê xe máy cho mùa đông ở Hà Nội và muốn tư vấn loại xe giữ nhiệt tốt, xe có chắn gió hoặc giao xe tận nơi trong giờ hoạt động, hãy xem kinh nghiệm hoặc liên hệ để được hỗ trợ cụ thể.