Làng bánh chưng Tranh Khúc nằm ven sông Hồng ở phía nam Hà Nội, vùng Thanh Trì, cách phố cổ chừng mười lăm cây số tùy điểm xuất phát. Cận Tết, cả làng đỏ lửa luộc bánh, xe chở lá dong và xe chở bánh ra vào liên tục. Nhiều gia đình ở phố, nhất là người xa quê không tự gói bánh, muốn chạy xe máy vào tận nơi mua cho yên tâm. Đi thì dễ, cái khó là chọn giờ cho đỡ chen và chở được chục chiếc bánh về nhà mà không méo, không rơi.
Làng bánh chưng Tranh Khúc ở đâu, vì sao đáng đi
Tranh Khúc trước thuộc xã Duyên Hà, huyện Thanh Trì. Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, nhiều nơi ghi làng thuộc xã Nam Phù; biển cũ và người dân vẫn quen gọi Duyên Hà. Khi tìm trên bản đồ, bạn cứ gõ tên làng Tranh Khúc là ra đúng chỗ.
Làng làm bánh chưng quanh năm để bán cho nhà hàng, đám cỗ và khách đặt, nhưng nhộn nhịp nhất là khoảng một tháng trước Tết. Trước kia bánh được nấu bằng củi, bằng than; nay nhiều hộ đã chuyển sang nồi hơi đun điện, nên cảnh khói củi không còn như ảnh xưa. Bù lại, bạn vẫn thấy được cả dây chuyền: rửa lá dong, vo gạo nếp, đãi đỗ, gói bánh bằng khuôn hoặc gói tay, rồi xếp bánh vào nồi.
Với người ở xa quê, ghé làng một buổi là cách mua bánh mà biết rõ bánh được gói ở nhà nào, luộc hôm nào. Với khách nước ngoài thuê xe, đây là chỗ hiếm hoi được xem người Hà Nội chuẩn bị Tết ngay tại bếp.
Đi Tranh Khúc Thanh Trì bằng xe máy theo đường đê
Cung đường quen
Từ trung tâm, hướng phổ biến là đi Minh Khai ra đường Lĩnh Nam rồi lên đê sông Hồng, men đê xuống phía nam qua địa phận Yên Mỹ. Tới đoạn Duyên Hà, để ý lối rẽ xuống dốc đê vào thôn Tranh Khúc; mở bản đồ ở chế độ xe máy để đối chiếu vì các lối rẽ khá giống nhau.
Nếu đi từ Long Biên, bạn qua cầu Vĩnh Tuy, xuống phía Lĩnh Nam rồi theo đê như trên. Đừng để ứng dụng dẫn lên cầu Thanh Trì, đường Vành đai 3 trên cao hay cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ, vì các tuyến này cấm xe máy.
Lưu ý khi chạy trên đê
- Mặt đê hẹp, hai chiều không có dải phân cách: đi sát bên phải, không vượt ở khúc cua và đầu dốc.
- Xe tải chở vật liệu, xe chở lá dong cận Tết chạy nhiều: gặp xe lớn thì giảm ga, nhường đường thay vì cố lách.
- Xuống dốc đê vào làng nên về số thấp hoặc giữ phanh đều, nhất là khi sau xe đã có hàng.
- Trời mưa phùn tháng Chạp làm mặt đường trơn và tối sớm; bật đèn, mặc áo mưa sáng màu.
Muốn biết thêm từng đoạn đê và chỗ dừng chân, xem bài khám phá đường đê sông Hồng bằng xe máy.
Giờ đông người dịp cận Tết
Những ngày giáp Tết, đặc biệt khoảng 27, 28, 29 tháng Chạp, là lúc làng đông nhất: ô tô vào lấy hàng, xe máy dừng dọc đường làng, người gánh lá, chở bánh đi qua liên tục. Ai muốn đi thong thả nên chọn sớm hơn vài ngày hoặc ngày thường trong tuần.
Trong ngày, buổi sáng thường dễ thở hơn chiều tối. Đi khoảng 9 đến 10 giờ, bạn kịp xem gói bánh, mua xong và quay ra đê trước khi xe về phố dồn lại. Chiều muộn cuối năm, đường đê và các trục vào nội thành rất dễ ùn, chở thêm hàng sau xe thì càng mệt.
Mẹo đỡ chờ: nếu đã quen một hộ, gọi điện đặt trước số lượng và giờ lấy. Nhiều nhà nhận đặt, bạn tới chỉ việc kiểm bánh, trả tiền và chở về.
Để xe trong làng
Đường trong thôn nhỏ, ngày đông rất dễ kẹt. Dựng xe gọn sát tường ở nhà bạn mua bánh, hỏi chủ nhà trước, không đỗ chắn lối ô tô và xe chở nguyên liệu. Đi nhóm đông thì để xe ở chỗ rộng đầu thôn rồi đi bộ vào; bài gửi xe đầu làng hay chạy vào ngõ có thêm cách tính.
Mua bánh chưng Tranh Khúc sao cho đúng
- Hỏi giá theo cỡ bánh trước khi chọn; giá cận Tết có thể khác ngày thường.
- Nhìn bánh: lá xanh đều, gói vuông vức, dây buộc chặt, bánh không bị úng nước.
- Hỏi bánh luộc từ hôm nào, nên để được bao lâu và cất ra sao; mỗi nhà một cách nói, cứ hỏi thẳng.
- Mua để biếu thì nhờ chủ nhà xếp vào thùng các-tông, có ghi tên nhà cho dễ đặt lại năm sau.
Bánh vừa vớt khỏi nồi còn nóng, mềm và nặng nước, nếu chở ngay rất dễ méo góc. Nên chọn bánh đã nguội, đã ráo hoặc hẹn lấy bánh của mẻ trước.
Về tới nhà, gỡ bánh khỏi thùng ngay, xếp nơi khô thoáng, không chồng quá cao. Mua nhiều cho cả tuần Tết thì chia phần ăn trước, phần để lâu cất theo đúng cách chủ nhà dặn.
Cách buộc bánh chưng lên xe máy
Chuẩn bị đồ chở
Mang sẵn hai sợi dây chằng đàn hồi có móc, một tấm nilon hoặc túi to chống mưa. Thùng các-tông chắc hoặc sọt nhựa có đáy phẳng là tốt nhất; túi nilon mỏng xách tay vừa dễ đứt vừa làm bánh va vào nhau.
Các bước buộc
- Xếp bánh nằm phẳng thành lớp trong thùng, lớp dưới bánh to, lớp trên bánh nhỏ, chèn giấy báo vào khe để bánh không xô.
- Đặt thùng lên yên sau hoặc giá chở hàng, mép thùng sát lưng người lái, không chìa ra hai bên quá thân xe.
- Móc dây chéo hình chữ X qua nắp thùng, kéo căng vào khung sau, rồi thêm một vòng ngang.
- Lắc thử thùng bằng tay; còn xê dịch thì buộc lại trước khi lên đường.
- Trùm nilon nếu trời mưa phùn, buộc gọn để mép nilon không bay vào bánh sau.
Những việc không nên làm
- Không treo túi bánh ở móc trước hay tay lái: xe lệch lái, túi đập vào chân khi cua.
- Không để bánh còn nóng trong cốp xe ga quá lâu, vì cốp nằm gần động cơ và bí hơi.
- Không chất cao che tầm nhìn hay để người ngồi sau ôm thùng quá nặng.
- Có nhiều hàng thì chạy chậm, phanh sớm, tránh đánh lái gấp trên mặt đê hẹp.
Người mua cả giò chả hay bánh dày cùng chuyến có thể tham khảo thêm cách xếp đồ ăn trong bài mang giò chả Ước Lễ, bánh dày Quán Gánh về phố bằng xe máy.
Thuê xe cho chuyến mua bánh Tết
Chở bánh dịp Tết nên chọn xe số như Honda Wave hoặc xe ga như Honda Vision, Air Blade có yên sau chắc; nhớ hỏi xe có giá chở hàng hay không. Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00, điện thoại 0942 467 674. Từ đây qua cầu Vĩnh Tuy là vào hướng Lĩnh Nam khá nhanh. Dịp cận Tết xe đi nhiều, nên đặt sớm; đặt cọc, giấy tờ và mũ bảo hiểm hãy hỏi cửa hàng khi đặt xe.
Để tìm thêm làng nghề và cung đường ven đô cho những ngày cuối năm, xem chuyên mục ngoại thành Hà Nội hoặc toàn bộ du lịch Hà Nội bằng xe máy.