Mùa hội làng ở vùng đồng bằng Bắc Bộ kéo theo một nghi thức quen thuộc: nhà nào đi hội cũng chuẩn bị bánh kẹo, mứt, trà, đóng thành các túi hộp to nhẹ, mang đi biết bao nhiêu họ hàng bạn hữu trong làng. Các gói hàng này là loại hàng đặc trưng khó chở: nhẹ mà cồng kềnh, không thể chịu được sức ép, và hay đi theo cặp theo ba cân trên hai bên hông xe. Bài này dành cho người sắp thực hiện một chuyến chở bánh kẹo đi hội làng.
Đặc điểm hàng hội làng cần khắc ghi: giá trị của hàng không nằm ở trọng lượng mà ở hình dạng và độ nguyên vẹn. Hộp bánh đậu xanh bị bẹp một góc là mất nửa nghi lễ, và túi kẹo bị xé miệng là mời cả bầy ong bâu trong rạp hội. Vì vậy mọi thao tác chở đều xoay quanh việc giữ hình dạng và kín bao gói.
Gói hàng tại nhà theo chuẩn chở
Đóng hàng theo nguyên tắc mỗi gói một hình khối chắc: các hộp bánh cứng xếp vào túi nilon rồi vào túi vải bọc ngoài, các loại mềm như bánh tráng mứt kẹo rời đóng vào hộp giấy hoặc thùng nhỏ có nắp, không đóng túi nilon buộc chèm nhẹp vì túi nilon không giữ hình dạng và mọi lực đè truyền thẳng vào hàng. Mục tiêu là mỗi gói hàng thành một khối cầm chắc được, vì các khối chắc mới buộc được vào xe mà không biến dạng.
Gom các gói nhỏ vào hai hoặc ba túi to có quai chắc hoặc thùng giấy nhẹ, mỗi túi khối lượng cân đối. Hai túi treo hai bên hông xe là bố cục kinh điển của chuyến đi hội, và điều kiện để bố cục này an toàn là hai túi nặng gần bằng nhau: lệch một kg giữa hai bên là từng cua nghiêng lệch một cách khó chịu. Cân bằng cách cầm thử hai tay trước khi treo.
Dán một mảnh băng keo nhỏ qua nắp hộp và thân hộp của từng hộp bánh: chi tiết nhỏ này chống lại việc nắp bật ra khi túi hàng va chạm nhẹ, và việc tháo chỉ mất một giây khi giao.
Treo và buộc lên xe
Hai túi hai bên hông treo vào móc cốp sau hoặc quấn dây qua yên sau, quai túi buộc kép để không tuột khi xe rung. Hai túi phải nằm ở vị trí mà chân người ngồi sau vẫn đặt được lên bàn đạp, không treo quá thấp lết mặt đường, không quá cao che đèn hậu. Đèn hậu bị hàng che là lỗi thường gặp của chuyến đi hội và là lý do các xe theo sau không thấy mình phanh.
Các hộp lớn hơn gói trên nóc cốp, chồng không quá hai lớp, và toàn bộ chồng hàng buộc bằng hai vòng dây chéo. Chồng hàng trên cốp làm trọng tâm cao, nên tốc độ vào cua phải hạ tương ứng, nghiêng xe ít hơn bình thường và chấp nhận quỹ đạo rộng.
Trà, rượu, nước mắm các chai lọ đóng riêng vào thùng thấp cứng, để ở vị trí thấp nhất của xe (sàn trước nếu vừa, hoặc đáy của túi hông), vì các chai là phần nặng nhất và đặt cao làm xe lắc. Chai đậy nắp kép bằng nilon buộc cổ, chống rò rọc khi xe nghiêng qua đường gập.
Đường về làng: đất, bụi và trơn
Đường về hội làng nhiều đoạn đường đất hoặc bê tông cũ gập ghềnh, và đặc điểm của hàng nhẹ cồng kềnh trên đường này là không phải xe nặng mà là hàng bị rung dịch chuyển: các túi treo hai bên đong đưa va vào nhau, các mối dây dần lỏng. Giải pháp là kiểm tra độ căng dây và độ chắc quai túi trước mỗi đoạn đường xóc, dừng lại chỉnh lại còn nhanh hơn để dây tuột giữa đường.
Bụi mùa khô bám vào bao bì giấy tạo các vệt xám khó lau, bọc ngoài mỗi túi hàng bằng một túi nilon lớn mỏng khi qua các đoạn đường đất dài, tháo khi vào khu hội. Mùa mưa thì chiều hướng ngược: đường đất trơn làm bánh xe văng bùn tạt vào hàng treo hai bên, túi nilon ngoài lại là lớp chống bùn.
Qua các đoạn trơn dài, xuống xe dắt là lựa chọn của người chở hàng hội làng, vì ngã giữa đường làng với hai túi hàng hai bên hông thì tổn thất không chỉ là xe mà cả tập hợp hộp bánh đã gói cẩn thận mấy tối liền.
Giao hàng tại hội
Tại hội, các giao dịch biếu xén diễn ra nhanh trong không gian chật: người nhận tút tay nhận hàng, người cho xe vội vàng móc từng túi ra. Để việc này trơn tru, sắp xếp hàng trên xe theo thứ tự giao: túi giao sớm nhất ở vị trí móc ra dễ nhất, và mỗi túi kèm sẵn một mảnh giấy nhỏ tên người nhận nếu có nhiều suất. Người đi hội nhiều năm đều biết ngày hội là chuỗi việc liên tiếp, và không ai có thời gian tìm lại túi nào trong đống hàng.
Chuẩn bị sẵn một túi rỗng gấp nhỏ để đự lại các phần quà đáp lại, kiểu trao đổi đặc trưng của hội làng: người đi xe máy chở hàng đi hai túi, về ba túi là chuyện thường, và túi dự phòng gấp nhỏ nằm trong túi nilon lớn là cứu tinh của cảnh hàng về nhiều hơn hàng đi.
Chọn ngày và giờ đi hội
Ngày hội chính thường rơi vào ngày cuối tuần, và đường về làng từ tỉnh lộ vào chiều đông đột biến vào khung sáng. Người chở hàng nhiều kinh nghiệm chọn đi sớm, trước bảy giờ, khi đường làng còn thoáng và hàng còn để phẳng ổn định trên xe, hoặc đi sau bữa trưa khi đám đông đầu ngày đã giải tán bớt. Tránh khung chín mười giờ sáng, lúc cả làng đang cùng lúc di chuyển.
Ngày đi hội thường nắng to, và bánh kẹo để trên xe lúc dừng lại chào hỏi từng nhà sẽ nóng chảy phần kem chocolate. Thói quen của người đi nhiều: mỗi lần dừng giao, dựng xe nơi có bóng, và nếu dự kiến dừng lâu thì trùm túi nilon phản chiếu nắng cho hàng trên nóc cốp. Chi tiết nhỏ giữ cho hộp bánh giao nhà sau vẫn còn thơm nguội nguyên.
Xếp hàng cho chuyến về
Cuối ngày hội, hàng hồi kèm theo các quà nông sản mới: bó rau, quả, gà xếp bẹ chuối, và các túi trà thuốc người làng biếu. Xếp chuyến về theo nguyên tắc mới: nặng xuống dưới, nhẹ cồng kềnh lên trên, mọi thứ sống động như gà thì treo nơi thoáng ở đuôi xe, và rau củ bọc báo chống dập. Chuyến về nhiều khi khó hơn chuyến đi vì hàng không đồng dạng, và thêm mười phút xếp lại đổi lấy mười mấy km đường về yên ổn.
Các món chế biến sẵn đồ hội như giò chả mua tại hội, xin người bán bọc kín hai lớp và để chúng ở vị trí tách biệt với các hộp bánh khô, vì dầu mỡ thấm qua giấy là làm hỏng luôn bao bì của hàng kề bên.
Với người thuê xe để đi hội: chọn loại xe có móc treo chắc và cốp sâu, và thông báo trước với nơi cho thuê về việc chở hàng nhẹ cồng kềnh để được tư vấn loại phù hợp. Trả xe đúng giờ hẹn sau ngày hội cũng là phép lịch sự giữ cho mối quan hệ thuê mướn lâu dài được dễ dàng, vì ngày hội là ngày mọi người cùng cần xe.
Cũng nên nhớ số điện thoại của vài người trong làng sẽ gặp, vì đường làng nhỏ có thể bị cắt đoạn vì rước kiệu hay bày hội, và một cuộc gọi hỏi lối vòng từ người trong cuộc tiết kiệm cả tiếng mò mẫm với hai túi hàng trên xe.
Tóm lại
Chở bánh kẹo đi hội làng: gói từng gói thành khối chắc, cân khối lượng hai túi hai bên hông, dán keo nắp hộp, treo không che đèn hậu, chồng cao không quá hai lớp, đặt chai lọ ở vị trí thấp. Qua đường đất xóc kiểm dây, bọc nilon chống bụi bùn, và dắt xe qua đoạn trơn. Sắp hàng theo thứ tự giao, mang túi dự phòng cho phần quà đáp lại. Chuyến đi hội mà hàng về tới nơi vuông vắn là chuyến đi hội trọn vẹn. Tham khảo thêm kinh nghiệm về chở hàng trên xe máy và khi cần xe có chỗ đồ rộng cho mùa hội, hãy liên hệ.