Kết hợp chùa Thầy chùa Tây Phương một ngày bằng xe máy là chuyến đi kinh điển phía tây Hà Nội: hai ngôi chùa cổ nằm cách nhau hơn chục cây số đường làng, một chùa bên hồ nước dưới chân núi Sài Sơn, một chùa trên đồi thoai thoải nổi tiếng tượng La Hán, và giữa chúng là quãng đường vòng qua Quốc Oai, Thạch Thất vừa đủ cho một ngày trọn vẹn. Nếu đi từ nội thành, quãng ra tới khu vực hai chùa theo đại lộ Thăng Long mất khoảng một tiếng chạy thoải mái, và với kế hoạch đúng, bạn về tới phố trước tối. Bài viết này xếp chuyến đi theo từng khung giờ: xuất phát, ghé chùa nào trước, cung đường nối hai chùa, chỗ nghỉ trưa, và những điều cần chuẩn bị.
Chùa Thầy chùa Tây Phương một ngày: xuất phát và cung đường
Chuẩn bị tối hôm trước: đổ xăng đầy bình, kiểm tra lốp, phanh, và mang theo áo mưa gấp vì vùng núi đá cuối ngày dễ có mưa rào. Xuất phát sớm khoảng bảy giờ, khi đại lộ Thăng Long còn vắng: chạy từ khu Cầu Giấy theo trục đại lộ lên hướng Hòa Lạc, mặt đường rộng phẳng, xe container có nhưng ban sáng chưa đông, giữ làn giữa cho chắc. Sau khu vực quốc lộ rẽ hướng Hòa Lạc, bạn rẽ xuống đường hướng Sơn Tây, Quốc Oai: từ đây mặt đường hẹp hơn, có đoạn qua thị trấn cần về số thấp.
Hai lựa chọn thứ tự ghé, và mỗi lựa chọn có lý riêng. Lựa chọn một, ghé chùa Tây Phương trước rồi chùa Thầy sau: chùa Tây Phương ở xã Thạch Xá, Thạch Thất, đi từ đại lộ rẽ vào thuận chiều, phần lên bậc chùa đổ mồ hôi vào lúc sáng mát, và chiều về ghé chùa Thầy bên hồ nước khi nắng đã dịu, hợp đi dạo và ngắm nước. Lựa chọn hai, chùa Thầy trước, Tây Phương sau: hợp với người mê chụp ảnh mặt hồ sớm và muốn ăn trưa ở khu vực Quốc Oai trước khi leo chùa. Với đa số người đi một mình hoặc đi đôi bằng xe máy, lựa chọn một dễ chịu hơn: leo bậc lúc sáng, nghỉ hồ nước lúc chiều.
Cung đường nối hai chùa chạy qua đường liên xã Quốc Oai, Thạch Thất: đường làng đẹp, hai bên ruộng và vườn cây, có đoạn ô tô tránh nhau phải nhường, chạy bốn mươi cây số một giờ là hợp lý. Cẩn thận đoạn qua thị trấn: đông hàng quán, trẻ đi học, chó lội đường, và người dân đi chợ vàng qua ngã tư không đèn đỏ.
Chùa Tây Phương: lên bậc, xem La Hán
Chùa Tây Phương nằm trên đồi, lên bằng bậc tam cấp dốc phía sau núi. Con số ai cũng hỏi: hơn hai trăm bậc, chia theo ba chặng, có ghế đá nghỉ giữa chặng. Đi chậm, mỗi chặng nghỉ một phút, tổng thời gian lên khoảng mười lăm phút với người vừa sức. Chùa hiện là tổ kiến trúc gỗ cổ, và điều khiến người ta nhớ nhất là hàng tượng La Hán gỗ sơn thếp: mỗi vị một dáng, một nét mặt, tạc bằng gỗ, người coi tả là bình dân hoá các vị arhat bằng gương mặt nông dân Việt xưa. Trên sân chùa nhìn về hướng đồng, cảnh đẹp vào lúc sáng có sương chưa tan.
Lễ chùa theo lối cũ: ăn mặc kín đáo, không đứng lên các bậc cửa, không tự ý mở cửa khu nội điện, và giữ yên tĩnh vì chùa vẫn có sư và tăng sinh. Mùa lễ hội đầu xuân, bậc lên chùa đông, nên chọn ngày thường nếu muốn thong thả; mùa thu, lá đỏ quanh đồi là khung đẹp nhất trong năm. Xung quanh chân đồi có quán nước, nhưng món ăn nóng nên để dành cho bữa trưa ở Quốc Oai.
Gửi xe ở bãi dưới chân đồi, nhớ kiểm tra khóa và lấy đồ giá trị theo người. Đường lên bậc có đoạn rêu trơn sau mưa, giày có độ bám tốt hơn dép lào; nếu trời mưa sáng, hoãn phần lên chùa sang cuối chiều hoặc đổi thứ tự sang chùa Thầy trước.
Chùa Thầy: hồ nước, sân khấu nước và hang
Chùa Thầy thuộc xã Sài Sơn, Quốc Oai, nằm dưới chân núi Sài Sơn cạnh hồ nước lớn, và điểm khác biệt của chùa là không gian sân khấu múa rối nước trên mặt hồ, một trong những cái nôi nghệ thuật rối nước Việt. Buổi chiều về tới chùa, mặt hồ ngược nắng, cầu mái chèo nối bờ, và nếu may gặp buổi diễn rối, ngồi lại mười lăm phút là phần thư giãn đẹp nhất của cả ngày. Sau sân chính, đường mòn dẫn lên núi qua hang Bò, hang Cắc Cớ: leo thêm bốn mươi phút cho người thích, hoặc chỉ lên một đoạn ngắn ngắm chùa từ trên cao rồi quay xuống.
Trong chùa thờ thầy tổ họ Nguyễn, người sáng lập nghề múa rối nước và nổi tiếng y học dân gian, và dân quanh vùng kể chuyện thầy bằng sự gần gũi hiếm thấy ở các danh lam. Hãy dành một vòng chậm quanh khuôn viên: sân gạch, hồ sen, dãy nhà cổ, và phượng vĩ nở đỏ mùa hè sát mặt nước. Nếu đi vào mùa hè, đem theo mũ rộng vành: khoảng trưa khuôn viên trống bóng khá nhiều.
Trước khi rời chùa Thầy, dừng ở quán nước ven hồ uống chè và ăn bánh: vùng này có bánh cuốn và tương nổi tiếng, đặc sản tương ô rôi… vùng đất Đường Lâm gần đó nổi tiếng tương ớt và tương đậu nành, mua vài chai làm quà nhẹ. Bạn có thể xem thêm kinh nghiệm chạy xe đi chùa Thầy, gửi xe và thời điểm đẹp để chuẩn bị chi tiết phần này, hoặc bài nửa ngày Ba Vì bằng xe máy từ Hà Nội nếu muốn nối tuyến tây dài hơn.
Bữa trưa và đoạn đường về
Trưa nên nghỉ ở khu vực Quốc Oai hoặc Thạch Thất: quán ăn đường làng phục vụ cơm nhà, gà đồi, canh cáy, giá vừa tầm, và ăn giữa ngày nóng một bữa đậm đồng quê giúp hồi sức cho chặng chiều. Sau bữa trưa, nếu còn sung sức, vòng thêm làng cổ Đường Lâm cách chùa Thầy hơn mười cây số: làng đá ong, đình Mông Phụ, giếng cổ, và khúc làng là một trong những làng cổ đẹp nhất miền bắc. Nếu thời gian có hạn, dành Đường Lâm cho một chuyến khác.
Chặng về nên đi trước năm giờ chiều: đại lộ Thăng Long về chiều đông xe tải và nắng ngược thấp. Về tới nội thành đúng giờ về cơm. Với khách thuê xe máy, nhớ kiểm tra đồng hồ xăng trước khi vào phố và gọi trước cho cửa hàng nếu dự kiến trả xe muộn hơn giờ hẹn.
Một ngày hai chùa, một hồ nước, một đồi tượng: đó là bản chất chuyến đi, và nó đáng giá mỗi km đường. Mùa nào đi cũng có cái đẹp riêng, nhưng nếu chọn một, hãy chọn cuối thu: ruộng vàng hai bên đường làng, lá đỏ đồi Tây Phương, nắng dịu mặt hồ chùa Thầy. Xem thêm các điểm đến khác quanh Hà Nội trong chuyên mục điểm đến và chuyên mục du lịch để lên kế hoạch cho những cuối tuần sau.