Tên phố Hàng này Hàng kia nghe thì rõ nghề, nhưng đi một vòng mới thấy nhiều phố chỉ còn cái tên. Câu hỏi phố nghề phố cổ còn giữ nghề thật nào vì thế đáng trả lời trước khi bạn gửi xe và đi bộ, để không mất cả buổi tìm thợ chạm bạc ở một phố giờ chỉ bán quần áo. Bài này chọn bốn phố còn tiếng búa, mùi thuốc và bàn chạm, kèm giờ nên đến, cách đi một vòng từ một chỗ gửi xe và vài điều nên giữ ý khi đứng xem thợ làm.
Phố nghề phố cổ còn giữ nghề thật: bốn phố nên đến trước
Lò Rèn là phố hình thành muộn trong khu 36 phố phường, do thợ rèn làng Hòe Thị ở phía Từ Liêm xưa mang nghề lên lập nghiệp. Cả phố từng đỏ lửa, nay còn một bễ rèn vẫn hoạt động ở số 26, xưởng của ông Nguyễn Phương Hùng, người được báo chí gọi là thợ rèn cuối cùng của phố cổ; ông vẫn rèn đục bê tông, mũi khoan, dao và dụng cụ xây dựng theo đơn. Các nhà khác trên phố phần lớn chuyển sang bán sắt thép, cửa sắt, dụng cụ cơ khí, nên nghề vẫn quanh quẩn ở đó dưới một dạng khác.
Hàng Thiếc giữ nghề rõ nhất: suốt phố là tiếng búa gõ trên tôn và thiếc, thợ gò thùng, máng, chụp đèn, khuôn bánh, đồ dùng kim loại theo yêu cầu, làm ngay trên vỉa hè. Lãn Ông, phố mang tên danh y Hải Thượng Lãn Ông, là phố thuốc bắc với mùi quế, hồi, cam thảo bay từ đầu đến cuối phố, hiệu thuốc gia truyền xếp hàng đợi bốc thuốc theo đơn và bán cả trà, túi thơm. Hàng Bạc là phố kim hoàn từ thời Lê, gốc từ thợ các làng nghề bạc đổ về, nay vẫn nhiều hiệu chế tác tại chỗ phía sau cửa hàng, và có đình Kim Ngân thờ tổ nghề, mở cửa cho khách tham quan.
Tên phố Hàng ở phố cổ nghĩa là gì, và phố nào chỉ còn tên
Chữ Hàng trong tên phố chỉ thứ hàng hoá được bán hoặc làm ở phố đó thời Thăng Long: mỗi phố là một phường nghề của người cùng làng kéo lên kinh thành. Hàng Đào bán vải nhuộm màu đào, Hàng Gai bán dây gai, Hàng Buồm bán buồm và đồ đan, Hàng Mã bán đồ hàng mã, Hàng Quạt bán quạt, Hàng Chiếu bán chiếu. Hiểu được chữ Hàng là đọc được bản đồ nghề của Hà Nội xưa chỉ bằng tên phố.
Nhiều phố đã đổi nghề từ lâu: Hàng Đào, Hàng Ngang nay bán quần áo, Hàng Gai thành phố lụa, Hàng Buồm thành phố bánh kẹo và hàng ăn, Hàng Hòm bán sơn và đồ da, Thuốc Bắc bán dụng cụ cơ khí, Hàng Bồ bán cúc áo và phụ kiện may. Một số phố còn giữ nghề ở dạng gần gũi: Hàng Mã vẫn bán đồ trang trí và đồ lễ bằng giấy, Hàng Quạt chuyển sang khắc dấu gỗ và làm đồ thờ, Hàng Đồng còn vài hiệu đồ đồng. Chuyện Hàng Mã quanh năm có gì được kể ở bài phố Hàng Mã ngoài mùa Tết bằng xe máy: có gì và gửi xe đâu.
Đi giờ nào để thấy thợ làm việc
Thợ thủ công làm theo giờ của họ, không theo giờ du lịch. Ngày thường, từ khoảng chín đến mười một giờ sáng và từ hai đến bốn giờ chiều là lúc bễ ở Lò Rèn có thể đang đỏ, thợ Hàng Thiếc đang gò, hiệu thuốc Lãn Ông đang cân thuốc. Buổi trưa nhiều nhà nghỉ tay; thứ Bảy vẫn làm nhưng thưa hơn; Chủ nhật nhiều xưởng nghỉ hẳn, chỉ còn cửa hàng bán. Muốn chắc thấy bễ rèn hoạt động, đến vào buổi sáng giữa tuần và chấp nhận có hôm không gặp, vì xưởng chỉ nổi lửa khi có hàng.
Đứng xem, hãy giữ ý: hỏi trước khi chụp ảnh thợ, đứng xa tia lửa và búa ở Lò Rèn, không chắn lối vào cửa hàng, không sờ vào đồ đang làm. Mua một món nhỏ như chiếc khuôn bánh ở Hàng Thiếc hay gói trà ở Lãn Ông là cách cảm ơn tự nhiên nhất, và thợ thường vui vẻ kể chuyện nghề nếu bạn mua hàng rồi hỏi.
Gửi xe một chỗ rồi đi bộ nối bốn phố
Lò Rèn, Hàng Thiếc và Lãn Ông nằm gần nhau ở phía tây khu phố cổ, quanh trục Thuốc Bắc, Hàng Đồng; Hàng Bạc nằm chếch về phía đông nam, gần bờ hồ. Cách gọn là gửi xe ở phía Hàng Bông, Phùng Hưng hoặc quanh Hàng Gà, đi bộ qua Hàng Thiếc, vòng sang Lò Rèn, lên Lãn Ông, rồi theo Hàng Đường, Hàng Ngang xuống Hàng Bạc và kết ở Hồ Gươm. Cả vòng chừng hai đến ba cây số, mất hai đến ba tiếng nếu dừng xem và mua sắm. Ai thích làm ngược lại thì gửi xe quanh Hàng Dầu, Lò Sũ cạnh hồ, bắt đầu từ Hàng Bạc và kết ở phía tây.
Chạy xe máy thẳng vào từng phố cũng được vào ngày thường, nhưng phố hẹp, hàng hoá bày ra vỉa hè và xe chở sắt thép đỗ ngang, nên đi bộ nhàn hơn nhiều. Tối thứ Sáu đến Chủ nhật, nhiều phố trong khu này, trong đó có Hàng Bạc, nằm trong không gian đi bộ và vùng hạn chế xe từ bảy giờ tối; muốn đi vào buổi tối cuối tuần thì để xe ở vành ngoài. Cách chạy xe trong khu này ngày thường có ở bài đường 36 phố phường chạy xe kiểu gì, còn chọn chỗ gửi quen trong ngõ thì xem gửi xe máy trong ngõ phố cổ: cách chọn chỗ quen.
Từ Long Biên, qua cầu Chương Dương rồi vòng Hàng Đậu, Phùng Hưng để gửi xe ở phía tây là hợp lý nhất; từ phía nam, lên Hàng Bông. Giờ vắng nhất để chạy vào khu này được nói kỹ ở bài chạy xe máy phố cổ Hà Nội giờ nào vắng nhất.
Mang gì về từ phố nghề
Khuôn bánh trung thu, bánh cuốn bằng thiếc ở Hàng Thiếc nhẹ và bền, là món quà rất Hà Nội mà ít khách nghĩ tới. Dao, đục ở Lò Rèn là đồ thật dùng được, nhưng nhớ cho vào hành lý ký gửi nếu bay. Túi thơm, trà thảo mộc ở Lãn Ông gói kín, thơm lâu, hợp làm quà cho người lớn tuổi. Nhẫn, lắc bạc ở Hàng Bạc nên mua ở hiệu có xưởng phía sau và lấy phiếu của cửa hàng.
Về đến chỗ gửi xe, đồ kim loại để dưới đáy túi, túi thơm và trà để trên, chạy chậm qua gờ giảm tốc như mọi lần chở đồ. Các bài khác về khu phố cổ tập hợp ở chuyên mục phố cổ, còn điểm đến toàn thành phố ở mục du lịch.