Đi Bát Tràng không chỉ để mua gốm: trong mâm cỗ Bát Tràng canh măng mực là món không thể thiếu, và năm 2025, tri thức nấu cỗ của làng đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nếu chạy xe máy từ Long Biên sang, bạn có thể đặt một bữa trưa trong làng giữa buổi xem gốm. Bài này giải thích nét riêng của mâm cỗ, cách hỏi đặt trước, xếp giờ ăn và chỗ để xe khi vào làng dùng bữa.
Cỗ Bát Tràng: di sản của làng gốm
Theo báo Hà Nội Mới và cổng thông tin Chính phủ, “Tri thức nấu cỗ Bát Tràng” được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định 2229/QĐ-BVHTTDL ngày 27/6/2025; lễ công bố diễn ra tối 15/11/2025 tại làng cổ Bát Tràng, nay thuộc xã Bát Tràng.
Cỗ được nấu cho lễ Tết, cưới hỏi, giỗ họ và hội làng. Nghề nấu truyền theo lối “học bằng làm”, chủ yếu do phụ nữ trong gia đình gìn giữ, và mâm cỗ được bày trên chính đồ gốm Bát Tràng. Người làng có câu “Cỗ khéo hơn cỗ đầy” và “Luộc gà không sôi, canh trong mới ngọt”.
Theo VietnamPlus và Hà Nội Mới, mâm cỗ thường ngày của các gia đình có bốn bát bốn đĩa hoặc bốn bát sáu đĩa, còn cỗ bát trân sáu bát tám đĩa dành cho dịp lớn.
Cỗ Bát Tràng canh măng mực và su hào xào mực
Hai món được báo chí nhắc như “chữ ký” của mâm cỗ là canh măng mực và su hào xào mực. Theo nghệ nhân Nguyễn Thị Lâm kể với VietnamPlus năm 2022, canh măng mực làm công phu:
- Măng khô ngâm khoảng hai ngày, thái nhỏ như sợi tăm hương, luộc lại nhiều lần.
- Mực khô làm sạch bằng rượu gừng, nướng than, xé sợi rồi xào tới màu nâu cánh gián.
- Nước dùng từ nước luộc gà, tôm he và xương lợn, ninh khoảng 45 phút.
Ngoài hai món mực, mâm cỗ còn có canh bóng, gà luộc, nem, chim câu hầm, chả tôm nướng, miến xào, giò lụa. Cỗ Tết thường kết bằng bánh chưng và chè kho; cỗ mùa hè kết bằng xôi vò chè đường.
Ăn trưa ở Bát Tràng: hỏi đặt trước thế nào
Theo báo Dân trí và Hà Nội Mới, khách thường đặt mâm cỗ trước với các gia đình nghệ nhân; một số nơi làm suất rút gọn với vài món đặc trưng cho nhóm nhỏ. Các báo từng viết về những nghệ nhân như bà Nguyễn Thị Lâm và bà Phạm Thị Hòa; theo Hà Nội Mới năm 2023, gia đình bà Hòa mỗi ngày chỉ làm được khoảng mười, mười hai mâm. Khi đặt, nên:
- Đặt trước, nhất là cuối tuần, vì mỗi nhà chỉ nấu được số mâm có hạn.
- Hỏi rõ thực đơn và số món trước khi chốt, để khỏi bất ngờ khi thanh toán.
- Báo số người và giờ đến, kèm ai ăn chay hay dị ứng món gì.
- Hỏi chỗ để xe ngay khi đặt, vì nhiều nhà nằm trong ngõ nhỏ.
Một số người bán còn nhận đặt canh măng mực, su hào xào mực đóng hộp để mang về; nếu mua, xếp hộp vào cốp hoặc sàn để chân, tránh đổ khi chạy trên đê.
Xếp giờ ăn giữa buổi xem gốm
Một buổi gọn có thể như sau:
- Sáng: đi đê Long Biên – Xuân Quan sang Bát Tràng, dạo chợ gốm và các xưởng.
- Trưa: dùng cỗ ở nhà đã đặt; một mâm nhiều món cần thời gian, nên dành hơn một tiếng.
- Chiều: đi bộ thăm đình, Văn Chỉ và ngõ cổ, hoặc ngồi nặn gốm, rồi về trước giờ tan tầm.
Đường đi và chỗ gửi xe ở làng gốm có ở bài làng gốm Bát Tràng bằng xe máy từ Long Biên. Đi bộ trong lõi làng cổ sau bữa trưa thì xem bài đình Bát Tràng, Văn Chỉ và nhà cổ; còn muốn tự tay làm gốm, xem bài nặn gốm ở Bát Tràng nửa ngày.
Đặc sản làng Bát Tràng: để xe khi vào làng dùng bữa
Lõi làng cổ có những ngõ chỉ vừa một chiếc xe máy, nên:
- Gửi xe ở bãi có người trông ngoài lõi làng, hoặc ở chỗ nhà đặt cỗ chỉ dẫn.
- Không dựng xe chắn ngõ hay cửa nhà hàng xóm của nơi mình ăn.
- Nếu đi nhóm nhiều xe, báo trước để nhà nấu cỗ chỉ chỗ để cho đủ.
- Đã uống rượu bách nhật hay bia trong bữa thì không lái xe về; nhờ người không uống chở hoặc để xe lại.
Muốn ghép Bát Tràng với Kim Lan và Kiêu Kỵ trong một ngày, xem bài một ngày làng nghề Gia Lâm bằng xe máy.
Câu hỏi thường gặp
Cỗ Bát Tràng được công nhận di sản khi nào?
“Tri thức nấu cỗ Bát Tràng” vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo quyết định ngày 27/6/2025, công bố tại làng tối 15/11/2025.
Món nào đặc trưng nhất trong mâm cỗ Bát Tràng?
Canh măng mực và su hào xào mực, được làm từ măng khô, mực khô và nước dùng ninh từ gà, tôm, xương.
Có cần đặt trước khi muốn ăn cỗ ở Bát Tràng không?
Nên đặt trước, hỏi rõ thực đơn, số món và chỗ để xe, vì mỗi nhà chỉ nấu được số mâm có hạn.
Thuê xe máy đi Bát Tràng
Cửa hàng ở Long Biên, thuận đường lên đê đi Bát Tràng. Trên bảng giá của Cho Thuê Xe Máy Nguyễn Tú, Honda Vision có giá ngày 200.000 đồng, Honda Wave và Honda Click có giá ngày 150.000 đồng; tiền cọc tùy dòng xe và được xác nhận trực tiếp khi đặt. Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00 tất cả các ngày trong tuần, điện thoại và Zalo 0942 467 674.
Thêm gợi ý quanh khu này có ở chuyên mục Long Biên và Gia Lâm và trang du lịch Hà Nội bằng xe máy.