Đền thờ Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan ở Thạch Thất bằng xe máy: khu lăng mộ, bia đá và cách ghép chùa Tây Phương

Đền thờ Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan ở làng Bùng, nay thuộc xã Tây Phương: nhà thờ, lăng mộ, bia đá thời Tự Đức và cách đi xe máy ghép chùa Tây Phương.

Đền thờ Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan nằm ở thôn Bùng, tức làng Bùng, thuộc xã Phùng Xá cũ của huyện Thạch Thất, nay là xã Tây Phương, Hà Nội. Từ nội thành đi xe máy tới được trong một buổi, và vì chùa Tây Phương nay cùng xã nên ghép hai nơi vào một chuyến là hợp lý. Bài tổng hợp từ các tài liệu di tích đã công bố; giờ mở cửa và chỗ để xe chưa xác minh được, bạn nên hỏi tại chỗ.

Đền thờ Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan ở đâu sau khi đổi tên xã

Tài liệu di tích gọi nơi này là nhà thờ Phùng Khắc Khoan, tức từ đường của ông; người đi lễ quen gọi là đền thờ Trạng Bùng. Cụm di tích gồm nhà thờ trong thôn và khu mộ cách đó một quãng đi bộ.

Theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của Hà Nội, toàn bộ xã Phùng Xá (huyện Thạch Thất) cùng Hương Ngải, Lam Sơn, Thạch Xá và một phần vài xã lân cận hợp thành xã Tây Phương từ ngày 1 tháng 7 năm 2025. Thạch Xá là nơi có chùa Tây Phương, nên nay chùa và làng Bùng chung một xã.

Lưu ý khi tra bản đồ: Hà Nội còn một xã Phùng Xá khác thuộc huyện Mỹ Đức cũ, theo cùng nghị quyết đã nhập vào xã Hồng Sơn ở phía nam thành phố. Hãy tìm theo cụm “nhà thờ Phùng Khắc Khoan” hoặc “làng Bùng Phùng Xá Thạch Thất” để khỏi chạy nhầm hướng.

Trạng Bùng là ai: Hoàng giáp được dân tôn làm Trạng

Phùng Khắc Khoan (1528–1613) là người làng Bùng. Ông không ra làm quan với nhà Mạc mà vào Thanh Hóa theo nhà Lê, đến năm 1580, khi đã ngoài năm mươi tuổi, mới đỗ Hoàng giáp, tức đệ nhị giáp tiến sĩ, chứ không phải Trạng nguyên. Năm 1597, ở tuổi khoảng bảy mươi, ông làm chánh sứ sang nhà Minh; chuyến đi kéo dài hơn một năm, theo bài của VOV2. Sử gia Phan Huy Chú xếp ông vào hàng những người phò tá có công thời Lê trung hưng.

Danh xưng Trạng Bùng là do dân gian tôn lên vì tài năng và công lao, gắn với tên làng. Người làng còn kể ông mang giống ngô, đỗ về trồng, truyền nghề dệt vải lượt và dạy làng Vĩnh Lộc bên cạnh làm cày bừa. Với học sinh, nên tách hai lớp: chuyện đỗ đạt, đi sứ có trong sử liệu, còn chuyện giấu hạt giống mang về là truyền thuyết, nói lên lòng biết ơn của dân hơn là một ghi chép chắc chắn.

Ngay trong nội thành cũng có dấu tên ông: phố Phùng Khắc Khoan là một phố ngắn nối phố Trần Xuân Soạn với phố Hòa Mã.

Nhà thờ ở thôn Bùng: Hoằng Đạo thư đường và hậu từ

Theo sách Hà Nội danh thắng và di tích, bản đăng lại trên báo Người Hà Nội, nhà thờ dựng kiểu chữ Nhị gồm bái đường và hậu từ, cửa chính quay hướng đông, có tường bao quanh. Dòng chữ trên thượng lương cho biết nhà được sửa lớn vào năm Duy Tân thứ nhất (1907). Bái đường vốn là nơi ông lập học đường năm 1551, đặt tên Hoằng Đạo thư đường; có tài liệu chép là Hoàng Đạo.

Ở gian giữa hậu từ treo bức đại tự “Trung hưng công thần từ”, nghĩa là đền thờ vị công thần thời Trung hưng. Tài liệu kể nhà thờ còn giữ mười một đạo sắc phong, ba bức tranh lụa truyền thần chân dung ông, hai chiếc gậy cắm sừng hươu, bốn cuốn sách chữ Hán và các tấm bia ghi lệ làng gắn ở hồi tường bái đường. Hiện vật quý thường không bày ra cho khách; muốn xem phải hỏi người trông coi, đừng tự mở tủ hay chụp đèn flash.

Vì vậy báo Hà Nội mới gọi nơi này là một “bảo tàng” về Trạng Bùng. Di tích được xếp hạng di tích lưu niệm danh nhân năm 1990, theo sách nói trên.

Lăng mộ Phùng Khắc Khoan và những tấm bia đá thời Tự Đức

Phần mộ không nằm trong khuôn viên nhà thờ. Tài liệu ghi mộ cách nhà thờ khoảng ba trăm mét, gần đình làng, quay về hướng bắc. Xung quanh có tường bao bằng đá ong cao chừng một mét hai, mộ để lộ thiên, phía trước có hai phỗng đá.

Đầu mộ là bệ thờ đặt hai tấm bia ghi tóm tắt công trạng, khắc vào các năm 1857 và 1858 đời Tự Đức. Báo Hà Nội mới tả thêm tại đây có bia khắc chín bài thơ của các tiến sĩ, quan chức viết dịp Tết Mậu Ngọ 1858 để ca ngợi ông. Học sinh muốn chép chữ trên bia nên chụp ảnh rồi đọc lại ở nhà; không ngồi lên bệ, không dập bia bằng giấy khi chưa được phép.

Quãng giữa nhà thờ và mộ ngắn, đường làng lại hẹp, nên dựng xe một chỗ rồi đi bộ sang là gọn nhất.

Chạy xe máy từ Hà Nội về làng Bùng

Nếu nhận xe ở Bồ Đề, Long Biên, bạn qua cầu Chương Dương vào nội thành, đi về phía Cầu Giấy rồi theo đường song hành Đại lộ Thăng Long hướng Hòa Lạc. Xe máy chỉ chạy đường song hành, không vào làn chính của đại lộ. Tới nút giao về phía Quốc Oai, Thạch Thất, rời đại lộ, theo đường tỉnh vào xã Tây Phương rồi để bản đồ dẫn vào thôn Bùng.

Bài không đo quãng đường và thời gian chạy; hãy xem bản đồ ở chế độ xe hai bánh trước khi đi. Đoạn cuối là đường làng, có xe chở vật liệu và trẻ em đi học, nên giảm tốc từ cổng làng. Bài cũng chưa xác minh được nhà thờ có chỗ gửi xe riêng; hãy hỏi người trông coi nên dựng xe ở đâu, khóa cổ và không chắn cổng nhà dân.

Ghép chùa Tây Phương và đình Hữu Bằng trong một ngày

Một bài nghiên cứu về làng Bùng ghi chùa Tây Phương ở phía tây bắc làng, cách không xa. Thứ tự hợp lý là ghé làng Bùng buổi sáng khi còn vắng để đọc bia, sau đó sang chùa Tây Phương leo bậc lên đồi xem tượng La Hán, cuối cùng nếu còn sức thì ghé đình Hữu Bằng ở làng giáp chùa. Ba nơi như vậy đã đủ cho một ngày.

Bài chùa Thầy và chùa Tây Phương trong một ngày bằng xe máy đã viết kỹ phần lên chùa. Bài đình Hữu Bằng, tức đình Kẻ Nủa, ở xã Tây Phương nói về chạm khắc gỗ và hồ sen trước đình. Muốn tính một ngày thuê xe cho tuyến này, xem thêm thuê xe máy một ngày đi chùa Tây Phương.

Ngày giỗ Trạng, giờ thăm và cách ứng xử

Hằng năm dân Phùng Xá và các chi hậu duệ họ Phùng làm giỗ ông vào ngày 24 tháng Chín âm lịch, lễ vật có liễn cháo đậu xanh và cà muối. Ngày giỗ là việc của làng và dòng họ; nếu tới hôm đó, hãy đứng ngoài quan sát và làm theo hướng dẫn.

Bài không tìm được nguồn ghi giờ mở cửa, việc có thu vé hay không và nội quy riêng của di tích. Ngày thường, nhà thờ có thể đóng nếu người trông coi vắng; hãy hỏi người dân gần đó. Mặc kín đáo, nói khẽ, xin phép trước khi chụp ảnh trong hậu từ.

Thuê xe ở Long Biên cho chuyến xứ Đoài

Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, làm việc từ 09:00 đến 21:00 và không giao nhận xe ngoài giờ. Honda Wave thuê ngày 150.000 đồng. Honda Vision thuê ngày 200.000 đồng. Các dòng khác xem ở bảng giá thuê xe. Tiền cọc là khoản riêng, hoàn lại theo hợp đồng khi trả xe; mức cụ thể và giấy tờ cần mang, bạn xác nhận trực tiếp qua số 0942 467 674 trước khi ký.

Các điểm khác quanh thủ đô có trong chuyên mục ngoại thành Hà Nội và trang du lịch bằng xe máy.

Bạn cần thuê xe máy?

Liên hệ Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú để biết tình trạng xe và điều kiện cho kỳ thuê của bạn. Các khoản như tiền đặt cọc hoặc phát sinh cần xác nhận trực tiếp trước khi đặt.