Nhiều người tới phố Ngũ Xã để ăn phở cuốn mà không biết chỉ cách vài bước chân là chùa Thần Quang Ngũ Xã, nơi đặt pho tượng Phật A Di Đà bằng đồng do chính thợ làng đúc. Ngôi chùa nhỏ bên hồ Trúc Bạch kể lại cả một nghề thủ công đã làm nên tên làng. Bài này giúp bạn hiểu vì sao pho tượng nổi tiếng, đôi nét về làng đúc đồng Ngũ Xã, đường vào phố hẹp và chỗ để xe khi viếng chùa.
Chùa Thần Quang Ngũ Xã ở đâu, còn gọi là gì
Người Hà Nội quen gọi là chùa Ngũ Xã; tên chữ là Thần Quang tự, còn có tên Phúc Long tự. Chùa ở số 44 phố Ngũ Xã, trên bán đảo nhỏ nhô ra hồ Trúc Bạch, nay thuộc phường Ba Đình.
Theo trang của Giáo hội Phật giáo Việt Nam và Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, chùa được dựng vào giữa thế kỷ XVIII, thời Hậu Lê. Sau một trận hỏa hoạn, chùa được xây lại hoàn toàn theo kiểu kiến trúc hiện đại từ năm 1949, xong năm 1951. Chùa gồm hai tòa nhà hai tầng nối với nhau, cổng tam quan nhìn ra phố Ngũ Xã, phải lên 13 bậc mới tới các gian thờ ở tầng trên.
Chùa thờ Phật và tôn vinh Nguyễn Minh Không, vị được làng coi là tổ nghề đúc đồng theo truyền thống. Chùa cùng đình làng đã được xếp hạng di tích cấp quốc gia.
Pho tượng A Di Đà bằng đồng: hoàn thành năm 1952
Ngự ở tầng trên là pho tượng Phật A Di Đà ngồi kiết già trên tòa sen 96 cánh. Theo các tư liệu, việc đúc tượng hoàn thành năm 1952, do thượng tọa Vĩnh Tượng và tiến sĩ Vũ Văn Quý đứng ra quyên góp; ông Nguyễn Văn Hiếu vẽ mẫu, thợ cả Nguyễn Văn Tùy của phường đúc trông coi công việc.
Một chi tiết ít người biết: theo báo Hà Nội Mới, một phần đồng đúc tượng lấy từ những pho tượng thời thuộc địa bị hạ xuống năm 1945, trong đó có tượng “bà đầm xòe” ở vườn hoa Cửa Nam. Báo Lào Cai kể rằng pho tượng được đưa từ nơi đúc về chỗ đặt hơn 500 m hoàn toàn bằng sức người.
Các nguồn ghi số đo khác nhau, từ chừng 10 tới 16 tấn, có nguồn tính cả tòa sen. Nói gọn, tượng cao gần 4 m, nặng hơn 10 tấn. Khi viếng, bạn không cần nhớ con số; hãy nhìn đường nét khuôn mặt và các nếp áo để thấy tay nghề của thợ đồng Hà Nội.
Làng đúc đồng Ngũ Xã: nghề của năm làng
“Ngũ Xã” nghĩa là năm xã. Theo Cổng thông tin Chính phủ và báo Hà Nội Mới, thợ đồng ở đây vốn từ năm làng thuộc vùng Thuận Thành (Bắc Ninh) và Văn Lâm (Hưng Yên), được triều Lê gọi về Thăng Long để đúc tiền và đồ thờ. Thời điểm họ về đây các nguồn ghi khác nhau; nhiều tài liệu nói khoảng thế kỷ XVII.
Người Hà Nội xưa có câu: “Lĩnh hoa Yên Thái, đồ gốm Bát Tràng, thợ vàng Định Công, thợ đồng Ngũ Xã”. Tác phẩm nổi tiếng nhất gắn với làng là pho tượng Huyền Thiên Trấn Vũ ở đền Quán Thánh, đúc năm 1677.
Ngày nay, theo báo Nhân Dân, trong làng chỉ còn một hai gia đình giữ nghề. Năm 2024, thành phố công nhận đúc đồng Ngũ Xã là nghề truyền thống Hà Nội; sản phẩm của làng được trưng bày ở phố Trấn Vũ gần đó.
Đường vào phố Ngũ Xã bằng xe máy
Phố Ngũ Xã và phố Nguyễn Khắc Hiếu là lõi của khu phố ẩm thực đêm Đảo Ngọc – Ngũ Xã. Theo báo Nhân Dân, hai phố chỉ dài khoảng 120 m, lòng đường hẹp. Đi vào từ các phố ven hồ Trúc Bạch như Trấn Vũ, xem bản đồ để vào đúng đầu phố.
Khi khu phố ẩm thực khai trương cuối năm 2022, hai phố này cấm phương tiện cơ giới từ chiều tối thứ Sáu tới hết Chủ nhật. Không rõ quy định ấy hiện còn áp dụng thế nào, nên hãy nhìn biển báo tại chỗ; nếu muốn viếng chùa yên tĩnh, đi buổi sáng ngày thường là dễ nhất.
Gửi xe và viếng chùa
- Gửi xe ở điểm trông giữ có vé, hỏi giá trước, không dựng xe trước cổng chùa hay lấn ra lòng phố hẹp.
- Ăn mặc kín đáo, bỏ mũ khi vào gian thờ, nói nhỏ.
- Lối lên tầng thờ có 13 bậc; đi cùng người lớn tuổi thì đỡ tay, đi chậm.
- Hỏi người trông coi trước khi chụp ảnh bên trong, không dùng đèn flash.
- Giờ mở cửa không cố định, nên hỏi trước nếu đi muộn.
Ghép thêm điểm quanh hồ Trúc Bạch
Sau khi viếng chùa, bạn có thể ăn phở cuốn ngay trên phố, theo gợi ý ở bài ăn phở cuốn Ngũ Xã khi chạy xe Hồ Tây – Trúc Bạch. Muốn xem tác phẩm đồng nổi tiếng của làng, ghé đền Quán Thánh. Phía bờ đông hồ còn có chùa Châu Long và chợ Châu Long, còn vòng quanh hồ có ở bài đến hồ Trúc Bạch bằng xe máy.
Câu hỏi thường gặp
Chùa Thần Quang Ngũ Xã ở đâu?
Ở số 44 phố Ngũ Xã, trên bán đảo nhỏ của hồ Trúc Bạch, nay thuộc phường Ba Đình.
Tượng Phật ở chùa Ngũ Xã đúc năm nào?
Tượng A Di Đà bằng đồng hoàn thành năm 1952, do thợ làng Ngũ Xã đúc; tượng cao gần 4 m, nặng hơn 10 tấn.
Đi xe máy tới chùa Ngũ Xã có khó gửi xe không?
Phố hẹp và đông vào giờ ăn, cuối tuần. Đi buổi sáng ngày thường, gửi xe ở điểm có người trông rồi đi bộ vào chùa là dễ nhất.
Thuê xe máy dạo hồ Trúc Bạch
Một vòng Ngũ Xã – Quán Thánh – Thanh Niên chỉ cần một chiếc xe ga nhỏ gọn, dễ xoay trở trong phố hẹp. Trên bảng giá của Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú, Honda Vision có giá ngày 200.000 đồng, Honda Click và Yamaha Mio có giá ngày 150.000 đồng; tiền cọc tùy dòng xe và được xác nhận trực tiếp khi đặt. Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00 tất cả các ngày trong tuần, điện thoại và Zalo 0942 467 674.
Thêm gợi ý quanh hồ có ở chuyên mục Hồ Tây và lân cận và trang du lịch Hà Nội bằng xe máy.