Ở làng Ngọc Trì, sát đê sông Hồng, đền Trấn Vũ Thạch Bàn giữ một pho tượng đồng lớn được công nhận bảo vật quốc gia: tượng Huyền Thiên Trấn Vũ cao gần 4 m, đúc xong năm 1802. Nhiều người Hà Nội biết pho tượng ở đền Quán Thánh mà chưa từng ghé pho tượng này bên kia sông. Bài này giải thích giá trị của tượng, cách đi xe máy vào làng, gửi xe và ứng xử khi vào đền.
Đền Trấn Vũ Thạch Bàn ở đâu
Đền có tên chữ Trấn Vũ quán, ở làng Ngọc Trì, trước thuộc xã Cự Linh, sau là phường Thạch Bàn, quận Long Biên. Từ ngày 1/7/2025, phường Thạch Bàn cũ được chia về nhiều phường, xã; theo cổng thông tin phường Long Biên, đền Trấn Vũ nay thuộc phường Long Biên.
Đền nằm ngay phía trong đê, quay hướng bắc, phía sau sát chùa Cự Linh. Người làng gọi thế đất ở đây là “quy xà hội tụ”, với gò đất là rùa và con đê là rắn; đây là cách đọc dân gian.
Tượng Huyền Thiên Trấn Vũ Thạch Bàn: bảo vật quốc gia
Pho tượng được công nhận bảo vật quốc gia theo Quyết định 2382/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ tháng 12/2015; bằng công nhận trao vào ngày hội 9/4/2016, tức mùng 3 tháng Ba âm lịch. Theo cổng thông tin phường Long Biên và báo Dân trí:
- Quá trình đúc: theo các tấm bia của đền, năm 1747 làng đúc pho tượng đồng đầu tiên thay tượng gỗ; năm 1788 dân làng bắt đầu đúc lại pho tượng lớn hơn, hoàn thành năm 1802, chính là pho tượng còn lại hôm nay.
- Kỹ thuật: tượng đúc liền khối, đúc ngay tại chỗ.
- Kích thước: các nguồn ghi khác nhau, nhìn chung cao gần 4 m, nặng khoảng 4 tấn, đặt trên bệ đá.
- Dáng tượng: tượng ngồi, đầu để trần, chân trần, tay trái bắt ấn trước ngực, tay phải đặt trên chuôi kiếm, mũi kiếm chống trên lưng rùa, có rắn quấn quanh thân kiếm.
Theo truyền thuyết khắc trên bia, vua Lê Thánh Tông khi đi đánh Chiêm Thành từng dừng quân ở Cự Linh, mộng thấy Trấn Vũ nên cho lập đền. Đây là chuyện tương truyền.
Pho tượng ở Thạch Bàn đúc sau pho tượng đền Quán Thánh khoảng một thế kỷ, và được giới nghiên cứu nhận xét có dáng vẻ dân dã, mềm mại hơn. Muốn so sánh, xem bài đến đền Quán Thánh bằng xe máy hoặc bài chùa Thần Quang trên phố Ngũ Xã, nơi có một pho tượng đồng lớn khác.
Đền Trấn Vũ Long Biên: còn gì để xem
- Hậu cung còn mười trên mười hai pho tượng nguyên soái bằng đất, có pho mặt ngựa, mặt chim, hai pho ba đầu.
- Hiện vật: bốn tấm bia cổ, một bộ mộc bản Đạo giáo, năm mươi thẻ xăm gỗ và 23 đạo sắc phong được Hà Nội công nhận là tài liệu lưu trữ quý hiếm, theo VietnamPlus.
- Kiến trúc: đền được dựng lại thời Nguyễn và trùng tu lớn năm 2006, 2007, với hậu cung hai tầng tám mái; phía trước có phương đình bên ao hình bán nguyệt.
- Xếp hạng: đền là di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia từ năm 1990, theo báo Nhân Dân và tạp chí Người Hà Nội.
Đi xe máy vào làng Ngọc Trì
Đặt điểm đến trên bản đồ là “đền Trấn Vũ” và kiểm tra địa chỉ ghi Ngọc Trì hoặc Thạch Bàn cũ, để không nhầm với đền Quán Thánh bên Ba Đình. Một số trang hướng dẫn đi theo đường Cổ Linh rồi rẽ vào đường Thạch Bàn; đường Cổ Linh có ở bài đường Cổ Linh buổi tối bằng xe máy.
Gần tới đền, đường làng nhỏ, có đoạn sát chân đê:
- Đi chậm, nhường người đi bộ và xe đạp trong ngõ.
- Không chạy lên mặt đê rồi dừng chắn đường để hỏi; tấp vào chỗ rộng.
- Chúng tôi chưa thấy nguồn chính thức về bãi gửi xe của đền, nên hãy hỏi người trông coi xem để xe ở đâu, không dựng xe chắn cổng đền hay cổng chùa Cự Linh.
Ứng xử khi vào đền
- Ăn mặc kín đáo, nói nhỏ, tắt chuông điện thoại.
- Không chạm tay vào tượng, kể cả phần bệ.
- Hỏi người trông coi trước khi chụp ảnh trong hậu cung.
- Thắp hương đúng nơi quy định, không đặt đồ lễ lên bệ tượng.
Dịp nào đền đông
Đền có hai dịp lễ chính: mùng 3 tháng Ba âm lịch, ngày sinh của Đức Trấn Vũ, với hội chính từ mùng 1 tới mùng 4, và mùng 9 tháng Chín âm lịch. Hội tháng Ba có nghi lễ kéo co ngồi của làng Ngọc Trì, rất đông người xem; ngày này nên gửi xe sớm và đi bộ vào. Muốn nối thêm các đình, đền khác ở Long Biên dịp đầu năm, xem bài đi lễ đầu năm ở Long Biên.
Câu hỏi thường gặp
Tượng Trấn Vũ ở Thạch Bàn được công nhận bảo vật quốc gia khi nào?
Theo Quyết định 2382/QĐ-TTg tháng 12/2015; bằng công nhận được trao tại hội đền ngày 9/4/2016.
Đền Trấn Vũ Thạch Bàn nay thuộc phường nào?
Theo cổng thông tin phường Long Biên, đền nay thuộc phường Long Biên mới, không còn là phường Thạch Bàn như trước.
Tượng Trấn Vũ ở Thạch Bàn khác tượng ở đền Quán Thánh thế nào?
Tượng ở Thạch Bàn đúc xong năm 1802, muộn hơn tượng ở Quán Thánh khoảng một thế kỷ, và có dáng vẻ dân dã hơn.
Thuê xe máy đi đền Trấn Vũ
Cửa hàng ở Long Biên, tiện nhận xe rồi chạy sang khu Ngọc Trì. Trên bảng giá của Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú, Honda Vision có giá ngày 200.000 đồng, Honda Wave và Honda Click có giá ngày 150.000 đồng; tiền cọc tùy dòng xe và được xác nhận trực tiếp khi đặt. Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00 tất cả các ngày trong tuần, điện thoại và Zalo 0942 467 674.
Thêm gợi ý quanh khu này có ở chuyên mục Long Biên và Gia Lâm và trang du lịch Hà Nội bằng xe máy.