Nhiều người lên Đường Lâm, đi hết các ngõ đá ong, ăn trưa, mua gói chè lam rồi về, mà không biết ngay sát làng có một ngôi chùa giữ kho tượng cổ hiếm thấy ở miền Bắc. Đi chùa Mía bằng xe máy từ Hà Nội là một chuyến cuối tuần nhẹ nhàng cho người thích chùa cổ: đường không khó, cảnh làng quê xứ Đoài dễ chịu, và chỉ cần vài giờ bên trong chùa là đủ thấy vì sao nơi này được nhắc tới nhiều như vậy. Bài này đi theo trình tự một buổi: chạy lên Sơn Tây, gửi xe, xem chùa thế nào cho có ý nghĩa, rồi nối sang làng cổ.
Nếu bạn mới cần hướng đi và chỗ gửi xe trong làng cổ, bài đi Đường Lâm, Sơn Tây bằng Honda Air Blade thuê đã nói kỹ. Ở đây trọng tâm là ngôi chùa.
Chùa Mía bằng xe máy: vì sao đáng một chuyến riêng
Chùa Mía có tên chữ là Sùng Nghiêm Tự, nằm ở thôn Đông Sàng thuộc vùng Đường Lâm. Tên Nôm “Mía” gắn với tên gọi xưa của vùng này. Theo những bài viết của báo Nhân Dân, chùa mang dáng kiến trúc thời Lê Trung hưng và lưu giữ gần ba trăm pho tượng lớn nhỏ bằng đồng, gỗ và đất luyện sơn son thếp vàng, trong đó tượng đất chiếm phần nhiều.
Điều khiến chùa đáng một chuyến đi có chủ đích, thay vì chỉ ghé vội, là cách các pho tượng được bày theo từng tòa, từng dãy hành lang. Bạn cần thời gian đi chậm, đứng lại trước từng nhóm tượng, nhìn nét mặt và nếp áo. Một nhóm đi lướt mười lăm phút sẽ bỏ lỡ gần hết.
Đường đi chùa Mía: quốc lộ 32 qua Nhổn, Phùng lên Sơn Tây
Từ nội thành, lối quen nhất là quốc lộ 32. Từ Cầu Giấy, bạn theo Xuân Thủy, Hồ Tùng Mậu ra Nhổn, rồi bám quốc lộ qua Trạm Trôi, thị trấn Phùng, Phúc Thọ để vào Sơn Tây. Khoảng cách chừng bốn, năm chục cây số tùy điểm xuất phát; nếu đi từ Long Biên, cộng thêm đoạn qua cầu Chương Dương và xuyên phố để ra phía tây.
Vài điều nên biết trên tuyến này:
- Đường đi qua nhiều thị trấn và chợ. Tốc độ không cao, có nhiều chỗ người đi bộ sang đường, xe máy rẽ ngang. Đoạn qua Phùng nên nhả ga sớm.
- Xe tải, xe khách chạy chung. Giữ làn bên phải, không bám đuôi xe lớn, chỉ vượt ở đoạn thẳng nhìn rõ.
- Nếu nhìn bản đồ thấy Đại lộ Thăng Long, nhớ rằng làn chính cấm xe máy. Xe máy chỉ đi đường gom theo biển báo.
Tới trung tâm Sơn Tây, đi theo biển chỉ dẫn về làng cổ Đường Lâm. Chùa Mía và làng Mông Phụ cách nhau một quãng đi bộ ngắn, nên khi đã tới khu làng cổ, bạn hỏi người dân lối vào chùa là được chỉ ngay. Xuất phát sau giờ cao điểm sáng ngày thường, hoặc sáng cuối tuần, để đỡ đoạn Nhổn đông xe.
Gửi xe gần chợ Mía và chuẩn bị trước khi vào chùa
Ngay trước cổng chùa là chợ Mía, nơi bày bán quà quê như chè lam, kẹo bột, bánh tẻ. Đây là khu vực có người qua lại cả buổi, cũng là chỗ dễ tìm chỗ để xe.
- Gửi ở chỗ có người trông. Hỏi người dân hoặc người bán hàng quanh chợ chỗ gửi xe, nhận vé và cất kỹ. Chụp ảnh vé cùng biển số xe.
- Giá gửi xe và vé tham quan, nếu có, theo niêm yết tại chỗ. Hỏi rõ trước khi gửi, đừng đoán.
- Khóa cổ, rút chìa hoặc tắt hẳn Smartkey. Không để ví, điện thoại, máy ảnh trong cốp suốt mấy tiếng đi bộ.
- Đừng dựng xe chắn lối chợ hay cổng chùa, nhất là những ngày rằm, mồng một khi khách đến lễ đông.
Trước khi vào, mặc áo có tay, quần hoặc váy dài qua gối; nếu đi đường mặc đồ ngắn cho mát, để sẵn một chiếc áo dài tay trong cốp để khoác lúc vào điện. Tháo mũ bảo hiểm, để gọn trên xe hoặc cầm tay.
Xem tượng cổ ở chùa Mía Sơn Tây: đi theo thứ tự nào
Đi qua cổng, bạn gặp ngay tòa tam quan hai tầng tám mái, một kiểu cổng hiếm trong chùa Việt. Giữa sân là tháp Cửu phẩm liên hoa nhiều tầng, chạm rồng ở các góc. Đứng ở sân một lúc để nhìn tổng thể trước khi vào trong.
Gợi ý thứ tự xem cho người đi lần đầu:
- Tòa tiền đường. Đây là nơi đặt những pho tượng cỡ lớn, nổi bật là cặp tượng Khuyến thiện và Trừng ác. Giữa tiền đường và bái đường có khoảng trống lấy sáng; những hôm nắng, ánh sáng hắt xuống nền gạch rồi phản chiếu sang các pho tượng hai bên.
- Bộ tượng Bát bộ Kim cương. Tám pho tượng võ tướng bằng đất luyện sơn son thếp vàng, mỗi pho một tư thế, một nét mặt. Đây là chỗ nên dừng lâu nhất để nhìn giáp trụ và vạt áo bay.
- Hai dãy hành lang dài. Mỗi bên bày các pho La hán, mỗi pho một dáng ngồi, một biểu cảm riêng. Đi chậm từ đầu tới cuối dãy.
- Chính điện và thượng điện. Nơi thờ chính, nên giữ yên lặng và đi nhẹ.
Khi xem, đừng chạm tay vào tượng, đừng tựa vào bệ hay cột. Nhìn các biển nhắc ở cửa điện; chỗ nào ghi không chụp ảnh thì cất máy. Nếu được chụp, tắt đèn flash và không chen trước người đang lễ. Dành ít nhất một tiếng cho phần trong chùa nếu bạn thật sự thích tượng.
Ghép chùa Mía với làng cổ Đường Lâm trong một buổi
Vì chùa và làng gần nhau, cách hợp lý là gửi xe một lần rồi đi bộ cả hai. Một gợi ý cho buổi đi trong ngày:
- Sáng: chạy lên Sơn Tây, tới nơi khoảng giữa buổi sáng, vào chùa Mía khi còn mát và ít khách.
- Trưa: ra chợ Mía mua ít chè lam, kẹo bột, rồi ăn trưa ở quán trong làng.
- Đầu chiều: đi bộ sang Mông Phụ xem nhà cổ, đình làng, giếng và những bức tường đá ong.
- Giữa chiều: lấy xe, rời Sơn Tây để chạy phần lớn quãng đường về lúc trời còn sáng.
Ai muốn thêm thành cổ Sơn Tây vào cùng ngày có thể tham khảo bài thành cổ Sơn Tây và làng cổ Đường Lâm bằng xe máy, nhưng ba điểm trong một ngày sẽ khá vội cho người thích ngắm tượng kỹ. Các mốc dừng trong làng được nói trong bài làng cổ Đường Lâm bằng xe máy từ Hà Nội.
Chuẩn bị xe và giờ về
Đây là chuyến đi về trong ngày, quãng đường không dài nhưng nhiều đoạn chung với xe lớn. Khi nhận xe, thử phanh, đèn, còi, gương; đổ xăng đầy trước khi rời nội thành. Mang áo mưa, nước uống và sạc dự phòng. Nếu thuê xe ở cửa hàng tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Long Biên, nhớ giờ nhận và trả xe là 09:00–21:00; khi thấy có thể về muộn, gọi báo trước để thống nhất giờ trả.
Tóm lại: chạy quốc lộ 32 qua Nhổn, Phùng lên Sơn Tây, gửi xe có người trông gần chợ Mía, dành thời gian xem kỹ tượng cổ trong chùa, rồi đi bộ sang làng Đường Lâm và về khi trời còn sáng. Các chuyến đi gần Hà Nội khác được gom ở mục ngoại thành Hà Nội, còn chuyên mục du lịch có thêm nhiều gợi ý cho cuối tuần.