Ngõ Phất Lộc là kiểu ngõ cổ mà người thích dạo bộ và chụp ảnh đời thường hay tìm tới: lối đi hẹp, nhà sát nhà, một ngôi đền nhỏ ở chỗ các nhánh gặp nhau. Nhưng đây là nơi nhiều gia đình đang sống, không phải phố tham quan. Bài này đi theo trình tự một buổi dạo: ngõ có những nhánh nào, gửi xe máy ở đầu phố, rồi đi bộ vào sao cho không làm phiền ai.
Ngõ Phất Lộc nằm ở đâu và có những nhánh nào
Ngõ nằm trong khu phố cổ, kẹp giữa phố Hàng Mắm và phố Nguyễn Hữu Huân, chỉ cách phố Hàng Bạc vài bước chân. Các bài giới thiệu về ngõ trên báo chí Hà Nội đều mô tả ngõ gồm ba nhánh nhỏ, có lối thông ra Hàng Mắm và Nguyễn Hữu Huân, cả ba gặp nhau trước cổng đền Tiên Hạ. Vì vậy ngõ không phải đường cụt: có thể vào từ phía Hàng Mắm rồi ra phía Nguyễn Hữu Huân, hoặc ngược lại.
Chiều dài ngõ được các tài liệu ghi khác nhau nên bài không nêu con số; đi thong thả hết các nhánh kèm chụp ảnh thường mất chừng nửa tiếng đến một tiếng. Ngõ còn quen thuộc với người sành ăn nhờ các hàng bún đậu mắm tôm có tiếng từ lâu, nên giờ trưa đông hơn hẳn.
Tên ngõ và đền Tiên Hạ: những gì tài liệu ghi lại
Theo các bài viết về địa danh phố cổ, Phất Lộc vốn là tên một làng ở vùng Thái Bình. Đầu thế kỷ XVIII, một nho sinh họ Bùi từ làng ấy lên kinh đô theo học, không đỗ đạt nhưng ở lại; về sau người cùng làng lần lượt lên theo, dần thành một xóm ngõ đông người Phất Lộc, và cái tên có từ đó.
Điểm tựa của ngõ là đền Tiên Hạ, thờ Nguyễn Trung Ngạn, danh thần đời Trần. Đền nhỏ, vào từ đầu nào bạn cũng đi ngang, và đây là nơi thờ tự chứ không phải điểm bán vé tham quan. Muốn vào trong thì ăn mặc kín đáo, nói khẽ, hỏi người trông đền trước khi chụp gian thờ. Giờ mở cổng không cố định; gặp lúc cổng khép thì đừng tự đẩy vào.
Gửi xe máy ở đầu phố trước khi đi bộ vào ngõ
Từ Long Biên, qua cầu Chương Dương hoặc cầu Long Biên rồi vào mép đông phố cổ theo đường Trần Nhật Duật. Phố Nguyễn Hữu Huân bắt đầu từ chỗ giao với Trần Nhật Duật và Lương Ngọc Quyến, chạy về phía Lò Sũ và cắt ngang Hàng Mắm. Khu này nhiều phố một chiều, hãy đọc biển tại chỗ thay vì chỉ bám bản đồ.
Ngõ không có bãi xe cho khách, nên hãy gửi ở một điểm trông giữ được phép trên các phố quanh đó rồi đi bộ một quãng ngắn. Bài không nêu tên bãi hay mức giá vì chúng thay đổi theo thời gian. Khi chọn chỗ:
- Có người trông, có vé. Không có vé thì không gửi, dù gần ngõ hơn.
- Hỏi giá và giờ đóng cửa trước khi giao chìa khóa.
- Không dựng xe trên vỉa hè hay lòng đường nơi không cho phép. Hàng Mắm và Nguyễn Hữu Huân đều hẹp, xe đỗ sai chỗ chắn luôn lối ra ngõ.
- Không gửi nhờ trước cửa nhà dân ở đầu ngõ.
- Chụp ảnh vé và vị trí xe cùng một biển hiệu gần đó.
Cách nhận ra chỗ trông xe đàng hoàng có trong bài gửi xe máy trong ngõ phố cổ; còn phân vân chạy vào hay để ngoài thì xem bài có nên chạy xe máy vào khu phố cổ hay gửi ngoài rồi đi bộ.
Lưu ý giờ cuối tuần: từ tháng Bảy năm 2026, Hà Nội thí điểm vùng phát thải thấp ở lõi phường Hoàn Kiếm; khu vực bao bởi các phố như Hàng Đào, Hàng Buồm, Hàng Bạc, Hàng Mắm, Nguyễn Hữu Huân cấm xe máy, ô tô từ 19 giờ đến 24 giờ các tối thứ Sáu, thứ Bảy, Chủ nhật. Quy định đang thí điểm nên có thể thay đổi, hãy xem thông báo mới nhất. Dạo ngõ ban ngày thì không vướng, nhưng nếu ở lại tới tối cuối tuần, hãy gửi xe ngoài vùng hạn chế ngay từ đầu.
Vì sao không nên chạy hay dắt xe vào ngõ
Người trong ngõ vẫn đi xe về nhà, nhưng đó là lối đi của họ. Với khách dạo chơi, đưa xe vào chỉ thêm phiền:
- Cửa nhà mở thẳng ra ngõ, trẻ nhỏ có thể chạy ra bất cứ lúc nào. Xe nổ máy là khói và tiếng ồn dội vào nhà người ta.
- Ngõ quanh co, khó quay đầu; vào rồi mới thấy không thoát được thì phải lùi ra giữa người đi bộ.
- Dắt xe tắt máy hay dựng xe ở góc ngõ đều chiếm lối của người dân.
Nguyên tắc rất đơn giản: xe ở lại điểm trông giữ, bạn vào ngõ bằng chân. Gặp xe của người trong ngõ thì đứng nép vào một bên.
Đi bộ khám phá ngõ Phất Lộc mà không làm phiền nhà dân
Một vòng gợi ý:
- Vào từ đầu phía Hàng Mắm, đi chậm, ngắm nhà ống nhiều tầng, khung cửa sổ cũ và mớ dây điện trên đầu.
- Dừng trước đền Tiên Hạ, chỗ ba nhánh gặp nhau, ngắm cổng đền từ bên ngoài.
- Ra theo một nhánh phía Nguyễn Hữu Huân, còn sức thì vòng lại đi nốt nhánh kia trước khi về lấy xe.
Chụp ảnh đời thường mà vẫn tôn trọng người đang sống ở đây:
- Không chĩa máy ảnh vào trong nhà qua cửa mở; chụp lối ngõ, mái nhà, ô cửa sổ.
- Muốn chụp người già, trẻ nhỏ thì hỏi trước. Họ lắc đầu thì cảm ơn và đi tiếp.
- Không dựng chân máy, không ngồi lên bậc cửa nhà dân để tạo dáng, không cho thiết bị bay chụp ảnh lên trên ngõ.
- Nói nhỏ, đi thành một hàng, mang rác ra ngoài.
Buổi sáng ngày thường là dễ chịu nhất. Quanh trưa các hàng ăn đông khách, lối đi chật hơn; tối muộn là lúc nhà dân nghỉ ngơi. Ghé ăn bún đậu thì ngồi gọn trong chỗ quán bày.
Ghép ngõ cổ với các điểm gần đó
Ngõ nằm sát Hàng Bạc, dạo xong đi bộ sang là tới đình Kim Ngân; bài đình Kim Ngân, đình Đồng Lạc, chùa Cầu Đông gợi ý cách nối ba di tích nhỏ. Người thích kiến trúc có thể đọc cách ngắm nhà ống và nhà phố kiểu Pháp. Từ cuối Nguyễn Hữu Huân ra Lò Sũ rồi theo Lý Thái Tổ, đi bộ một quãng là tới Hồ Gươm.
Nếu bạn ở Long Biên mà chưa có xe, tiệm Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, mở cửa từ 09:00 đến 21:00. Một chiếc Wave hay Vision đều nhẹ, dễ dắt ở phố hẹp. Giá và đặt cọc xác nhận trực tiếp khi đặt; nếu cần giao xe, thời gian và chi phí cũng phải xác nhận trước, và chỉ giao trong giờ mở cửa.
Ngõ Phất Lộc đẹp chính vì vẫn là nhà của nhiều gia đình. Gửi xe ở đầu phố, đi bộ chậm, chụp ảnh có xin phép là đủ để thấy một ngõ cổ còn sống. Các điểm khác trong khu phố cũ có ở mục phố cổ Hoàn Kiếm, còn những chuyến đi khác bằng xe máy quanh Hà Nội nằm trong chuyên mục du lịch.