Làng lồng chim Canh Hoạch, người quanh vùng quen gọi là làng Vác, là nơi người chơi chim cảnh hay tìm về để tận mắt xem chiếc lồng tre được làm ra sao. Đi bằng xe máy thì không khó; cái khó nằm ở chặng về. Lồng tre nhẹ, nan mảnh, vành tròn, buộc sai một vòng dây là nan cong, vành méo. Bài này đi theo thứ tự một chuyến: đường từ Long Biên xuống, cách xem thợ làm mà không phiền người ta, chọn lồng, rồi bọc và chằng lồng trên xe.
Làng lồng chim Canh Hoạch: từ làng quạt Vác sang nghề lồng
Canh Hoạch là tên chữ, Vác là tên nôm của làng ở vùng Thanh Oai, phía nam Hà Nội. Báo chí nhiều năm nay viết về làng với hai nghề. Trước kia là quạt, trong đó có quạt giấy và loại quạt châm kim từng nổi tiếng; về sau phần lớn các hộ chuyển sang làm lồng chim, và lồng làng Vác được bán đi nhiều nơi, có cả hàng xuất khẩu.
Người giữ nghề quạt nay không còn nhiều. Nếu bạn muốn xem làm quạt, hãy hỏi người trong làng trước, đừng mặc định nhà nào cũng còn làm.
Thợ vót nan làm những gì
Theo các bài viết về làng, nguyên liệu chính là tre. Tre được xử lý qua những khâu như ngâm, luộc, hun, rồi mới chẻ và vót thành nan. Sau đó thợ làm đáy, làm vành, cắm nan, ráp thành lồng và quang dầu; lồng cầu kỳ còn có phần chạm khắc.
Xem thợ vót nan là phần nhiều người thích nhất: con dao nhỏ đưa đều tay, sợi nan ra mảnh và đều. Đứng cách ra một chút, không cầm thử dao, không nghịch đống nan đã chẻ, và hỏi trước khi giơ điện thoại. Cách mở lời và lúc nào nên cất máy có trong bài chụp ảnh thợ làng nghề: xin phép, mua đồ và cách ứng xử.
Đường xe máy về làng Vác Thanh Oai
Từ cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, bạn qua cầu Vĩnh Tuy hoặc cầu Chương Dương vào phố, đi về phía Hà Đông theo trục Nguyễn Trãi, rồi theo bản đồ ở chế độ xe máy bắt vào quốc lộ 21B về phía nam. Làng nằm ven quốc lộ 21B; các bài viết về làng nghề cho biết tới ngã tư Vác là thấy biển chỉ dẫn vào làng.
- Cầu Thanh Trì và Vành đai 3 trên cao cấm xe máy. Nếu bản đồ gợi ý lên đó, bỏ qua và đặt lại chế độ xe máy.
- Quốc lộ 21B có nhiều xe khách, xe tải. Báo chí mấy năm gần đây đưa tin tuyến này đang được mở rộng từng đoạn, nên có chỗ rào chắn tạm, mặt đường thay đổi và bụi khi trời hanh. Đi làn phải, giữ khoảng cách và để ý biển công trường.
Trong làng là khu dân cư, ngõ có thể hẹp và có xe chở hàng ra vào. Gửi xe ở điểm trông giữ nếu có, hoặc xin để xe gọn trước cửa nhà bạn định mua khi chủ nhà đồng ý. Bài gửi xe đầu làng hay chạy vào ngõ làng cổ giúp bạn quyết định nhanh ở cổng làng.
Chọn lồng: xem gì trước khi mang ra xe
Nói rõ với thợ bạn nuôi chim gì, để họ gợi ý cỡ lồng và độ dày nan phù hợp. Sau đó tự kiểm tra vài điểm:
- Đáy: đặt lồng lên mặt phẳng, ấn nhẹ từng phía xem có cập kênh không.
- Vành: nhìn từ trên xuống, vành phải tròn đều, không bị dẹt một bên.
- Nan: thẳng, cách đều, không nan nào lỏng hay còn dằm sắc.
- Cửa và móc: cửa mở đóng trơn, chốt chắc; móc treo không lung lay.
- Lớp dầu: lồng vừa quang dầu thì hỏi đã khô hẳn chưa. Bề mặt còn dính sẽ in vết dây buộc suốt đường về.
Giá mỗi nhà một khác, hỏi rõ trước khi chốt. Mua nhiều hoặc lồng cỡ lớn thì hỏi cơ sở có nhận đóng thùng, gửi hàng không, thay vì cố dồn hết lên một xe.
Chở lồng chim về không méo: bọc, đặt và chằng
Đây là phần quyết định chiếc lồng về tới nhà còn nguyên dáng hay không.
Bọc trước khi lên xe
- Xin hoặc mang theo một thùng giấy vừa lồng. Không có thùng thì bọc ni lông hay vải quanh lồng, chèn giấy mềm ở các góc.
- Tháo móc treo, cóng ăn, cầu đậu và các món rời, gói riêng để chúng không va vào nan khi xe xóc.
- Lót bìa hoặc khăn ở những chỗ dây sẽ chạm vào vành.
Đặt lồng ở đâu trên xe
- Tốt nhất là đặt lồng đứng trên yên sau hoặc giá đèo hàng, đáy áp xuống, trọng tâm thấp.
- Không treo lồng ở móc trước, tay lái hay gương. Lồng đong đưa sẽ va vào chân, yếm xe và làm tay lái nặng một bên.
- Khoản 4 Điều 33 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ không cho người được chở mang, vác vật cồng kềnh. Lồng lớn hay nhiều lồng thì buộc lên giá, đừng để người ngồi sau ôm cả chồng.
- Khoản 5 cùng điều quy định hàng không vượt quá chiều rộng giá đèo hàng về mỗi bên 0,3 mét, không vượt quá phía sau giá đèo hàng 0,5 mét, và chiều cao xếp hàng tính từ mặt đường không quá hai mét. Chồng lồng mà vượt mức đó thì chia chuyến.
Chằng dây sao cho nan không cong
- Dùng dây chun bản rộng hoặc dây vải, tránh dây ni lông mảnh siết sâu.
- Cho hai vòng dây chéo đi qua đáy và vành trên, không siết trực tiếp lên những nan dọc ở giữa thân lồng.
- Siết vừa đủ để lồng không xoay khi bạn lắc thử. Siết quá tay sẽ ép vành thành hình bầu dục, và đó chính là kiểu méo hay gặp nhất.
- Chở nhiều lồng thì lồng to ở dưới, lồng nhỏ ở trên, chèn bìa giữa từng lồng. Lồng chóp tròn tốt nhất không chồng.
Chạy xe trên đường về
Đi chậm, tránh ổ gà và gờ giảm tốc, nhất là các đoạn đang thi công trên quốc lộ 21B. Lồng bọc kín bắt gió như một tấm buồm, gặp đoạn thoáng có gió ngang thì giảm ga. Sau chặng đầu, dừng ở chỗ an toàn kiểm tra lại dây, vì dây chun giãn dần. Trời đổ mưa thì trùm thêm ni lông và tìm chỗ trú. Về tới nhà, tháo dây từ trên xuống, nhấc lồng bằng hai tay đỡ đáy, đừng nhấc bằng móc.
Nếu lần sau bạn chở cả chim sống, cách che gió và giữ chim yên có trong bài chở chim cảnh và cây kiểng bằng xe máy.
Chuẩn bị trước chuyến đi
- Đổ đầy xăng, kiểm tra lốp, phanh, đèn trước khi rời phố.
- Hỏi cửa hàng chọn xe có giá đèo hàng phía sau chắc chắn; mang sẵn dây chun, bìa và túi ni lông.
- Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú mở 09:00–21:00, không giao xe ngoài giờ; thời gian, chi phí giao nhận và tiền đặt cọc đều xác nhận trực tiếp. Báo trước nếu bạn đi xa về phía nam, và về trước khi trời tối.
Một chuyến về làng Vác trọn vẹn khi bạn về tới nhà với chiếc lồng tròn vành, thẳng nan và một ít hiểu biết về nghề tre. Các làng nghề khác quanh thủ đô nằm ở chuyên mục ngoại thành Hà Nội, còn những chuyến đi khác bằng xe máy có trong mục du lịch Hà Nội.