Làng kim hoàn Định Công bây giờ còn gì để xem, và đi xe máy vào làng thế nào? Theo các bài báo gần đây, còn đình làng với đền thờ tổ nghề kim hoàn, một xưởng đậu bạc vẫn làm việc ngay trong khuôn viên ấy, và những con ngõ của thôn cũ ven sông Tô Lịch ở khu vực Hoàng Mai. Đây không phải điểm tham quan có bán vé, nên cách đi, chỗ để xe và phép lịch sự quan trọng hơn lịch trình.
Làng kim hoàn Định Công ở đâu: thôn cũ ven sông Tô Lịch
Định Công là làng cổ nằm kề sông Tô Lịch, xưa thuộc huyện Thanh Trì, sau thành phường Định Công của quận Hoàng Mai. Từ ngày 01/7/2025, Hà Nội sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp xã; vẫn có phường mang tên Định Công nhưng địa giới đã đổi, nên khi tìm đường hãy dựa vào tên phố và tên đình hơn là tên phường cũ.
Theo phần giới thiệu phố Định Công trên trang Người Hà Nội, làng xưa có thôn Thượng và thôn Hạ. Thôn Hạ nằm phía đường Giải Phóng đi vào, vốn trồng hoa màu và nổi tiếng với ớt. Thôn Thượng nằm về phía sông Tô Lịch, sát làng Khương Hạ, là đất tổ của nghề kim hoàn và còn đền thờ ba anh em họ Trần. Phố Bùi Xương Trạch chạy qua khu này mang tên một vị tiến sĩ thế kỷ XV người làng.
Nghề đậu bạc Định Công và bốn kỹ thuật trơn, đấu, chạm, đậu
Câu “Lĩnh hoa Yên Thái, đồ gốm Bát Tràng, thợ vàng Định Công, thợ đồng Ngũ Xã” được nhiều tài liệu dẫn khi nói về những nghề tinh hoa của Thăng Long. Theo truyền thuyết của làng, thời Lý Nam Đế có ba anh em họ Trần là Trần Hòa, Trần Điện, Trần Điền học được nghề làm vàng bạc rồi dạy lại cho dân làng; ba ông được thờ làm tổ nghề.
Thợ kim hoàn ở đây phải nắm bốn kỹ thuật. Trơn là làm nhẵn bóng bề mặt. Đấu là nối, lắp các chi tiết. Chạm là chạm trổ hoa văn. Đậu là kéo bạc nung chảy thành sợi mảnh, se lại, uốn thành hoa lá, chim muông rồi hàn ghép lên khung. Đậu là khâu khó nhất và làm nên tiếng của làng, đến mức dân trong nghề gọi Định Công là “hàng đậu”. Nghề đậu bạc Định Công vì vậy gắn với những món nhiều chi tiết nhỏ; ngoài trang sức, xưởng ở làng nay làm thêm tranh đậu bạc treo tường.
Nghề từng lan ra phố cổ. Báo Tuổi Trẻ kể thợ bạc Định Công rủ nhau ra phường Đông Các, nay là phố Hàng Bạc, làm cùng thợ Châu Khê và Đồng Xâm. Muốn xem đầu kia của câu chuyện, bài phố nghề nào ở phố cổ còn giữ nghề thật có đoạn về Hàng Bạc, còn bài đình Kim Ngân, đình Đồng Lạc, chùa Cầu Đông nói về ngôi đình của giới kim hoàn trên phố ấy, nơi thợ Định Công từng trình diễn đậu bạc trong mùa lễ hội.
Các bài báo cùng kể nghề gặp khó sau năm 1954, gần như biến mất khỏi làng khi hợp tác xã kim hoàn giải thể năm 1972, rồi được vài gia đình gây dựng lại. Báo chí nhiều năm nay đều mô tả nghề chỉ còn ít người giữ; con số mỗi bài một khác, nên bài này không khẳng định bao nhiêu hộ còn làm.
Tìm đền thờ tổ nghề kim hoàn trong khuôn viên đình làng
Đền thờ tổ nghề kim hoàn là nơi dân làng lập để ghi công ba vị họ Trần. Báo Ảnh Việt Nam và một số tạp chí mô tả đền nằm trong khuôn viên đình làng Định Công; báo Hànộimới năm 2017 ghi khu đền và xưởng bên cạnh nằm trên phố Bùi Xương Trạch. Trang Chốn Thiêng, dẫn sách Di tích lịch sử văn hóa quận Hoàng Mai, ghi đình Định Công Thượng ở số 305 phố Bùi Xương Trạch, thờ Hoàng Công và tướng quân Đoàn Thượng, được xếp hạng di tích năm 1994.
Cách dễ nhất là đặt điểm đến trên bản đồ là đình Định Công Thượng, tới nơi thì hỏi người trông đình lối sang đền thờ tổ nghề. Hỏi đường trong làng, nói “đền thờ tổ nghề kim hoàn” hoặc “xưởng đậu bạc” thường dễ được chỉ hơn là đọc tên một người thợ.
Báo Công Thương cho biết dân làng tổ chức lễ tri ân ba vị tổ nghề vào ngày 12 tháng 2 âm lịch hằng năm. Lịch cụ thể từng năm nên hỏi ban quản lý đình. Ngày thường cổng đình mở theo giờ nào, bài không xác minh được.
Xưởng đậu bạc: xem thợ làm thế nào cho phải phép
Báo chí từ năm 2017 đến năm 2026 đều nhắc một xưởng đậu bạc của gia đình họ Quách đặt trong hoặc sát khuôn viên đền thờ tổ nghề, vừa làm hàng vừa dạy nghề cho người trẻ. Đó là chỗ làm việc, không phải phòng trưng bày lúc nào cũng đón khách. Vài điều nên làm:
- Đến vào giờ hành chính ngày thường, đứng ở cửa chào và hỏi có tiện cho xem không; nếu thợ đang gấp hàng, hẹn dịp khác.
- Xin phép trước khi chụp ảnh thợ, bàn làm việc hay sản phẩm. Không chụp cận mặt người đang hàn, không bật đèn flash.
- Không cầm sản phẩm đang làm hay dụng cụ trên bàn. Đèn khò và bạc nóng ở ngay tầm tay, trẻ nhỏ cần được giữ bên cạnh.
- Muốn đặt hàng hay mua quà, hỏi trực tiếp và lấy giấy tờ mua bán. Bài không nêu giá sản phẩm.
Nếu được xem, để ý công đoạn kéo bạc thành sợi, se đôi, cán dẹt rồi uốn thành chi tiết. Một nghệ nhân kể với tạp chí Nhân lực Nhân tài Việt rằng thợ dùng nhựa quả dành dành để giữ chi tiết tạm thời trước khi hàn.
Đi xe máy vào làng: từ Giải Phóng hay từ phía Thanh Xuân
Phố Định Công bắt đầu từ đường Giải Phóng, đi vào phía làng và qua cầu sông Lừ. Từ Giải Phóng rẽ vào là đất thôn Hạ cũ, nay toàn nhà phố; cứ hướng về phía sông Tô Lịch là gần tới thôn Thượng. Người ở phía Thanh Xuân có thể vào từ hướng Khương Đình, đi theo bản đồ. Bản đồ điện thoại có lúc vẽ lối đã bị xây bít, nên đặt điểm đến là đình Định Công Thượng và đi chậm ở các khúc cua.
Từ Long Biên, qua cầu sang nội thành rồi xuống trục Giải Phóng theo gợi ý của bản đồ ở chế độ xe máy. Giải Phóng giờ tan tầm rất đông, nên đi trước hoặc sau khung ấy.
Chỗ để xe ở đầu ngõ:
- Dừng ở chỗ rộng gần đình, hỏi người trông đình có cho để xe trong sân không.
- Nếu không được, tìm điểm trông giữ có vé ở phố ngoài và đi bộ vào.
- Không dựng xe chắn cổng đình hay cửa nhà dân.
- Tắt máy, dắt xe qua đoạn ngõ có trẻ con chơi hoặc hàng quán bày ra.
Cách quay đầu và nhường xe trong ngõ hẹp quanh khu này có ở bài xe 50cc trong ngõ sâu Khương Thượng, Định Công.
Ghép thêm điểm trong một buổi
Xem đền và xưởng thường chỉ mất chừng một giờ. Còn thời gian thì hồ Định Công trong cùng khu vực hợp để đi dạo khi nắng dịu; cung chạy quanh hồ có ở bài hồ Đền Lừ và hồ Định Công bằng xe máy. Nếu thích những làng còn giữ nơi thờ tổ nghề, chuyến sang Ninh Hiệp tìm đình thờ tổ nghề thuốc Bắc là một buổi khác cùng tinh thần.
Thuê xe máy đi làng nghề
Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên mở cửa 09:00–21:00 và không giao nhận xe ngoài khung giờ này. Honda Wave thuê ngày 150.000 đồng. Honda Vision thuê ngày 200.000 đồng. Tiền cọc, giấy tờ cần mang và việc có kèm mũ bảo hiểm hay không đều xác nhận trực tiếp trước khi nhận xe qua số 0942 467 674.
Các làng nghề và di tích khác có trong mục điểm đến và chuyên mục du lịch.