Người đi lễ đền Thượng Ba Vì lần đầu thường hỏi cùng một câu: xe máy được chạy lên tận đền hay phải bỏ xe ở đâu đó rồi đi bộ, và đi bộ bao xa. Câu trả lời ngắn: xe máy chạy được hết đoạn đường đèo trong Vườn quốc gia Ba Vì tới khu bãi xe trên cao, quen gọi là khu cốt 1100, rồi gửi xe ở đó và leo bậc đá lên đền. Bài này không kể lại cả cung đường Hà Nội đi Ba Vì, mà tập trung vào phần cuối của chuyến lễ: đoạn nào còn chạy xe, gửi xe ra sao, sức leo cần có và nên xuống núi lúc nào.
Đường lên đền Thượng: từ Hà Nội tới cổng vườn
Từ nội thành, tuyến quen của người đi xe máy là quốc lộ 32: từ Cầu Giấy theo Xuân Thủy, Hồ Tùng Mậu ra Nhổn, qua Phùng rồi tới thị xã Sơn Tây cũ. Từ Sơn Tây đi tiếp theo biển chỉ dẫn về Vườn quốc gia Ba Vì, qua vùng đồi chè và nông trại quanh Tản Lĩnh là tới cổng vườn. Ai ở bên Long Biên thì tính thêm đoạn qua cầu Chương Dương hoặc cầu Long Biên vào nội thành trước khi bắt quốc lộ 32.
Chi tiết chặng ra khỏi thành phố, chỗ nghỉ ở Sơn Tây và cách chạy một chiếc xe số trên đường dài đã có trong bài đi Ba Vì trong ngày bằng Honda Wave. Muốn lễ cho thong thả, nên rời Hà Nội sớm. Cổng vườn có thu vé tham quan; mức vé do vườn quy định, có thể thay đổi, nên xem thông báo của vườn hoặc hỏi ngay tại cổng.
Xe máy chạy tới đâu trong vườn quốc gia
Từ cổng vườn, đường nhựa đèo lên núi dài hơn mười cây số, uốn qua nhiều khúc cua tay áo, rừng hai bên dày dần. Khoảng giữa đường có khu cốt 400. Xe máy và ô tô con được đi tiếp tới khu bãi xe trên cao ở cốt 1100, đây cũng là điểm cuối của đường xe chạy. Từ bãi xe này, người đi lễ chuyển sang đi bộ: một nhánh lên đền Thượng trên đỉnh Tản Viên, một nhánh lên đền thờ Bác Hồ trên đỉnh Vua.
Vài điều cần biết trước khi chạy đoạn đèo này:
- Đường có lúc bị đóng hoặc hạn chế sau mưa bão, sạt lở hay khi vườn sửa đường. Trước ngày đi, xem thông báo của Vườn quốc gia Ba Vì hoặc hỏi người dân ở chân núi.
- Không có trạm xăng trong vườn. Đổ đầy bình ở Sơn Tây hoặc dọc đường dưới chân núi.
- Đi số thấp khi lên dốc, giữ tay ga đều, không cố vượt ở khúc cua khuất.
Gửi xe ở bãi trên núi trước khi leo
Bãi xe trên cao là chỗ duy nhất nên để xe trước khi lên đền. Đừng dựng xe ven đường đèo, vì đoạn này hẹp, khuất cua và xe lên xuống liên tục. Cách gửi gọn nhất:
- Vào bãi theo hướng người trông chỉ, hỏi rõ phí gửi trước khi đưa xe, nhận vé và giữ kỹ tới lúc về.
- Khóa cổ, rút chìa, chụp ảnh xe kèm biển số và vị trí bãi.
- Đồ lễ, nước uống, áo ấm cho vào ba lô đeo hai vai để rảnh tay vịn lan can.
Ngày rằm, mùng một hay mùa lễ đầu năm, bãi kín sớm. Nếu tới muộn mà bãi đầy, làm theo hướng dẫn của người trông và nhân viên vườn, không tự đỗ chen vào lối đi. Những điều cơ bản về gửi xe ở cổng vườn và giờ vườn mát được gom ở bài đến Vườn quốc gia Ba Vì bằng xe máy.
Leo đền Thượng Ba Vì: bậc đá và sức đi bộ cần có
Từ bãi xe, lối lên đền Thượng là bậc đá xuyên rừng, dốc dần và có đoạn khá đứng. Số bậc mỗi nguồn ghi một khác, có trang du lịch ghi khoảng năm trăm bậc. Với người đi bộ bình thường, tính chừng nửa tiếng tới gần một tiếng cho chiều lên, tùy sức và số lần dừng nghỉ; người lớn tuổi hay đi cùng trẻ nhỏ nên tính rộng hơn.
Muốn leo đền Thượng Ba Vì nhẹ nhàng hơn, chuẩn bị theo mấy ý sau:
- Giày đế bám, không đi dép tông hay giày cao gót. Bậc đá trong rừng hay ẩm rêu, nhất là sáng sớm và sau mưa.
- Mang áo khoác mỏng. Trên đỉnh lạnh và gió hơn hẳn dưới Hà Nội, mồ hôi lúc leo gặp gió dễ bị nhiễm lạnh.
- Leo theo nhịp chậm, đều. Nghỉ ngắn ở chiếu nghỉ, uống từng ngụm nước, đừng cố leo một mạch rồi phải ngồi lâu.
Người có bệnh tim mạch, đau khớp gối hay mới ốm dậy nên cân nhắc chỉ lễ ở khu dưới hoặc đi chậm hơn nhiều, có người đi kèm.
Thời tiết trên núi: sương mù, mưa và giờ xuống núi
Khí hậu trên đỉnh Ba Vì khác hẳn dưới đồng bằng. Mùa thu đông, sương và mây phủ đoạn trên cốt 400 rất thường xuyên, có hôm tầm nhìn chỉ vài chục mét. Chiều muộn sương càng dày, đường đèo tối nhanh hơn ngoài thành phố. Vì vậy, cách tính giờ an toàn là lễ xong trước buổi chiều muộn và xuống tới chân núi khi trời còn sáng rõ.
Khi chạy trong sương: bật đèn chiếu gần, không bật pha vì pha phản sáng vào sương làm lóa mắt, giảm tốc và bám bên phải làn. Kính mũ bảo hiểm đọng hơi nước thì lau bằng khăn khô, đừng hé kính ra khi đang chạy nhanh. Các kỹ năng giữ khoảng cách trong sương được nói kỹ ở bài sương mù sáng sớm trên đường đèo.
Xuống núi: giữ số thấp, rà phanh, không bóp chết
Chiều xuống mới là đoạn cần tập trung nhất. Đường đèo dài liên tục đổ dốc, phanh làm việc gần như suốt quãng. Nguyên tắc chung:
- Xe số: về số thấp (số hai hoặc số ba tùy độ dốc) để máy ghì bớt tốc độ, phanh chỉ rà nhẹ để điều chỉnh.
- Xe ga: nhả ga sớm, rà đều hai phanh theo từng nhịp ngắn thay vì bóp liên tục một phanh. Gặp đoạn dốc dài, tấp vào chỗ rộng nghỉ vài phút cho phanh nguội.
- Giảm tốc trước khi vào cua, không phanh gấp giữa cua, nhất là khi mặt đường ẩm sương.
Phanh có tiếng rít lạ hay tay phanh bị lún sâu hơn bình thường thì dừng lại kiểm tra ngay. Cách dùng số và phanh trên dốc dài được trình bày riêng trong bài xuống dốc dài bằng xe số: phanh hay về số.
Tóm lại cho một chuyến lễ đền Thượng
Một chuyến lễ đền Thượng gọn gàng gồm bốn phần: theo quốc lộ 32 qua Nhổn, Phùng, Sơn Tây tới cổng vườn từ sáng sớm; chạy đèo lên khu bãi xe trên cao rồi gửi xe có vé; leo bậc đá chậm và đều với giày đế bám, áo ấm; xuống núi trước chiều muộn, giữ số thấp và rà phanh. Nếu thuê xe ở chỗ chúng tôi tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, nên ghé nhận xe từ chiều hôm trước, vì tiệm mở 09:00–21:00 nên không kịp cho một chuyến khởi hành sớm. Thêm gợi ý cho các điểm quanh thủ đô có ở mục ngoại thành Hà Nội và chuyên mục du lịch.